Giảm 19% ở ngành AI, tuyển dụng trẻ chững lại

Sau làn sóng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh, thị trường lao động Mỹ chưa ghi nhận làn sóng sa thải quy mô lớn, nhưng tỷ lệ tuyển dụng nhân sự trẻ mới ra trường ở các ngành tiếp xúc nhiều với AI lại thấp hơn 19% so với các ngành ít tiếp xúc hơn. Cú sốc này bộc lộ rõ nhất ở nhóm lao động 22-25 tuổi mới bước vào nghề nghiệp và các vị trí mang tính tự động hóa cao, chứ không phải ở tổng thể thị trường việc làm.

Phòng thí nghiệm Kinh tế số Stanford (Stanford Digital Economy Lab) công bố bản nghiên cứu sửa đổi ngày 12 tháng 8, phân tích dòng chảy việc làm của người lao động Mỹ dựa trên dữ liệu bảng lương ADP tính đến tháng 6 năm nay. Nhóm nghiên cứu cho biết tỷ lệ tuyển dụng nhân sự 22-25 tuổi ở các ngành tiếp xúc AI cao thấp hơn 19% so với cùng độ tuổi ở ngành ít tiếp xúc AI.

Con số 19% là số liệu theo bản sửa đổi công bố tháng 8. Các tài liệu và bài viết trước đó về cùng chủ đề từng nêu các mức 13%, 15% và 16%. Bài viết này sử dụng mức 19% theo bản sửa đổi mới nhất.

Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh chưa tìm thấy bằng chứng về tình trạng “thay thế việc làm trên diện rộng” ở cấp độ toàn nền kinh tế. Tuy nhiên, khoảng cách giữa các nhóm tuổi thể hiện rõ ở lao động trẻ.

Từ tháng 11 năm 2022 đến tháng 6 năm nay, việc làm của nhóm 22-25 tuổi ở các ngành tiếp xúc AI cao nhất giảm khoảng 11%. Ngược lại, việc làm cùng độ tuổi ở các ngành ít tiếp xúc AI tăng khoảng 10% trong cùng giai đoạn.

Khoảng cách này đến từ việc tuyển dụng mới chậm lại, chứ không phải từ làn sóng sa thải tăng vọt. Nhóm nghiên cứu cho rằng điều chỉnh nhân sự diễn ra trước khi tiền lương thay đổi, và mức giảm rõ nhất ở những vị trí mà AI thay thế trực tiếp công việc của con người.

Ở những vị trí mà AI chỉ hỗ trợ chứ không thay thế, việc làm hoặc đi ngang hoặc tăng lên. Điều này cho thấy tác động của AI không diễn ra theo cùng một hướng ở mọi loại công việc.

Tính chất công việc cũng tạo ra sự khác biệt. Nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng lao động trẻ giảm rõ rệt hơn ở nhóm việc thiên về tri thức tường minh - loại kiến thức truyền đạt qua tài liệu và quy trình - như kế toán, lễ tân hay trợ lý hành chính.

Ngược lại, ở nhóm việc đòi hỏi tri thức ngầm - loại kiến thức tích lũy qua kinh nghiệm thực tế và khả năng phán đoán tình huống - như giám đốc điều hành (CEO) hay điều dưỡng, việc làm của lao động có kinh nghiệm vẫn tương đối ổn định.

ADP Research cũng đưa ra bức tranh tương tự trong bản cập nhật ngày 19 tháng 8. Theo đó, tổng việc làm ở các ngành tiếp xúc AI cao tăng 0,1% so với cùng kỳ năm trước trong tháng 7, nhưng việc làm của nhóm 22-25 tuổi nói chung lại giảm 1,3%.

Riêng nhóm 22-25 tuổi ở các ngành tiếp xúc AI cao, việc làm giảm 3% so với cùng kỳ năm trước. ADP Research cho biết xu hướng này đã kéo dài liên tục 34 tháng.

Dù vậy, nhóm nghiên cứu Stanford khẳng định đây là chỉ số mô tả thực trạng, không phải bằng chứng quan hệ nhân quả. Khi kiểm soát theo trình độ học vấn, khoảng cách giữa các nhóm thu hẹp lại, và một phần chênh lệch đã tồn tại từ trước khi AI tạo sinh phổ biến rộng rãi.

Vì vậy, cách diễn đạt chính xác hơn không phải là “AI đã xóa sổ việc làm cho người mới ra trường”, mà là “tuyển dụng nhân sự trẻ chững lại ở những ngành tiếp xúc nhiều với AI”. TokenPost từng đưa tin cú sốc từ AI tập trung ở nhóm lao động trẻ và các ngành có mức độ tự động hóa cao hơn là ở tỷ lệ thất nghiệp chung.

Cũng có ý kiến phản biện. David Deming (David Deming), nhà kinh tế học tại Đại học Harvard, trả lời phỏng vấn của OPB/NPR rằng tình trạng giảm tuyển dụng nhân sự mới có thể đã bắt đầu từ trước khi ChatGPT ra mắt, và cho rằng xu hướng làm việc từ xa mới là nguyên nhân đáng chú ý hơn.

Deming giải thích trong môi trường làm việc từ xa, doanh nghiệp có thể cảm nhận chi phí và gánh nặng đào tạo nhân sự mới lớn hơn. Ông cho rằng thay đổi trong cách thức tuyển dụng sau đại dịch cũng có thể là một phần nguyên nhân khiến tuyển dụng nhân sự trẻ chậm lại.

Erik Brynjolfsson (Erik Brynjolfsson), giáo sư Đại học Stanford, nói với OPB/NPR rằng “AI không phải là tất cả, nhưng là một phần của câu chuyện, và bằng chứng đang dần tích lũy”. Phát biểu này cho thấy bản sửa đổi của Stanford không khẳng định AI là nguyên nhân duy nhất gây ra cú sốc việc làm, mà cho thấy sự thay đổi ở thị trường lao động của lao động trẻ đang bắt đầu bộc lộ từ đâu.