2-6% viện trợ thế giới rò rỉ qua Bitcoin(BTC), nghiên cứu Mỹ ước tính

Một phần vốn viện trợ của Ngân hàng Thế giới (World Bank) có thể đã được rửa qua Bitcoin(BTC), theo kết quả một nghiên cứu mới công bố. Phân tích 328 khoản viện trợ của Ngân hàng Thế giới dành cho 93 quốc gia trong giai đoạn 2018-2024, với tổng giá trị 238 tỷ USD (khoảng 329.600 tỷ đồng), cho thấy cứ mỗi 1 USD viện trợ thì có 2-6 cent bị rò rỉ.

Kết quả này được trình bày trong báo cáo "Crypto Capture of Foreign Aid" của Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Mỹ (NBER). Financial Times (FT) dẫn lại nghiên cứu này và cho biết Bitcoin có thể đã trở thành kênh trung chuyển để biển thủ và rửa tiền từ nguồn viện trợ.

Nhóm nghiên cứu kết nối dữ liệu giao dịch on-chain của Bitcoin, việc tạo ví mới và các giao dịch OTC diễn ra trước và sau thời điểm Ngân hàng Thế giới giải ngân viện trợ. Kết quả cho thấy ngay sau khi tiền viện trợ được chuyển, dòng giao dịch dịch chuyển từ các sàn giao dịch được cấp phép sang các sàn giao dịch nước ngoài và các kênh ẩn danh. Diễn biến này được nhóm nghiên cứu so sánh với ba giai đoạn thường gặp trong rửa tiền, gồm "đặt hàng", "phân tán" và "hợp nhất" dòng tiền.

Thay đổi rõ rệt nhất nằm ở giao dịch ẩn danh. Trong tháng tiền viện trợ được giải ngân, khối lượng giao dịch ẩn danh qua các sàn nước ngoài tăng khoảng 137%. Trong khi đó, khối lượng giao dịch gắn với các ví đã xác định chủ sở hữu chỉ tăng nhẹ hơn nhiều. Số ví ẩn danh mới cũng tăng theo, nhưng mức tăng của ví mới đã xác thực danh tính không có ý nghĩa thống kê rõ ràng.

Dù vậy, biến động này không kéo dài. Mức tăng giao dịch ẩn danh thường lắng xuống trong khoảng 1-2 tháng. Khi theo dõi mạng lưới giao dịch quanh 5 đợt giải ngân viện trợ quy mô lớn, nhóm nghiên cứu ghi nhận dòng tiền chảy về các sàn giao dịch nước ngoài và các dịch vụ trộn tiền (mixing service) sau khi viện trợ đến nơi.

Khác biệt theo lĩnh vực viện trợ

Mức độ rò rỉ cũng khác nhau tùy lĩnh vực. Viện trợ cho giao thông vận tải cho thấy tín hiệu rò rỉ rõ ràng, trong khi viện trợ y tế không ghi nhận bất thường on-chain ở mức tương tự. Báo cáo cũng chỉ ra mức độ rò rỉ có liên hệ với mức độ kết nối tài chính nước ngoài sẵn có của từng quốc gia nhận viện trợ.

Con số ước tính lần này thấp hơn mức 7,5 cent rò rỉ trên mỗi 1 USD mà một nghiên cứu năm 2022 của Ngân hàng Thế giới từng đưa ra, dựa trên dữ liệu tiền gửi ngân hàng nước ngoài. Điểm khác biệt là nghiên cứu lần này chỉ giới hạn phân tích ở Bitcoin. Nhóm nghiên cứu lưu ý stablecoin đang được sử dụng rộng rãi hơn như công cụ rửa tiền, nên quy mô rò rỉ thực tế có thể còn lớn hơn con số được công bố.

Với độc giả quan tâm đến thị trường tiền mã hóa, điểm đáng chú ý ở đây không phải biến động giá Bitcoin mà là câu chuyện truy vết tài sản số và các thảo luận về quản lý. TokenPost trước đó từng đưa tin một sàn giao dịch tài sản số không phép có trụ sở tại Dubai bị chỉ ra là kênh trung chuyển của mạng lưới né tránh trừng phạt. Nghiên cứu lần này cho thấy tiền mã hóa vừa có thể bị lợi dụng để che giấu dòng tiền, vừa có thể trở thành manh mối để truy vết và thu hồi tài sản nhờ đặc tính sổ cái công khai.