AI và tài chính token hóa: RBI nhấn mạnh 'mục đích, thận trọng, chính sách'

Các công nghệ tài chính mới như trí tuệ nhân tạo (AI) và token hóa có thể nâng cao hiệu quả tài chính, nhưng đồng thời làm tăng tốc độ và quy mô lan truyền rủi ro.

Rohit Jain (Rohit Jain), Phó thống đốc Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI), đã đưa ra ba nguyên tắc 'mục đích, thận trọng và chính sách' trong bài phát biểu khai mạc Global Fintech Fest 2026 tại Mumbai ngày 9. Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) công bố toàn văn bài phát biểu ngày 16.

Ông Jain cho biết AI đang vượt ra ngoài việc xử lý thông tin để hỗ trợ diễn giải, nhận diện mẫu, dự báo và ra quyết định, qua đó bổ trợ cho phán đoán của con người trong lĩnh vực tài chính. Token hóa, công nghệ sổ cái phân tán, định danh số, thanh toán liên thông và điện toán lượng tử cũng được nêu là những công nghệ có thể thay đổi dịch vụ và hạ tầng tài chính.

Ông nhấn mạnh công nghệ không phải là mục tiêu tự thân mà là công cụ để giải quyết các vấn đề tài chính. Khi triển khai công nghệ mới, cần đánh giá ngay từ giai đoạn thiết kế liệu công nghệ đó có giải quyết vấn đề hiệu quả hơn hay không, ai được hưởng lợi và những chi phí, rủi ro mới nào có thể phát sinh.

Ông Jain lấy Giao diện thanh toán hợp nhất (UPI) của Ấn Độ làm ví dụ về khả năng liên thông. UPI được thiết kế để ngân hàng và ứng dụng có thể kết nối mà không bị khóa trong các mạng lưới khép kín, qua đó cải thiện sự thuận tiện khi sử dụng dịch vụ tài chính.

Tuy nhiên, ông cho rằng khi công nghệ mới thâm nhập sâu hơn vào hệ thống tài chính, rủi ro có thể gia tăng thông qua 'tốc độ, tập trung và thiếu minh bạch'. Hệ thống tự động có thể phân tích thông tin và thực hiện hành động trước khi con người kịp phản ứng. Sự phụ thuộc vào một số ít nhà cung cấp đám mây, công nghệ và mô hình cũng có thể khiến sự cố hoặc lỗi tại một nơi lan đồng thời sang nhiều tổ chức tài chính.

Dù khó giải thích phán đoán của các mô hình tiên tiến, trách nhiệm của tổ chức tài chính không vì thế giảm đi. Ông Jain nói: “Các tổ chức có thể thuê ngoài việc tính toán, nhưng không thể thuê ngoài kết quả”. Điều này có nghĩa là dù sử dụng công nghệ bên ngoài, tổ chức tài chính vẫn chịu trách nhiệm về tính công bằng, ổn định và an toàn của dịch vụ cung cấp cho khách hàng.

Ông cũng nhấn mạnh công nghệ không loại bỏ các rủi ro tài chính hiện hữu. Người vay vẫn có thể vỡ nợ, thanh khoản vẫn có thể cạn kiệt, thua lỗ do đòn bẩy và sự cố vận hành vẫn có thể xảy ra. Công nghệ chỉ thay đổi tốc độ, quy mô và cách thức rủi ro lan truyền.

Về định hướng quản lý, ông đề xuất cơ chế quản lý tỷ lệ thuận dựa trên kết quả. Cùng một công nghệ có thể tạo ra mức rủi ro khác nhau nếu được dùng để tóm tắt tài liệu nội bộ, phê duyệt khoản vay hoặc tự động thực hiện giao dịch tài chính. Vì vậy, mức độ quản lý cần được điều chỉnh theo kết quả sử dụng.

Ông cũng cảnh báo việc quản lý quá nhanh có thể dẫn đến xây dựng quy định chi tiết cho những công nghệ chưa được hiểu đầy đủ, trong khi quản lý quá chậm có thể khiến rủi ro ăn sâu vào hệ thống tài chính. Sandbox quản lý được đề xuất như một phương thức thử nghiệm công nghệ mới có mức độ bất định cao trong phạm vi được kiểm soát.

Chủ đề chính thức của Global Fintech Fest 2026 là AI tác nhân, token hóa và công nghệ lượng tử. Chính phủ Ấn Độ cho biết trong tài liệu nền của sự kiện rằng UPI đã xử lý 2365,8 crore giao dịch vào tháng 7 năm 2026, với tổng giá trị 29,88 lakh crore rupee. Các số liệu này nằm trong tài liệu nền của sự kiện, không phải bài phát biểu của ông Jain.

Tại sự kiện, ông Jain cũng công bố tính năng đa tiền tệ của FX Retail, sản phẩm hợp tác giữa Công ty Thanh toán bù trừ Ấn Độ (CCIL) và NPCI Bharat BillPay. Tính năng này hỗ trợ euro (EUR), bảng Anh (GBP), đô la Canada (CAD), franc Thụy Sĩ (CHF) và dirham UAE (AED), bên cạnh đô la Mỹ.