Quỹ đầu tư quốc gia Na Uy kiểm tra kịch bản mất 35% giá trị vì AI

Quỹ Hưu trí Chính phủ Toàn cầu Na Uy (Government Pension Fund Global) đã kiểm tra kịch bản giá trị quỹ giảm 35% nếu các khoản đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) không mang lại mức tăng năng suất như kỳ vọng. Con số 35% không phải là dự báo thị trường mà là kết quả của một bài kiểm tra sức chịu đựng (stress test) nhằm chuẩn bị cho tình huống cực đoan.

Theo Reuters đưa tin ngày 29 tháng 1 (giờ địa phương), Nicolai Tangen, giám đốc điều hành (CEO) của Norges Bank Investment Management (NBIM), cho biết việc điều chỉnh giá các tài sản liên quan đến AI và sự phân mảnh của kinh tế thế giới là những rủi ro chính mà quỹ đang theo dõi. NBIM là tổ chức quản lý Quỹ Hưu trí Chính phủ Toàn cầu Na Uy.

Báo cáo thường niên năm 2025 của NBIM cho biết các khoản đầu tư liên quan đến AI đã tăng mạnh trong năm qua, trong khi một số ít doanh nghiệp AI chiếm tỷ trọng đáng kể trong danh mục. Báo cáo phân tích rằng nếu AI không tạo ra mức tăng năng suất như kỳ vọng, thị trường chứng khoán có thể điều chỉnh mạnh và kỳ vọng tăng trưởng cũng suy yếu theo.

Mức giảm 35% giá trị quỹ được đưa ra dựa trên kịch bản điều chỉnh AI nói trên. Kiểm tra sức chịu đựng là phương pháp quản trị rủi ro nhằm đo lường mức thiệt hại tài sản có thể xảy ra khi thị trường chịu cú sốc cực đoan, chứ không nhằm dự đoán khả năng xảy ra trong thực tế.

Trong kịch bản kinh tế thế giới bị chia thành nhiều khối, giá trị quỹ có thể giảm tới 37%. Đây là kịch bản kết hợp giữa việc mở rộng rào cản thuế quan, hạn chế đầu tư và mức tăng phần bù rủi ro, với mức thiệt hại giả định lớn hơn cả kịch bản điều chỉnh AI.

Phân tích này càng có ý nghĩa khi được đưa ra bởi một trong những nhà đầu tư tổ chức lớn nhất thế giới, nắm giữ khoảng 1,5% tổng giá trị cổ phiếu niêm yết toàn cầu. Theo tài liệu giới thiệu của NBIM, quy mô quỹ vào khoảng 2.100 tỷ USD.

Tính đến cuối năm 2025, quỹ đã đầu tư vào 7.201 doanh nghiệp. Với danh mục đầu tư trải rộng như vậy, chỉ cần một số cổ phiếu công nghệ lớn điều chỉnh giá cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ giá trị quỹ.

Quỹ đầu tư quốc gia Na Uy cũng là bên hưởng lợi từ đà tăng của các cổ phiếu liên quan đến AI. Trong năm 2025, tổng lợi nhuận của quỹ đạt 15,1%, còn lợi nhuận riêng mảng cổ phiếu đạt 19,3%.

Báo cáo thường niên đánh giá rằng kết quả kinh doanh vững chắc của doanh nghiệp cùng tâm lý lạc quan về AI đã thúc đẩy đà tăng của thị trường chứng khoán. Nvidia(NVDA), Alphabet và Broadcom được nêu tên là những khoản đầu tư đóng góp lớn nhất vào lợi nhuận của quỹ trong năm 2025.

Trọng tâm của kịch bản lần này không nằm ở việc AI có hữu ích hay không, mà ở mức độ kỳ vọng về AI đã được phản ánh vào giá tài sản đến đâu. Trước đó, Ray Dalio cũng từng cảnh báo rằng tăng trưởng công nghệ AI và lợi nhuận đầu tư vào các cổ phiếu liên quan là hai chuyện khác nhau, nhưng ông không nhắm trực tiếp đến Bitcoin(BTC) hay Ethereum(ETH).

Trong khi theo dõi rủi ro về định giá của các tài sản liên quan đến AI, NBIM vẫn đang sử dụng AI trong chính hoạt động quản lý quỹ. Theo Reuters đưa tin ngày 26 tháng 2 (giờ địa phương), từ năm 2025 tổ chức này đã dùng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) để sàng lọc rủi ro lao động cưỡng bức, tham nhũng và gian lận đối với các cổ phiếu mới được đưa vào danh mục.

Bình luận: Việc vừa xem tài sản liên quan đến AI là yếu tố rủi ro, vừa dùng chính AI làm công cụ phân tích doanh nghiệp và quản trị rủi ro, cho thấy các nhà đầu tư tổ chức đang tách bạch giữa hiệu quả năng suất mà công nghệ AI mang lại và mức độ hợp lý của giá tài sản AI trên thị trường.

Trong báo cáo bán niên năm 2026 công bố ngày 12 tháng 8, diễn biến của AI và nhóm cổ phiếu công nghệ cũng tiếp tục ảnh hưởng đến kết quả của quỹ. Quỹ Hưu trí Chính phủ Toàn cầu Na Uy đạt lợi nhuận 9,4% trong nửa đầu năm 2026, đưa giá trị quỹ tăng lên 22.683 tỷ krone.

CEO Tangen cho biết kết quả nửa đầu năm được hỗ trợ bởi đà tăng của thị trường chứng khoán, đặc biệt là lợi nhuận tích cực từ nhóm cổ phiếu công nghệ châu Á. Kịch bản điều chỉnh AI không phải là tín hiệu bán ra ngay lập tức, mà là kết quả của việc đo lường trước mức thiệt hại có thể xảy ra nếu mức độ tập trung vào cổ phiếu công nghệ và kỳ vọng tăng trưởng suy yếu.

Sự điều chỉnh của các cổ phiếu liên quan đến AI có thể gián tiếp ảnh hưởng đến tâm lý đầu tư và thanh khoản của tài sản rủi ro nói chung. Tuy nhiên, phân tích lần này của NBIM không nhắm trực tiếp đến thị trường tiền mã hóa và cũng không đưa ra tác động cụ thể nào đối với tài sản số.