45GW năng lượng sạch dự kiến bổ sung kỷ lục nhờ nhu cầu điện AI

Công suất lắp đặt năng lượng sạch của Mỹ được ước tính sẽ tăng thêm 45 gigawatt (GW) trong năm nay, mức cao kỷ lục từ trước đến nay. Giới quan sát cho rằng nguyên nhân đến từ nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI) tăng cao, cộng với làn sóng khởi công trước hạn chót ưu đãi thuế dành cho điện gió và điện mặt trời.

Financial Times dẫn số liệu từ S&P Global Energy cho biết công suất năng lượng sạch bổ sung của Mỹ trong năm 2026 sẽ đạt 45GW, cao hơn khoảng 25% so với kỷ lục năm 2024. Theo tờ báo này, dù Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cắt giảm hỗ trợ cho điện gió và điện mặt trời, xu hướng mở rộng công suất trên thực tế vẫn không suy giảm.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), tổng công suất phát điện quy mô tiện ích (utility-scale) mới của Mỹ trong năm 2026 dự kiến đạt 86GW. EIA nhận định phần lớn con số này đến từ điện mặt trời với 43,4GW và hệ thống lưu trữ pin (battery storage) với 24GW.

Cần lưu ý 45GW và 86GW không phải cùng một chỉ số. Con số 45GW là ước tính công suất năng lượng sạch bổ sung, còn 86GW là dự báo tổng công suất phát điện quy mô tiện ích mới. Thay vì so sánh trực tiếp hai con số này, nên hiểu đây là dấu hiệu cho thấy nhu cầu điện tăng đang thúc đẩy đầu tư vào công suất phát điện mới.

Biến số cốt lõi ở phía cầu là các trung tâm dữ liệu AI. Trong báo cáo triển vọng năng lượng ngắn hạn công bố tháng 1, EIA dự báo mức tiêu thụ điện của Mỹ sẽ tăng 1% vào năm 2026 và 3% vào năm 2027, với nguyên nhân chính đến từ nhu cầu của các cơ sở điện toán quy mô lớn, trong đó có trung tâm dữ liệu.

Trung tâm dữ liệu phải vận hành đồng thời máy chủ và hệ thống làm mát nên nguồn cung điện ổn định là yếu tố sống còn. Kể từ khi AI tạo sinh phổ biến, mật độ tích hợp của chip hiệu năng cao và máy chủ ngày càng tăng, kéo theo áp lực lên lưới điện. Diễn biến này cũng khớp với xu hướng nút thắt AI dịch chuyển sang lưới điện mà TokenPost từng đề cập trước đó.

Trong khi đó, chính sách lại đi theo hướng ngược lại. Nhà Trắng cho biết trong bản tóm tắt sự kiện (fact sheet) công bố ngày 7 tháng 7 năm 2025 rằng đã chỉ đạo Bộ Tài chính Mỹ chấm dứt ưu đãi thuế sản xuất và đầu tư điện sạch dành cho các dự án điện gió, điện mặt trời.

Cơ quan Thuế vụ Mỹ (IRS) cũng nêu rõ trong Thông báo 2025-42 (Notice 2025-42) các tiêu chí về thời điểm khởi công và điều kiện chấm dứt ưu đãi thuế đối với điện gió, điện mặt trời theo đạo luật OBBBA. Theo đó, các dự án điện gió, điện mặt trời thuộc diện áp dụng khởi công sau ngày 4 tháng 7 năm 2026 sẽ mất ưu đãi thuế nếu đi vào vận hành sau ngày 31 tháng 12 năm 2027.

Cơ chế này khiến các nhà phát triển đẩy nhanh thời điểm khởi công, bởi chỉ khi khởi công đúng hạn mới giữ được điều kiện hưởng ưu đãi thuế. Vì vậy, đợt tăng công suất lần này giống với kết quả của việc dồn đầu tư sớm do nhu cầu tăng và hạn chót thuế cộng hưởng, hơn là kết quả của việc nới lỏng chính sách.

Lợi ích giữa các bên trong ngành cũng phân hóa. Khi nhu cầu điện tăng, các doanh nghiệp phát điện và lưu trữ có thêm động lực triển khai dự án mới. Ngược lại, tình trạng chờ đấu nối lưới điện, chi phí nâng cấp truyền tải và gánh nặng giá điện tại địa phương có thể trở thành vấn đề chính trị ở những khu vực tập trung nhiều trung tâm dữ liệu.

Lĩnh vực điện gió còn một biến số pháp lý. Tòa án liên bang bang Oregon ngày 6 tháng 8 đã ban hành lệnh cấm sơ bộ (preliminary injunction) đối với việc Bộ Quốc phòng Mỹ tạm dừng thẩm định các dự án điện gió, yêu cầu dừng việc đóng băng thẩm định cho đến khi có phán quyết cuối cùng.

Quyết định của tòa án giúp giảm bớt một số nút thắt về thủ tục cho một số dự án, nhưng không loại bỏ hoàn toàn rủi ro cấp phép và thẩm định hành chính đối với điện gió. Vì điện gió chịu tác động cộng hưởng từ vị trí xây dựng, ảnh hưởng tới cơ sở quân sự, khiếu nại của cư dân địa phương và điều kiện đấu nối hệ thống, nên thủ tục cấp phép vẫn có thể kéo dài bất kể ưu đãi thuế.

Điện mặt trời và hệ thống lưu trữ pin được xem là tổ hợp tiêu biểu để ứng phó với nhu cầu điện tăng. Điện mặt trời cho sản lượng lớn vào ban ngày, còn hệ thống lưu trữ giúp giảm chênh lệch cung - cầu theo từng khung giờ. Tuy nhiên, để hoàn thành thực tế, các dự án vẫn cần đồng bộ giữa nguồn cung thiết bị, điều kiện tài chính và tiến độ đấu nối lưới điện.

Thị trường Hàn Quốc cũng có điểm liên hệ. Cuộc cạnh tranh hạ tầng AI không chỉ dừng ở đầu tư chip bán dẫn và máy chủ, mà đang lan sang nhu cầu về lưới điện, công suất phát điện và hệ thống lưu trữ. Sau bài viết trước đó của TokenPost về triển vọng mở rộng năng lượng sạch tại Mỹ, cục diện vừa chịu sức ép ngược từ chính sách vừa chứng kiến nhu cầu điện tăng vẫn đang tiếp diễn.

Dù vậy, cả 45GW lẫn 86GW đều là số liệu dự báo. Quy mô hoàn thành thực tế có thể thay đổi tùy theo tiến độ cấp phép, đấu nối hệ thống, thu xếp tài chính, chuỗi cung ứng và quy định quản lý trung tâm dữ liệu ở từng địa phương. Tiêu chí khởi công của IRS và phán quyết cuối cùng của tòa án liên quan đến thẩm định điện gió sẽ ảnh hưởng đến tiến độ các dự án trong thời gian tới.