BIS cảnh báo: Nợ công cao ở châu Mỹ có thể khuấy động kỳ vọng lạm phát

Nợ công cao có thể khiến phần bù rủi ro quốc gia tăng mạnh hơn và làm lung lay kỳ vọng lạm phát, theo cảnh báo mới từ Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS). Cơ quan này cho rằng khi thâm hụt ngân sách phình to, thị trường phản ứng nhạy hơn, kéo theo rủi ro lan sang lãi suất trái phiếu chính phủ, tỷ giá và chi phí vay của doanh nghiệp.

Theo báo cáo "Nợ công cao tại châu Mỹ: Tác động phi tuyến tính đến phần bù rủi ro và kỳ vọng lạm phát" do BIS công bố ngày 20 (giờ Hàn Quốc), tổ chức này đã phân tích diễn biến nợ công của 33 quốc gia trong khu vực châu Mỹ. Báo cáo cho biết sau đại dịch Covid-19, nợ công tại nhiều nước trong khu vực đã leo lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ, kéo theo gánh nặng lãi vay cũng tăng theo.

Trong 10 năm gần đây, 27 trên 33 quốc gia châu Mỹ được khảo sát ghi nhận tỷ lệ nợ chính phủ trên GDP tăng lên. Trong nhóm này, khoảng 40% có mức tăng vượt 20 điểm phần trăm, còn khoảng 1/3 tăng từ 10 đến 20 điểm phần trăm.

BIS chỉ ra rằng nền kinh tế có nợ công càng cao thì thâm hụt ngân sách phình to càng tác động mạnh đến phần bù rủi ro quốc gia. Cụ thể, tại các nền kinh tế châu Mỹ có nợ công cao, chênh lệch lợi suất theo chỉ số trái phiếu thị trường mới nổi (EMBI) phản ứng mạnh hơn gấp ba lần so với nhóm nước có nợ công thấp, mỗi khi thâm hụt ngân sách mở rộng.

Phần bù rủi ro là khoản lợi suất tăng thêm mà nhà đầu tư đòi hỏi khi nắm giữ trái phiếu của một quốc gia. Khi giới đầu tư nghi ngờ khả năng duy trì bền vững tài khóa, họ sẽ yêu cầu lợi suất cao hơn, và điều này có thể lan sang chi phí vay của cả chính phủ lẫn khu vực tư nhân.

Chỉ số EMBI là thước đo phổ biến để đánh giá rủi ro quốc gia của trái phiếu các thị trường mới nổi. BIS dùng chỉ số này để so sánh mức độ thị trường phản ánh khác nhau ra sao khi thâm hụt ngân sách tăng, tùy theo quy mô nợ công của từng nước.

Trước đó, TokenPost từng đưa tin về phân tích của BIS cho thấy thâm hụt ngân sách tác động mạnh hơn đến phần bù rủi ro tại các nền kinh tế châu Mỹ có nợ công cao. Lần này, nội dung tập trung vào cơ chế lan truyền sang kỳ vọng lạm phát và các khuyến nghị chính sách mà cùng báo cáo đưa ra.

Báo cáo nhận định phần bù rủi ro tăng cũng có thể tác động đến kỳ vọng lạm phát. Khi phần bù rủi ro leo thang, đồng nội tệ có nguy cơ suy yếu, buộc chính phủ phải dùng đến dự trữ ngoại hối để bảo vệ tỷ giá hoặc thắt chặt điều kiện tài chính trong nước.

Đồng nội tệ yếu đi sẽ đẩy giá hàng nhập khẩu lên cao, từ đó kích thích lạm phát trong ngắn hạn. Khi áp lực giá cả này ăn sâu vào kỳ vọng của doanh nghiệp và hộ gia đình, nhiệm vụ ổn định giá của ngân hàng trung ương cũng trở nên khó khăn hơn.

Báo cáo còn chỉ ra một kênh tác động khác liên quan đến chi phí doanh nghiệp. Khi phần bù rủi ro tín dụng quốc gia tăng, chi phí huy động vốn của ngân hàng, lãi suất vay doanh nghiệp và chênh lệch lãi suất vốn lưu động đều có thể tăng, ngay cả khi lãi suất điều hành không đổi.

Với các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào tín dụng, chi phí vay tăng lên đồng nghĩa với chi phí biên cao hơn. BIS cho rằng khoản chi phí này có thể được phản ánh vào giá bán sản phẩm cũng như quyết định về lương.

BIS tách bạch vai trò của chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ trong khuyến nghị của mình. Về phía tài khóa, báo cáo cho rằng các quốc gia cần nhanh chóng triển khai biện pháp củng cố ngân sách theo hướng bền vững.

Về phía tiền tệ, BIS đề xuất ngân hàng trung ương nên tập trung vào nhiệm vụ ổn định giá cả. Cơ quan này nhấn mạnh việc bảo vệ tính độc lập của ngân hàng trung ương trước áp lực chính trị cũng quan trọng không kém, để chính sách được thực thi đúng hướng.

Hồi tháng 6, trong báo cáo kinh tế thường niên, BIS từng cảnh báo rằng nợ công cao cùng với tỷ trọng ngày càng lớn của các tổ chức phi ngân hàng trên thị trường trái phiếu chính phủ có thể khiến việc điều hành chính sách của ngân hàng trung ương thêm phần khó khăn. Báo cáo khi đó cũng nêu rõ tài khóa công cần đi theo một lộ trình đáng tin cậy, còn hỗ trợ thanh khoản từ ngân hàng trung ương phải mang tính tạm thời, có mục tiêu rõ ràng và có thể đảo ngược.

Báo cáo lần này không đề cập trực tiếp đến thị trường tài sản số. Tuy vậy, lãi suất và kỳ vọng lạm phát tại Mỹ vốn vẫn ảnh hưởng đến tâm lý đồng USD và các tài sản rủi ro, trong đó có Bitcoin(BTC), dù báo cáo của BIS không đưa ra bất kỳ dự báo giá hay khuyến nghị đầu tư nào.