Trung Quốc chiếm 97% thị phần robot hình người, Mỹ siết quy định nhập khẩu

Các nhà sản xuất robot hình người Trung Quốc đã chiếm tới 97% tổng lượng xuất xưởng robot hình người toàn cầu trong nửa đầu năm 2026. Cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI) đang lan từ phần mềm sang nhà máy, kho vận và các cơ sở dịch vụ, và trong quá trình đó, vai trò của chuỗi cung ứng Trung Quốc ngày càng lớn.

Công ty nghiên cứu Smart Analytics Global cho biết lượng xuất xưởng robot hình người toàn cầu trong nửa đầu năm 2026 đạt 19.100 chiếc, tăng hơn gấp ba lần so với mức 5.100 chiếc cùng kỳ năm trước. Công ty này dự báo tổng lượng xuất xưởng cả năm 2026 có thể đạt khoảng 60.000 chiếc, và đến năm 2030 con số này có thể tăng lên tới 500.000 chiếc.

Robot hình người là loại robot được thiết kế mô phỏng hình dáng và chuyển động của con người. Loại robot này đang thu hút sự quan tâm lớn từ giới công nghiệp vì có thể đưa vào hoạt động tại các không gian vốn được thiết kế cho con người, như nhà máy hay kho vận, mà không cần thay đổi nhiều về cơ sở hạ tầng hiện có.

Các linh kiện cốt lõi của robot hình người bao gồm động cơ, bộ truyền động, cảm biến, pin và mô hình AI. Nhìn bề ngoài, đây có vẻ là cuộc cạnh tranh giữa các sản phẩm robot hoàn chỉnh, nhưng thực chất là thị trường nơi khả năng cung ứng linh kiện, phần mềm điều khiển, giá thành sản xuất và năng lực triển khai thực tế cùng tác động lẫn nhau.

Ưu thế của Trung Quốc cũng thể hiện rõ tại các sự kiện triển lãm. Thành phố Thượng Hải cho biết Đại hội Trí tuệ nhân tạo Thế giới (WAIC) 2026 đã khai mạc ngày 17 tháng 7 (giờ địa phương), quy tụ hơn 1.100 doanh nghiệp và hơn 3.000 sản phẩm trưng bày.

Tại khu triển lãm, hơn 300 robot đã được bố trí để trình diễn các kịch bản ứng dụng động trong lĩnh vực sản xuất, đời sống và giải trí. Sự kiện cũng giới thiệu robot hình người, bàn tay nhiều khớp vận hành bằng AI, kính thông minh và hệ điều hành dành cho các tác nhân AI (agent).

Trong khi đó, Mỹ đang phản ứng bằng cách nhấn mạnh vấn đề chuỗi cung ứng và an ninh. Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) ngày 28 tháng 7 (giờ địa phương) đã bổ sung các thiết bị robot tiên tiến có xuất xứ nước ngoài và bộ nghịch lưu điện có kết nối mạng vào danh mục bị quản lý.

Nhóm thiết bị robot tiên tiến này bao gồm cả robot hình người và robot bốn chân. FCC đánh giá rằng các thiết bị này có thể tạo ra lỗ hổng trong chuỗi cung ứng cũng như rủi ro an ninh mạng.

Biện pháp lần này mang tính chất siết chặt quy trình phê duyệt mới là chủ yếu. Các mẫu robot đã được phê duyệt trước đó không phải là đối tượng trực tiếp của quyết định này.

Hiện chưa có thông tin xác nhận việc chính quyền Tổng thống Trump (Donald Trump) ban hành thêm sắc lệnh hành pháp riêng cho ngành robot hình người. Tuy vậy, động thái của FCC được xem là tín hiệu cho thấy Mỹ bắt đầu nhìn nhận phần cứng AI và thiết bị kết nối có nguồn gốc Trung Quốc dưới góc độ an ninh quốc gia.

Robot hình người thường tích hợp camera, cảm biến, kết nối không dây và khả năng điều khiển tự động. Chính khả năng thu thập dữ liệu và nguy cơ bị điều khiển từ xa là cơ sở cốt lõi cho logic quản lý mà phía Mỹ đưa ra.

Đối với độc giả Việt Nam, đây không chỉ là câu chuyện nội bộ của ngành công nghiệp Trung Quốc. Cuộc đua mô hình AI đang không dừng lại ở mảng điện toán đám mây hay chatbot, mà đang lan rộng sang robot, thiết bị điện, trung tâm dữ liệu và chuỗi cung ứng sản xuất.

Trước đó, TokenPost từng đưa tin các mô hình AI của Trung Quốc chiếm tới 41% lượt tải trên nền tảng Hugging Face. Xu hướng mở rộng ảnh hưởng của AI Trung Quốc từng được ghi nhận ở mảng phần mềm nay tiếp tục lặp lại ở mảng phần cứng.

Tuy nhiên, chưa có căn cứ nào cho thấy việc mở rộng xuất xưởng robot hình người kéo theo nhu cầu tăng đối với một loại tiền mã hóa hay token AI cụ thể nào. Cuộc đua hạ tầng AI vật lý (physical AI) có liên hệ với các chủ đề như điện toán phân tán, tác nhân AI trên chuỗi khối (on-chain agent) hay quyền sở hữu dữ liệu, nhưng các số liệu được xác nhận hiện nay chỉ giới hạn ở lượng xuất xưởng robot và các biện pháp quản lý liên quan.

Trung Quốc đang dẫn trước về quy mô xuất xưởng lẫn quy mô triển lãm, trong khi Mỹ đang tìm cách tái cấu trúc chuỗi cung ứng thông qua các quy định nhập khẩu. Trong cuộc cạnh tranh robot hình người, bên cạnh sản lượng bán ra, các yếu tố như linh kiện cốt lõi, mô hình AI và hệ thống phê duyệt quy định cũng được xem là những biến số đáng chú ý.