250.000 thùng dầu/ngày: Xuất khẩu Iran tháng 8 giảm còn 1/8 so với tháng 3

Lượng dầu thô và condensate Iran xếp lên tàu trong tháng 8 giảm còn khoảng 220.000-255.000 thùng mỗi ngày. Chính phủ Iran khẳng định có thể né các biện pháp phong tỏa trên biển của Mỹ, nhưng dữ liệu theo dõi tàu biển cho thấy dòng xuất khẩu mới đã thu hẹp mạnh kể từ giữa tháng 7.

Bộ trưởng Dầu mỏ Iran Mohsen Paknejad trả lời phỏng vấn truyền thông trong nước ngày 4 rằng “ngành dầu mỏ chưa từng đứng yên và cũng không dừng lại”. Ông cho biết đang triển khai nhiều giải pháp để né hoàn toàn lệnh phong tỏa của Mỹ.

Dựa trên dữ liệu từ Kpler, Vortexa và TankerTrackers.com, Reuters đưa tin sau khi Mỹ tái áp đặt sức ép trên biển với Iran từ ngày 14 tháng 7, dòng dầu Iran mới đi qua eo biển Hormuz sang Trung Quốc gần như đã ngừng hẳn. Khoảng cách giữa phát ngôn của Iran và dữ liệu vận chuyển thực tế vì thế ngày càng rõ.

Lượng xếp hàng tháng 8 giảm mạnh so với khoảng 740.000 thùng của tháng 7 và khoảng 2 triệu thùng của tháng 3. Con số “xuất khẩu tháng 8 sụt 80%” mà OilPrice đưa ra cũng cho thấy xu hướng tương tự, nhưng mốc so sánh của số liệu này là 1,7 triệu thùng/ngày của tháng 8 năm 2025.

Cơ sở so sánh giữa hai nguồn không giống nhau: Reuters đối chiếu số liệu tháng 7 và tháng 3 năm 2026, còn OilPrice nhấn mạnh chênh lệch so với cùng kỳ năm trước. Dù vậy, cả hai đều cho thấy xuất khẩu của Iran đã giảm mạnh trong thời gian ngắn.

Trong thông báo ngày 28 tháng 4, Bộ Tài chính Mỹ cho biết các nhà máy lọc dầu độc lập có trụ sở tại Trung Quốc hấp thụ khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran. Cùng tài liệu này liệt kê các thủ đoạn né trừng phạt gồm công ty bình phong, môi giới trung gian, đội tàu ngầm (shadow fleet), sang mạn giữa các tàu, giấy tờ giả và thao túng thông tin nhận dạng tàu.

Đội tàu ngầm là mạng lưới tàu chở dầu vận hành với cơ cấu sở hữu, hải trình và thông tin nhận dạng mờ ám nhằm né trừng phạt. Việc sang mạn giữa các tàu và làm giấy tờ giả được dùng để che giấu nơi xuất phát thực sự cũng như bên mua cuối cùng của lô dầu.

Ngày 14 tháng 7, Bộ Tài chính Mỹ công bố thêm lệnh trừng phạt nhắm vào mạng lưới Mohammad Hossein Shamkhani. Trọng tâm trừng phạt không chỉ dừng ở dầu thô Iran mà còn mở rộng sang mạng lưới vận chuyển trên biển và hệ thống thanh toán kết nối với nó.

Trung Quốc lên tiếng phản đối động thái của Mỹ. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lin Jian nói tại họp báo thường kỳ ngày 25 tháng 8 rằng trừng phạt đơn phương và gây sức ép tối đa không giúp giải quyết vấn đề. Trung Quốc cũng khẳng định sẽ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc Iran có tìm được đường vòng hay không, mà ở chỗ dòng tiền thực tế bị chặn đến đâu. Iran khẳng định mạng lưới xuất khẩu chưa hề ngừng hoạt động, nhưng dữ liệu theo dõi lại cho thấy lượng hàng xếp mới sụt giảm, gần với việc rút dần lượng dầu đang lưu trữ sẵn trên biển hơn là xuất khẩu mới.

Thị trường đã phản ánh rủi ro gián đoạn nguồn cung vào giá. Reuters đưa tin ngày 4 tháng 9 dầu Brent giao dịch quanh 94,77 USD, dầu WTI quanh 90,35 USD, lần lượt tăng 6,1% và 8,3% theo tuần. Giá dầu diesel cũng lập đỉnh lịch sử.

Chuyên gia phân tích Claire Jungman của Vortexa cho biết ngay trong giai đoạn gây sức ép tối đa 2019-2020, vẫn có một phần dầu Iran đi qua Hormuz mỗi tháng, nhưng lần này dòng chảy gần như về 0 kể từ giữa tháng 7. Chuyên gia phân tích Homayoun Falakshahi của Kpler nhận định việc xuất khẩu sụp đổ có thể làm giảm nguồn thu ngoại tệ của Iran và gia tăng áp lực lạm phát.

Chuyên gia phân tích thị trường trưởng Tim Waterer của KCM Trade cho rằng tình trạng bất ổn quanh Hormuz cùng nguy cơ xung đột Mỹ-Iran tái diễn đã đẩy phần bù rủi ro tăng trở lại. Citi nâng dự báo giá Brent bình quân quý 3 từ 80 USD lên 86 USD, còn ANZ nâng dự báo Brent ngắn hạn lên 95 USD.

Eo biển Hormuz là điểm nghẽn then chốt trong vận chuyển dầu mỏ khu vực Trung Đông. Nếu việc thực thi trừng phạt nhắm vào các cảng của Iran tiếp tục cộng hưởng với sức ép lên mạng lưới vận tải biển, gánh nặng giá có thể lan sang cả các sản phẩm lọc dầu như diesel và nhiên liệu máy bay, chứ không chỉ dầu thô.

Với nhà đầu tư, diễn biến này không chỉ dừng lại ở biến số nguồn cung dầu mỏ. Trước đó, TokenPost từng đưa tin việc lưu lượng qua Hormuz giảm cùng bất ổn chuỗi cung ứng Trung Đông là biến số tác động đồng thời tới giá dầu và dòng vốn vào tài sản rủi ro. Trong sự việc lần này, phản ứng trực tiếp của thị trường tiền mã hóa chưa được xác nhận, nhưng tác động gián tiếp qua kênh giá dầu và lạm phát vẫn là điều thị trường tiếp tục theo dõi.

Tuy nhiên, dữ liệu theo dõi tàu biển có thể không đầy đủ do tình trạng tắt thiết bị phát tín hiệu vị trí và các thủ thuật che giấu khác. Điều được xác nhận ở thời điểm hiện tại chỉ là khoảng cách giữa tuyên bố “có thể né trừng phạt” của Iran và dữ liệu theo dõi tàu biển cho thấy “xuất khẩu sụt giảm mạnh”.