Amazon(AMZN) khôi phục điều khoản từ bỏ kiện tập thể sau 5 năm

Amazon (AMZN) vừa khôi phục điều khoản buộc người dùng giải quyết tranh chấp bằng trọng tài cá nhân thay vì kiện ra tòa, đồng thời hạn chế quyền tham gia kiện tập thể của khách hàng. Đây là bước đảo ngược sau 5 năm kể từ khi hãng bỏ điều khoản trọng tài tương tự vào năm 2021.

Theo The Verge đưa tin ngày 15 (giờ Hàn Quốc), Amazon đã gửi email thông báo thay đổi điều khoản dịch vụ tới khách hàng, trong đó bổ sung hai nội dung là “trọng tài có tính ràng buộc” và “từ bỏ quyền kiện tập thể” trong phần giải quyết tranh chấp. Amazon giải thích đây là cách xử lý tranh chấp nhanh và hiệu quả hơn, nhưng điều khoản mới thu hẹp đáng kể khả năng người tiêu dùng được đưa vụ việc ra trước thẩm phán hoặc bồi thẩm đoàn.

Điều khoản sử dụng dịch vụ chính thức của Amazon quy định các tranh chấp liên quan đến việc sử dụng dịch vụ Amazon, hoặc sản phẩm và dịch vụ được bán, phân phối qua Amazon hay Amazon.com, sẽ được giải quyết bằng trọng tài ràng buộc thay vì thông qua tòa án. Cùng điều khoản này nêu rõ quá trình trọng tài chỉ diễn ra trên cơ sở cá nhân, không cho phép hình thức kiện tập thể, gộp vụ kiện hay kiện đại diện.

Ngoại lệ dành cho tòa án xét xử vụ việc nhỏ (small claims court) vẫn được giữ lại. Một số khiếu nại đáp ứng điều kiện nhất định có thể được đưa ra loại tòa này. Tuy nhiên, hướng xử lý mặc định cho phần lớn tranh chấp tiêu dùng thông thường giờ đây nghiêng hẳn về trọng tài cá nhân thay vì kiện tụng tại tòa.

Trọng tài là hình thức giải quyết tranh chấp thông qua thủ tục tư thay vì phiên tòa. Với người tiêu dùng, thiệt hại cá nhân càng nhỏ thì chi phí và thời gian theo đuổi vụ việc càng trở thành gánh nặng. Trong khi đó, kiện tập thể là công cụ giúp nhiều người cùng chịu thiệt hại loại tương tự đứng chung để đòi trách nhiệm.

Bình luận: điểm mấu chốt của lần điều chỉnh này không nằm ở một lập luận pháp lý mới, mà ở việc kênh phản ứng tập thể của người tiêu dùng bị thu hẹp ngay từ cấp điều khoản dịch vụ. Trong các tranh chấp nền tảng có tính lặp lại và thiệt hại cá nhân nhỏ, khả năng xảy ra kiện tập thể từ lâu vẫn đóng vai trò như một lợi thế đàm phán cho phía người tiêu dùng.

Đây không phải lần đầu Amazon áp dụng điều khoản dạng này. Năm 2021, hãng từng bỏ điều khoản trọng tài tương tự khỏi điều kiện sử dụng. Theo Ars Technica, thời điểm đó người dùng loa thông minh Echo đã nộp hơn 75.000 đơn yêu cầu trọng tài cá nhân, khiến Amazon phải gánh khoản phí nộp đơn trọng tài rất lớn.

Điều khoản trọng tài vốn được dùng như công cụ ngăn kiện tập thể, nhưng khi số lượng đơn khiếu nại cùng loại tăng vọt, cấu trúc chi phí có thể quay lại gây áp lực cho chính doanh nghiệp. Thay đổi năm 2021 từng được xem là minh chứng cho việc trọng tài hàng loạt có thể phản tác dụng với công ty.

Theo phân tích năm 2022 của Hiệp hội Luật sư Hoa Kỳ (ABA), điều kiện sử dụng của Amazon năm 2018 từng có điều khoản trọng tài cá nhân ràng buộc, nhưng sau đó hãng xóa bỏ điều khoản này và thay bằng quy định chọn tòa án bang và liên bang tại hạt King, bang Washington làm nơi giải quyết tranh chấp. Điều khoản mới lần này cho thấy Amazon một lần nữa đưa trọng tài trở lại điều kiện sử dụng dành cho người tiêu dùng.

Giới phân tích pháp lý cũng không chỉ nhìn nhận vấn đề ở khía cạnh “chặn kiện tụng”. Theo blog của Trường Luật Columbia, ngay cả sau khi thêm điều khoản từ bỏ kiện tập thể, nhiều doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với chi phí nộp đơn và gánh nặng hành chính do làn sóng trọng tài hàng loạt. Nói cách khác, điều khoản này giúp doanh nghiệp giảm rủi ro kiện tập thể, nhưng nếu trọng tài hàng loạt xảy ra, vấn đề quản lý chi phí có thể quay trở lại.

Với người tiêu dùng, được và mất thể hiện theo hướng khác. Trọng tài cá nhân có ưu điểm xử lý vụ việc nhanh, nhưng khiến nhiều người cùng chịu thiệt hại khó đứng chung để đấu tranh. Thiệt hại cá nhân càng nhỏ, động lực để một người tự mình theo đuổi thủ tục càng giảm, đây cũng là giới hạn thường được nhắc tới.

Tuy nhiên, hiệu lực của điều khoản không được xác định ngay lập tức. Người tiêu dùng và đội ngũ luật sư vẫn có thể khởi kiện tập thể, và tòa án sẽ xem xét nội dung điều khoản cùng tính chất vụ việc để quyết định vụ kiện có được tiếp tục hay không. Dù câu chữ trong điều khoản có vẻ chặt chẽ, phạm vi áp dụng thực tế và tính công bằng về thủ tục vẫn có thể bị tranh cãi trong từng vụ việc cụ thể.

Vụ việc lần này không liên quan trực tiếp đến ngành tiền mã hóa hay bán dẫn. Nhưng việc một nền tảng công nghệ lớn dùng điều khoản dịch vụ để định hình cách giải quyết tranh chấp là vấn đề quyền lợi người tiêu dùng có thể áp dụng rộng hơn, cho toàn bộ lĩnh vực dịch vụ số.

Điều kiện sử dụng mới của Amazon vẫn giữ nguyên quy định không cho phép kiện tập thể, gộp vụ kiện hay kiện đại diện, song song với ngoại lệ dành cho tòa xét xử vụ việc nhỏ. Điều khoản này sẽ được áp dụng tới đâu trong thực tế là điều các tòa án sẽ phải phán quyết theo từng vụ việc cụ thể trong thời gian tới.