Nhiều bang Mỹ chặn trung tâm dữ liệu AI đẩy chi phí điện sang người dân

Nhiều bang tại Mỹ đang lần lượt đưa ra quy định nhằm ngăn các trung tâm dữ liệu AI (AI data center) chuyển chi phí sử dụng điện và hạ tầng liên quan sang hóa đơn của người dân. Vấn đề đặt ra không phải là chia sẻ lợi nhuận của trung tâm dữ liệu, mà là ai sẽ gánh chi phí mở rộng lưới điện, sử dụng nước và tác động môi trường.

Từ ngày 1/7, bang Virginia bắt đầu thu thuế tiêu thụ 0,011 USD cho mỗi kWh điện mà các đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu sử dụng. Tài liệu ngân sách của Virginia quy định nếu số thu trong cùng năm tài khóa vượt 600 triệu USD, phần vượt sẽ được chuyển vào một quỹ hoàn trả riêng, và đợt thu đầu tiên sẽ diễn ra vào tháng 9.

Thuế tiêu thụ mới này nhằm ngăn hóa đơn tiền điện của người dân tăng tại những khu vực có lượng điện tiêu thụ của trung tâm dữ liệu tăng vọt. Tuy nhiên, chưa thể khẳng định các ưu đãi thuế hiện có cho trung tâm dữ liệu tại Virginia bị xóa bỏ hoàn toàn; điều được xác nhận lần này chỉ là việc áp thêm thuế tiêu thụ tính theo lượng điện sử dụng.

Ngày 7/7, bang New Jersey ký ban hành luật đưa trung tâm dữ liệu vào một hệ thống biểu giá công ích riêng biệt. Văn phòng thống đốc New Jersey giải thích mục tiêu của luật là buộc các trung tâm dữ liệu tự chi trả cho lượng điện sử dụng và chi phí hạ tầng lưới điện liên quan.

Chính sách của New Jersey tập trung vào việc điều chỉnh chi phí ở phạm vi khu vực rộng hơn, thay vì chỉ đơn thuần đánh thuế. Đề án tổng thể công bố ngày 27/5 còn bao gồm các yêu cầu về báo cáo công khai của trung tâm dữ liệu, thỏa thuận với địa phương và điều kiện về việc làm.

Ngày 14/7, bang New York áp dụng lệnh tạm hoãn cấp phép trong một năm đối với các trung tâm dữ liệu siêu lớn mới có công suất từ 50MW trở lên. Chính quyền bang đưa ra lý do liên quan đến giá điện, lượng nước sử dụng và tác động môi trường.

Thống đốc bang New York Kathy Hochul nói rằng việc phát triển trung tâm dữ liệu đang đẩy giá điện lên, làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên và tạo ra sự bất ổn cho người dân New York. Phát biểu này cho thấy chính quyền bang xem đây vừa là vấn đề chi phí sinh hoạt, vừa là vấn đề môi trường. Chính quyền bang New York cho biết sẽ xây dựng tiêu chuẩn đánh giá tác động môi trường trong thời gian tạm hoãn, đồng thời đưa ra khung đầu tư cho cộng đồng địa phương.

Ở cấp liên bang, động thái tương tự cũng đang diễn ra. Ngày 21/7, Thượng nghị sĩ Mỹ Mark Warner đã đệ trình dự luật mang tên Đạo luật Trách nhiệm và Công khai Thuế Trung tâm Dữ liệu năm 2026 (Data Center Tax Accountability and Disclosure Act of 2026).

Dự luật này yêu cầu công khai thông tin về lượng điện, nước sử dụng, phát thải và nguồn điện dự phòng của các trung tâm dữ liệu AI, đồng thời gắn điều kiện với ưu đãi khấu hao nhanh. Có thể thấy tranh luận về phân bổ chi phí ở cấp bang đang lan sang các quy định minh bạch ở cấp liên bang.

Thượng nghị sĩ Mỹ Ron Wyden cũng gửi thư tới Hội đồng tư vấn trung tâm dữ liệu bang Oregon vào ngày 2/7, chỉ ra rằng trung tâm dữ liệu có thể tạo gánh nặng về chi phí điện, nước, đất đai và môi trường. Ông cho biết đang chuẩn bị một dự luật về công bằng thuế nhằm xử lý áp lực mà trung tâm dữ liệu tạo ra đối với hạ tầng địa phương.

Xu hướng này cho thấy sự va chạm giữa dòng vốn đầu tư vào hạ tầng AI và gánh nặng của người dân. TokenPost từng đưa tin một số bang tại Mỹ đang cắt giảm ưu đãi thuế cho trung tâm dữ liệu hoặc tăng mức chi phí lưới điện mà các đơn vị này phải gánh. Lần này, thuế tiêu thụ của Virginia, cơ cấu biểu giá mới của New Jersey và lệnh tạm hoãn cấp phép của New York đều đi theo cùng một hướng.

Về mặt thể chế, điểm mấu chốt nằm ở cách trung tâm dữ liệu được xếp vào nhóm khách hàng tiêu thụ điện lớn. Thông thường, chi phí mở rộng lưới điện được tính vào vốn đầu tư của công ty điện lực và phản ánh vào biểu giá chung. Các bang hiện đang cố ngăn cơ chế khiến hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ phải gánh chung phần chi phí phát sinh từ các trung tâm dữ liệu siêu lớn.

Phía ngành công nghiệp cũng đưa ra phản biện. Liên minh Trung tâm Dữ liệu (Data Center Coalition) dẫn báo cáo của E3 công bố hồi tháng 5, cho rằng không có bằng chứng lịch sử nào cho thấy trung tâm dữ liệu từng khiến giá điện sinh hoạt tăng trong cơ cấu biểu giá hiện hành.

Josh Levi, Chủ tịch Liên minh Trung tâm Dữ liệu, phát biểu trong thông cáo ngày 23/7 rằng ngành này sẽ trở thành đối tác có trách nhiệm, bao gồm việc chi trả toàn bộ chi phí điện và đầu tư việc làm cho địa phương. Có thể hiểu ngành công nghiệp không phản đối bản thân việc quản lý, mà đang đề nghị các tiêu chuẩn phân bổ chi phí cần rõ ràng và dự đoán được.

Giới chính trị Mỹ có quan điểm trái chiều về vấn đề này. Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ trích lệnh tạm hoãn của New York có thể khiến việc làm và nguồn thu thuế chuyển sang bang khác. Trong khi đó, chính quyền bang New York và New Jersey khẳng định các biện pháp này không nhằm ngăn cản mở rộng trung tâm dữ liệu, mà để đặt ra quy tắc phân định rõ ràng giữa gánh nặng lưới điện và gánh nặng cộng đồng.

Các quy định về điện cho trung tâm dữ liệu AI có thể tác động đồng thời tới các doanh nghiệp điện toán đám mây, chuỗi cung ứng bán dẫn và môi trường đầu tư hạ tầng điện. Tuy nhiên, ảnh hưởng trực tiếp tới thị trường tài sản mã hóa như Bitcoin(BTC) hay Ethereum(ETH) chưa được đề cập trong các thông tin nêu trên.