Chuyên gia: Bong bóng AI sẽ lộ diện khi lãi suất trái phiếu Mỹ 10 năm vượt 5,0-5,5%

Lãi suất một lần nữa trở thành biến số cốt lõi trong cuộc tranh luận về tình trạng đầu tư quá mức vào AI. Lee Eun-taek (이은택), Giám đốc tại Chứng khoán KB (KB Securities), cho rằng tín hiệu sụp đổ của bong bóng AI cần được tìm ở áp lực lãi suất từ phía bên cấp vốn, thay vì ở ý chí đầu tư của các hyperscaler.

Tại một hội thảo do Sở Giao dịch Chứng khoán Hàn Quốc (KRX) tổ chức ngày 18, ông Lee nói rằng “vai trò chặn đứng dòng vốn đầu tư AI sẽ do ‘bên cấp vốn’ đảm nhiệm”, theo tường thuật của Korea Economic Daily (Hankyung). Bên cấp vốn ở đây gồm ngân hàng, quỹ hưu trí và các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) — những bên cho các hyperscaler, tức các nhà vận hành trung tâm dữ liệu quy mô lớn, vay vốn để xây dựng hạ tầng AI.

Theo ông Lee, khả năng các tập đoàn công nghệ lớn (Big Tech) tự nguyện cắt giảm đầu tư là rất thấp. Ông giải thích: “Các Big Tech từng có kinh nghiệm thành công khi chấp nhận lỗ trong thời gian dài để duy trì đầu tư và từ đó chiếm lĩnh thị trường, nên khả năng họ tự dừng đầu tư gần như không có. Rốt cuộc, thời điểm dòng vốn bị chặn lại sẽ là khi ngân hàng, quỹ hưu trí hay VC — những bên đặt ưu tiên hàng đầu vào việc thu hồi vốn gốc và lãi — nhận ra rủi ro và bắt đầu siết chặt hầu bao.” Nói cách khác, áp lực sẽ đến từ phía chủ nợ chứ không phải từ chính doanh nghiệp đi vay.

Thước đo mà ông Lee đưa ra là lãi suất. Theo ông, nếu dòng tiền tự do (FCF) của doanh nghiệp xấu đi hoặc phí bảo hiểm hoán đổi rủi ro tín dụng (CDS) tăng lên, khiến các chủ nợ nhận thức rủi ro cao hơn, nguồn cung vốn có thể bị chặn lại và giai đoạn bong bóng sẽ khép lại.

Ông chỉ ra rằng điểm chung giữa các giai đoạn sụp đổ bong bóng lớn trong lịch sử — Đại khủng hoảng thập niên 1930, lạm phát đình trệ thập niên 1970 và bong bóng dot-com đầu những năm 2000 — đều là xu hướng lãi suất tăng kéo dài. Theo ông, chỉ riêng việc lãi suất ngắn hạn tăng vọt thì chưa đủ để khẳng định bong bóng đang vỡ.

Ông Lee cho rằng cần hai điều kiện xuất hiện đồng thời: một tình huống “bất khả nghịch” khi cơ quan hoạch định chính sách muốn hạ lãi suất vì lo ngại lạm phát nhưng không thể làm được, và lãi suất chạm mức cao nhất trong 10-20 năm. Ông đưa ra ngưỡng cụ thể là khi lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm vượt mốc 5,0-5,5% theo xu hướng.

Về việc lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 30 năm đã vượt 5,3%, cao hơn mức của năm 2007, ông Lee tỏ ra thận trọng hơn khi đánh giá. Ông nói: “Đây là hiện tượng đáng chú ý, nhưng tôi cho rằng mức độ quan trọng của nó thấp hơn so với lợi suất kỳ hạn 10 năm — vốn là lãi suất tham chiếu chính.”

Đầu tư hạ tầng AI mang đặc tính chi tiêu vốn (capex) quy mô lớn. Vì nguồn vốn bị chôn trong thời gian dài ở trung tâm dữ liệu, điện năng, hệ thống làm mát, chất bán dẫn và thiết bị mạng, lãi suất tăng sẽ tác động trực tiếp đến tỷ lệ chiết khấu của nhà đầu tư và cách chủ nợ đánh giá rủi ro.

Nhận định của ông Lee cũng gắn với tranh cãi về việc nhu cầu AI chững lại và tính sinh lời bị nghi ngờ. Ông phân tích rằng đợt điều chỉnh giá cổ phiếu từ cuối tháng 6 đến tháng 7 xuất phát từ gánh nặng chi phí token của các mô hình AI tiên phong như OpenAI và Anthropic.

Sau đó, các công ty vận hành mô hình AI của Mỹ đã hạ chi phí, trong khi khách hàng doanh nghiệp cũng chuyển sang cách dùng kết hợp mô hình hiệu năng cao và mô hình giá rẻ để kiểm soát chi phí. Chi phí token là khoản phí tính theo đơn vị xử lý văn bản và dữ liệu của mô hình AI.

“Cho đến mùa xuân năm nay, xu hướng chủ đạo vẫn là ‘token maxing’ — dồn tài nguyên vào các mô hình hiệu năng cao. Nhưng gần đây, để kiểm soát chi phí, ngành đã chuyển sang ‘token optimization’, tức phối hợp sử dụng mô hình tiên phong hiệu năng cao với các mô hình mã nguồn mở giá rẻ hơn”, ông Lee nói. Ông cho biết thêm, những lo ngại ngắn hạn liên quan đến cạnh tranh giá — như sự vươn lên của các mô hình AI Trung Quốc và việc OpenAI giảm giá — đã phần lớn được phản ánh vào giá cổ phiếu.

Nhận định lần này cũng liên quan đến quan điểm cho rằng đầu tư hạ tầng AI và thị trường tài sản số đang chịu chung một môi trường thanh khoản. TokenPost trước đó từng đưa tin về phân tích cho rằng quy mô đầu tư AI có thể tạo áp lực lên dòng vốn vào tài sản rủi ro.

Giới quan sát vẫn chưa thống nhất về việc có nên xem đầu tư hạ tầng AI là bong bóng hay không. TokenPost cũng từng đăng tải cuộc trao đổi với Matthew Sigel, Trưởng bộ phận nghiên cứu tài sản số tại VanEck, trong đó ông cho rằng khó có thể gọi đà tăng của hạ tầng AI là bong bóng.

Vấn đề được xác nhận hiện nay không phải là liệu bong bóng AI có vỡ hay không, mà là môi trường lãi suất và huy động vốn có thể tạo ra giới hạn nào cho tính bền vững của đầu tư AI. Ngay cả thước đo mà ông Lee đưa ra cũng không dựa trên biến động lãi suất ngắn hạn, mà tập trung vào xu hướng tăng của lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm.