Rẻ hơn 30%, WRR Hà Lan giục EU đổi chính sách thương mại với Trung Quốc

Hội đồng Khoa học Chính sách Chính phủ Hà Lan (WRR) cảnh báo rằng xung đột Mỹ - Trung và làn sóng hàng xuất khẩu giá rẻ từ Trung Quốc không thể xử lý trọn vẹn trong khuôn khổ thương mại tự do hiện có. Đây cũng là vấn đề đáng chú ý với những nền kinh tế phụ thuộc lớn vào xuất khẩu bán dẫn và công nghệ thông tin, khi các cuộc thảo luận về tái cấu trúc chuỗi cung ứng và phòng vệ thương mại có thể còn tiếp diễn.

Trong báo cáo công bố ngày 27 tháng 8 mang tên "Europe in the Era of Geoeconomics: Rebalancing Trade, Boosting Innovation", WRR viết: "The world as we knew it no longer exists" (Thế giới như chúng ta từng biết không còn tồn tại). Cơ quan này nhận định trong bối cảnh Trung Quốc và Mỹ dùng sức mạnh kinh tế như một công cụ địa chính trị, Liên minh châu Âu (EU) đang phụ thuộc vào hai nước này ở nhiều công nghệ cốt lõi và chuỗi cung ứng then chốt.

Trọng tâm của báo cáo không phải là "ngày tàn của thế giới" mà là sự sụp đổ của những tiền đề chính sách cũ. WRR chỉ ra rằng nếu châu Âu chỉ dựa vào trật tự thương mại tự do thời hậu chiến để hoạch định chính sách công nghiệp, khối này sẽ khó giảm được mức phụ thuộc vào các lĩnh vực cốt lõi.

Khái niệm "địa kinh tế" (geoeconomics) mà WRR đề cập là việc các công cụ kinh tế như thuế quan, trợ cấp, kiểm soát xuất khẩu và thẩm định đầu tư được kết hợp với mục tiêu ngoại giao, an ninh. Từ trước đến nay, chính sách thương mại châu Âu lấy sự cởi mở và cạnh tranh làm trụ cột, nhưng theo WRR, khung chính sách này không đủ để giảm phụ thuộc công nghệ lõi và điểm yếu trong chuỗi cung ứng.

Thông cáo của WRR cho biết hàng hóa Trung Quốc trong nhiều trường hợp rẻ hơn hàng châu Âu tới hơn 30%. Báo cáo cũng ghi nhận mức trợ cấp công nghiệp mà doanh nghiệp Trung Quốc nhận được cao gấp 3 đến 8 lần so với mức trung bình của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), trong khi đồng nhân dân tệ bị định giá thấp hơn giá trị thực từ 12% đến hơn 30%.

Sự kết hợp giữa lương lao động thấp, trợ cấp quy mô lớn và yếu tố tỷ giá đang khiến điều kiện cạnh tranh của doanh nghiệp châu Âu bị lung lay, theo WRR. Cơ quan này cũng cho rằng chỉ đẩy mạnh chính sách đổi mới sáng tạo sẽ khó thu hẹp khoảng cách giá với Trung Quốc.

Về hướng ứng phó, WRR đề xuất điều chỉnh đồng thời cả chính sách đổi mới sáng tạo lẫn chính sách thương mại. Báo cáo nêu ra các hướng đi khả thi gồm tăng cường hợp tác quốc tế, xây dựng thế đối xứng chiến lược (strategic symmetry) và trang bị công cụ phòng vệ thương mại mạnh hơn.

WRR viết rằng để xử lý tình trạng mất cân bằng thương mại, "mọi phương án đều cần được đặt lên bàn" ("all options need to be on the table"), nghĩa là các công cụ như thuế quan, trợ cấp hay hạn chế đầu tư đều có thể được đưa ra thảo luận.

Ngân hàng Rabobank cũng nhìn nhận vấn đề này dưới góc độ thị trường. Trong báo cáo công bố ngày 1 tháng 7, Rabobank cho rằng "công nghệ - AI" và "rủi ro địa chính trị" là hai trục chính chi phối thị trường tài chính nửa đầu năm nay, đồng thời lưu ý rằng dù thị trường đã hấp thụ được các cú sốc, dư địa để chịu thêm sai số đang thu hẹp dần.

Trong một ghi chú ngày 11 tháng 8, Rabobank phân tích thêm rằng tình trạng bất ổn trên các tuyến vận tải biển cùng chi phí vận chuyển tăng cao đang gây áp lực lên ngành công nghiệp Đức và quyền tự chủ chiến lược của châu Âu. Quyền tự chủ chiến lược (strategic autonomy) là định hướng chính sách nhằm tránh phụ thuộc quá mức vào bên ngoài đối với công nghệ cốt lõi và chuỗi cung ứng.

Phía Mỹ cũng đang gây sức ép lên cấu trúc xuất khẩu phụ thuộc của Trung Quốc. Theo Reuters, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent (Scott Bessent) ngày 30 tháng 8 đã kêu gọi các thành viên G20 xem xét lại điều kiện thương mại với Trung Quốc.

Bessent cho rằng dòng chảy xuất khẩu hiện nay của Trung Quốc là không bền vững và nước này cần tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng dựa nhiều hơn vào tiêu dùng nội địa. Cả báo cáo của WRR lẫn phát biểu từ phía Mỹ đều đặt vấn đề xuất khẩu giá rẻ và sự phụ thuộc chuỗi cung ứng vào Trung Quốc trong khung vừa là bài toán thương mại, vừa là bài toán an ninh.

Giới doanh nghiệp Hà Lan cũng đã lên tiếng về báo cáo của WRR. Hiệp hội doanh nghiệp Hà Lan VNO-NCW (VNO-NCW) trong tuyên bố ngày 28 tháng 8 bày tỏ ủng hộ, cho rằng WRR đã đúng khi yêu cầu kết hợp chính sách đổi mới - công nghiệp mạnh mẽ với một chính sách thương mại mới.

VNO-NCW cho rằng điều kiện đầu tư, nguồn tài chính và cơ chế quản trị cần được điều chỉnh đồng bộ với nhau. Tuy nhiên, bản thân báo cáo của WRR chưa phải là quy định được thực thi ngay lập tức, và châu Âu vẫn cần thêm các quyết định cụ thể để chọn ra công cụ thuế quan, trợ cấp hay hạn chế đầu tư nào sẽ thực sự được áp dụng.

Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK) trước đó cũng từng đánh giá việc mở rộng tỷ trọng ngành sản xuất công nghệ thông tin là cơ hội tăng trưởng cho kinh tế Hàn Quốc. Với những nền kinh tế có cơ cấu xuất khẩu phụ thuộc nhiều vào bán dẫn và AI, xung đột thương mại Mỹ - Trung, việc châu Âu siết chặt công cụ phòng vệ thương mại và áp lực giá từ Trung Quốc đều là những yếu tố có thể ảnh hưởng tới kết quả kinh doanh của doanh nghiệp cũng như chiến lược chuỗi cung ứng trong thời gian tới.