Giao thương Iran giảm 25-35%, rial mất giá vượt 2,2 triệu/USD

Kim ngạch xuất nhập khẩu của Iran giảm 25-35% và đồng rial Iran rơi xuống mức hơn 2,2 triệu rial đổi 1 USD, giữa lúc Mỹ siết trừng phạt và phong tỏa đường biển. Vật giá tăng cao cùng tình trạng thiếu nhiên liệu càng khiến giới lãnh đạo tối cao Iran lên tiếng cảnh báo về nguy cơ kinh tế lẫn rạn nứt gắn kết xã hội.

Trong thông điệp gửi chính phủ ngày 28 tháng 8, Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei cho biết chính phủ và các cơ quan nhà nước khi đưa ra quyết sách về văn hóa, xã hội, chính trị, an ninh và kinh tế cần cân nhắc tác động đến sự gắn kết xã hội. Ông gộp chung lạm phát, thất nghiệp, quản lý giá cả và thị trường hàng hóa - dịch vụ vào nhóm "vấn đề kinh tế - sinh kế liên hoàn", yêu cầu chính phủ xử lý một cách nghiêm túc.

Phát biểu của ông Khamenei được đưa ra sau khi Mỹ tăng cường trừng phạt và siết phong tỏa đường biển đối với Iran. Bộ Tài chính Mỹ ngày 24 công bố chiến dịch mang tên "Operation Economic Outcast", tuyên bố sẽ cắt đứt mạng lưới tài chính và các đường né tránh trừng phạt của Iran.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent giải thích mục tiêu là chặn đứng các kênh tài chính và mạng lưới giao dịch của Iran. Trong thông báo cùng ngày 24, Bộ Tài chính Mỹ nêu rõ mục tiêu là cắt đứt mạng lưới né tránh trừng phạt và các liên kết tài chính quốc tế của Iran.

Áp lực kinh tế cũng thể hiện rõ qua số liệu. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết kim ngạch xuất nhập khẩu của nước này đã giảm 25-35% do ảnh hưởng từ trừng phạt và phong tỏa của Mỹ.

Reuters đưa tin đồng rial Iran đã vượt mốc 2,2 triệu rial đổi 1 USD, trong khi mức lạm phát trung bình 12 tháng chính thức được ghi nhận ở 69,9%. Cùng bài viết, hãng tin này dẫn nguồn giấu tên từ Iran cho biết việc duy trì các đường né tránh trừng phạt ngày càng khó khăn.

Số liệu lạm phát lại khác nhau tùy theo tiêu chí và mặt hàng được tính. The Guardian, dựa trên số liệu của Trung tâm Thống kê Iran, đưa tin lạm phát so với cùng kỳ năm trước trong tháng 8 là 84,4%, còn lạm phát trung bình theo năm khoảng 65%.

IranWire, cũng dựa trên số liệu của cùng cơ quan thống kê, cho biết lạm phát so với cùng kỳ năm trước của nhóm thực phẩm, đồ uống và thuốc lá khoảng 128%. Vì mức trung bình chung, tỷ lệ so với cùng kỳ và tỷ lệ riêng ngành thực phẩm dùng các tiêu chí khác nhau, khó có thể quy về một con số lạm phát duy nhất.

Tình trạng thiếu nhiên liệu cũng khiến người dân cảm nhận áp lực trực tiếp. Đài truyền hình công Đức Deutsche Welle đưa tin hàng dài xe chờ đổ xăng kéo dài tại nhiều thành phố Iran, một số người lái xe phải xếp hàng từ trước nửa đêm hoặc ngủ qua đêm trong xe.

Reuters dẫn lời một nguồn tin cấp cao của Iran cho biết lượng xăng dự trữ chỉ còn khoảng 2 tháng sử dụng. Hãng tin này cũng nhắc đến năng lực lọc dầu hạn chế và sự phụ thuộc vào nhập khẩu xăng của Iran như nguyên nhân gây lo ngại về tình trạng thiếu hụt dự trữ.

Chính phủ Iran vẫn giữ thông điệp kiểm soát tình hình. Ông Khamenei tuyên bố cấm các phát ngôn và hành động gây tổn hại đến sự gắn kết xã hội, còn Tổng thống Pezeshkian vừa nhìn nhận tác động của trừng phạt vừa nhấn mạnh khả năng chống chịu của Iran.

Giáo sư Ali Ansari của Đại học St Andrews nói với Reuters rằng Iran đang chịu "áp lực kinh tế rất nghiêm trọng". Ngược lại, các phát ngôn chính thức từ phía Iran vẫn tập trung vào thông điệp rằng trừng phạt không thể làm thay đổi đường hướng của thể chế.

Sự việc lần này nối tiếp bài viết trước đó của TokenPost về việc giao thương đối ngoại của Iran giảm 35% do ảnh hưởng từ trừng phạt Mỹ và phong tỏa cảng biển. Thời điểm đó, ông Khamenei cũng từng yêu cầu chính phủ xử lý các vấn đề dân sinh, bao gồm lạm phát, thất nghiệp và quản lý giá hàng hóa - dịch vụ.

Với độc giả Việt Nam, đây không chỉ là câu chuyện kinh tế nội địa của Iran. Trừng phạt nhắm vào Iran và căng thẳng tại eo biển Hormuz vẫn thường được nhắc tới như một biến số địa chính trị có liên hệ với thị trường năng lượng.

Tuy nhiên, các bản tin liên quan lần này không đề cập đến biến động giá hay khối lượng giao dịch của Bitcoin(BTC), Ripple(XRP) hay các tiền mã hóa khác. Mối liên hệ trực tiếp với thị trường tiền mã hóa, nếu có, sẽ cần được quan sát qua giá năng lượng, thanh khoản USD và mức độ ưa rủi ro trước biến số địa chính trị, khi các yếu tố này thực sự thể hiện trên chỉ số thị trường.