Giá xăng Mỹ vượt 4 USD, ông Trump nói đó là cái giá kiềm chế Iran

Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra thông điệp rằng người dân Mỹ cần chấp nhận giá xăng cao hơn để đổi lấy việc kiềm chế chương trình hạt nhân của Iran. Trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz đẩy giá dầu thô và giá xăng đi lên, rủi ro địa chính trị đang lan sang cả tiêu dùng lẫn tâm lý tài sản rủi ro.

Tổng thống Trump đưa ra phát biểu trên tại một sự kiện ở Garden City, New York vào ngày 15 tháng 8 (giờ Hàn Quốc), trong đó ông gắn việc kiềm chế Iran với gánh nặng giá xăng. Barron's đưa tin, trong cùng bài phát biểu, ông Trump khẳng định quyền kiểm soát của Mỹ đối với eo biển Hormuz, đồng thời có phát biểu theo hướng có thể tuyên bố eo biển này là lãnh thổ Mỹ sau khi chiến tranh kết thúc.

Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải huyết mạch nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman, đóng vai trò then chốt trong vận chuyển dầu thô Trung Đông. Khi tuyến đường này gặp gián đoạn lưu thông hoặc căng thẳng quân sự gia tăng, giá dầu thường bị cộng thêm phần bù rủi ro, từ đó gây áp lực lên chi phí lọc dầu, vận chuyển và cuối cùng là giá xăng bán lẻ.

Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng thường bình quân toàn nước Mỹ tính đến ngày 2 tháng 8 là 4,0960 USD mỗi gallon. Trong thông báo ngày 30 tháng 7, AAA cũng cho biết giá bình quân toàn quốc khi đó là 4,09 USD, đồng thời nhận định bất ổn quanh eo biển Hormuz đang hỗ trợ giá dầu thô ở mức cao.

Căng thẳng trên biển cũng chưa hạ nhiệt. Hãng tin AP đưa tin ngày 15 (giờ Hàn Quốc) rằng hai tàu chở dầu do Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) vận hành đã bị tấn công bằng thiết bị bay không người lái khi di chuyển qua eo biển Hormuz. Vụ việc không gây thương vong, nhưng Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cáo buộc Iran đứng sau vụ tấn công.

Về phía mình, Iran bác bỏ tuyên bố kiểm soát eo biển và cách diễn giải theo kiểu Mỹ, đồng thời khẳng định chủ quyền của mình. Vụ việc lần này không còn đơn thuần là vấn đề giá năng lượng, mà đã trở thành mâu thuẫn ngoại giao - an ninh giữa Mỹ và Iran xoay quanh quyền kiểm soát eo biển và trật tự lưu thông hàng hải.

Thông điệp của Nhà Trắng cũng thay đổi chỉ trong vòng một tháng. Ngày 19 tháng 6, Nhà Trắng cho biết bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran sẽ ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân và khôi phục quyền tự do hàng hải tại eo biển Hormuz. Nhưng trong văn bản công bố ngày 28 tháng 7, Nhà Trắng lại cho biết Tổng thống Trump nhấn mạnh việc Hải quân Mỹ kiểm soát eo biển cùng chiến lược “gây sức ép tối đa” với Iran.

Khi các tuyên bố về thỏa thuận và kiểm soát đan xen nhau, thị trường đang theo dõi sát diễn biến lưu thông thực tế và giá dầu hơn là các phát biểu. Dữ liệu theo dõi tàu công khai cũng có thể không phản ánh đầy đủ lưu lượng thực tế nếu tàu tắt thiết bị nhận dạng vị trí, nên việc diễn giải khối lượng lưu thông qua eo biển cần được nhìn nhận thận trọng.

Gánh nặng giá năng lượng đã phần nào phản ánh vào nền kinh tế Mỹ. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) trong báo cáo chính sách tiền tệ tháng 7 cho biết giá xăng cao đang là yếu tố gây áp lực lên chi tiêu tiêu dùng.

Giá xăng là chỉ số tác động trực tiếp đến cảm nhận lạm phát của người tiêu dùng Mỹ cũng như dư luận chính trị. TokenPost từng đưa tin rằng thông điệp kinh tế của Tổng thống Trump đang lung lay giữa áp lực lạm phát và giá xăng. Phát biểu lần này vừa mang tính thông điệp đối ngoại, vừa được xem là sẽ khơi lại tranh luận về gánh nặng của các hộ gia đình.

Khi giá dầu tăng, chi phí logistics và sản xuất cũng bị đội lên, kéo theo áp lực giá ở nhiều mặt hàng khác. Đối với ngân hàng trung ương, việc giá năng lượng tăng là cú sốc nhất thời hay chuyển thành kỳ vọng lạm phát dài hạn sẽ là yếu tố quyết định định hướng lãi suất.

Phản ứng trực tiếp của thị trường tài sản số cho đến nay khá hạn chế. CoinDesk đưa tin ngày 27 tháng 7 rằng trong bối cảnh căng thẳng Mỹ - Iran hạ nhiệt khiến giá dầu giảm và tài sản rủi ro phục hồi, Bitcoin(BTC) giữ được sự ổn định. Trước đó, vào ngày 13 tháng 7, hãng tin này cũng cho biết BTC vẫn trụ quanh mốc 63.800 USD bất chấp làn sóng bán tháo do lo ngại chiến tranh.

Vì vậy, biến số Hormuz nên được nhìn nhận là yếu tố tác động đến khẩu vị rủi ro thông qua giá dầu, lạm phát và kỳ vọng lãi suất, hơn là tác động trực tiếp lên giá BTC. TokenPost trước đó cũng từng ghi nhận thị trường Bitcoin phản ứng với các chỉ số kinh tế Mỹ nhạy hơn so với các biến số Trung Đông.

Nhà đầu tư trong nước cũng không nằm ngoài vùng ảnh hưởng. Khi giá dầu quốc tế tăng, giá hàng nhập khẩu, tỷ giá và kỳ vọng lãi suất có thể biến động theo, từ đó tác động đến tâm lý giao dịch trên thị trường chứng khoán và tài sản số trong nước. Tuy nhiên, chỉ riêng phát biểu lần này chưa đủ cơ sở để khẳng định chiều hướng biến động của bất kỳ tài sản cụ thể nào.

Trọng tâm của phát biểu lần này không nằm ở một dự báo giá đơn lẻ, mà là cuộc tranh luận về việc ai sẽ gánh chi phí cho chính sách kiềm chế Iran. Tổng thống Trump nhấn mạnh sự cần thiết của việc kiềm chế Iran, trong khi dữ liệu từ AAA và Fed cho thấy gánh nặng giá xăng và giá năng lượng đã và đang được chuyển sang người tiêu dùng.