EU: Giá nhiên liệu vận tải tăng 13,7%, diesel giảm 6,4% trong một tháng

Giá nhiên liệu và chất bôi trơn dùng cho vận tải tại Liên minh châu Âu (EU) tăng 13,7% trong tháng 6/2026 so với cùng kỳ năm trước, trong khi giá diesel giảm 6,4% so với tháng 5. Diễn biến này cho thấy xu hướng giá gần đây khó có thể chỉ được giải thích bởi các cú sốc địa chính trị bắt nguồn từ Trung Đông.

Nhà kinh tế Daniel Lacalle cho rằng năng lực lọc dầu suy giảm và mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu gia tăng đã làm thị trường diesel tại châu Âu dễ tổn thương hơn. Ông cũng chỉ ra thuế cao, chi phí carbon và các biện pháp trừng phạt đối với sản phẩm dầu mỏ Nga là những yếu tố khuếch đại cú sốc nguồn cung.

Eurostat cho biết giá nhiên liệu và chất bôi trơn dùng cho vận tải tại EU tăng 13,7% trong tháng 6/2026 so với cùng kỳ năm trước. Tỷ lệ tăng trong tháng 4 và tháng 5 lần lượt là 20,8% và 20,7%, nhưng giá diesel lại giảm 6,4% so với tháng 5 tại tất cả các quốc gia thành viên EU. Số liệu Eurostat cho thấy mức tăng theo năm và mức giảm theo tháng diễn ra đồng thời.

Sự trái chiều giữa mức tăng theo năm và mức giảm theo tháng phản ánh khác biệt giữa mặt bằng giá và xu hướng ngắn hạn. Daniel Lacalle giải thích rằng chiến tranh hoặc cú sốc địa chính trị có thể kích hoạt biến động giá, nhưng năng lực lọc dầu, hàng tồn kho, các tuyến nhập khẩu và cơ cấu thuế mới quyết định mức độ cú sốc được phản ánh vào giá thực tế.

◇ Năng lực lọc dầu giảm, phụ thuộc nhập khẩu tăng

Điều kiện cung ứng năng lượng tại Anh cho thấy sản lượng giảm trong khi nhập khẩu tăng. Báo cáo của Chính phủ Anh cho biết sản lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng đạt 30,4 triệu tấn trong năm 2024, giảm 8,9% so với năm trước. Trong cùng kỳ, nhập khẩu ròng dầu thô của Anh tăng 11,7%.

Sản lượng tại Biển Bắc đạt đỉnh vào năm 1999 rồi giảm dần. Báo cáo của Chính phủ Anh giải thích đây là hiện tượng liên quan đến sự suy giảm tự nhiên của các mỏ đã trưởng thành.

Việc thu hẹp các cơ sở lọc dầu cũng đang làm thay đổi tuyến cung ứng. Tại Anh, cơ sở lọc dầu Grangemouth đã được chuyển đổi thành cảng nhập khẩu, còn cơ sở lọc dầu P&R Lindsey đã dừng hoạt động lọc dầu. Chính phủ Anh đánh giá nguồn cung dầu thô vẫn được bảo đảm thông qua nhập khẩu từ các đối tác thương mại hiện có.

Cơ sở lọc dầu là khâu trung gian chuyển dầu thô thành các sản phẩm dầu mỏ như diesel và xăng. Khi năng lực lọc dầu giảm, mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu sản phẩm có thể tăng ngay cả khi vẫn 확보 được dầu thô, đồng thời giá sản phẩm tại từng khu vực có thể biến động khác hướng với giá dầu thô.

◇ Trừng phạt Nga và chi phí carbon

Các biện pháp trừng phạt năng lượng của EU đối với Nga cũng ảnh hưởng đến tuyến cung ứng sản phẩm lọc dầu. EU hạn chế nhập khẩu dầu thô Nga vận chuyển bằng đường biển từ tháng 12/2022 và hạn chế nhập khẩu sản phẩm dầu mỏ tinh chế của Nga từ tháng 2/2023.

EU cũng bổ sung các biện pháp nhằm ngăn sản phẩm được lọc từ dầu thô Nga tại nước thứ ba đi đường vòng vào thị trường. Hội đồng EU cho biết dầu thô và sản phẩm dầu mỏ tinh chế đều nằm trong phạm vi trừng phạt.

Tuy nhiên, các tài liệu chính thức chưa tách riêng mức độ ảnh hưởng của trừng phạt Nga và việc suy giảm năng lực lọc dầu đối với giá diesel. Phân tích của Daniel Lacalle đưa ra quan hệ nhân quả rằng các lựa chọn chính sách đã khuếch đại cú sốc nguồn cung, nhưng chưa xác định được nghiên cứu chính thức định lượng đóng góp của từng chính sách vào giá.

Chi phí carbon cũng được xem là một biến số trong thời gian tới. Ủy ban châu Âu dự kiến vận hành toàn diện ETS2 vào năm 2027, áp dụng cho các tòa nhà, giao thông đường bộ và một số ngành công nghiệp quy mô nhỏ.

ETS2 yêu cầu các nhà cung cấp nhiên liệu nộp hạn ngạch phát thải. Mức chi phí được chuyển sang người tiêu dùng cuối cùng sẽ phụ thuộc vào giá carbon và cấu trúc thị trường. Ủy ban châu Âu cho biết ETS2 dự kiến vận hành toàn diện vào năm 2027, nhưng có thể lùi sang năm 2028 nếu giá khí đốt và dầu mỏ năm 2026 ở mức cao bất thường. Hướng dẫn ETS2 của Ủy ban châu Âu

Đối với độc giả trong nước, diễn biến giá diesel tại châu Âu cho thấy không thể đánh giá giá sản phẩm lọc dầu chỉ dựa trên giá dầu thô. Hoạt động và việc đóng cửa các cơ sở lọc dầu, thay đổi tuyến nhập khẩu, lệnh trừng phạt và chi phí carbon cùng tác động, nên giá dầu thô và diesel trong cùng một giai đoạn không nhất thiết đi cùng hướng.

Trước đó, TokenPost cũng đưa tin về hiện tượng áp lực đối với sản phẩm dầu tinh chế lớn hơn dầu thô. Số liệu lần này cho thấy giá nhiên liệu vận tải tại châu Âu vẫn tăng theo năm, trong khi giá diesel có thể giảm trong ngắn hạn.

Một số số liệu được nêu trong tài liệu gốc, gồm giá diesel bán lẻ tại Mỹ, tỷ lệ vận hành cơ sở lọc dầu, gián đoạn tại các cơ sở lọc dầu ở Trung Đông và lượng xuất khẩu diesel đường biển của Nga trong tháng 6/2026, chưa được xác nhận thêm về mức độ trùng khớp với dữ liệu chính thức. Vì vậy, bài viết tập trung vào các số liệu và nội dung chính sách đã được Eurostat, Chính phủ Anh, Hội đồng EU và Ủy ban châu Âu xác nhận.