Kraken kiện đối tác lưu ký Etana Custody vì bị cáo buộc biển thủ hơn 25 triệu USD, làm dấy lên lo ngại rủi ro lưu ký

Theo CoinDesk đưa tin ngày 2 tháng 5 (giờ địa phương), công ty vận hành sàn giao dịch **“Kraken”** là Payward đã đệ đơn kiện đối tác lưu ký **“Etana Custody”** lên tòa liên bang bang Colorado (Mỹ), cáo buộc đơn vị này *biển thủ* hơn 25 triệu đô la Mỹ (khoảng 368 tỷ đồng) tiền khách hàng. Vụ việc một lần nữa làm dấy lên lo ngại về **“rủi ro lưu ký”** trong thị trường tiền mã hóa, đặc biệt với các sàn giao dịch và tổ chức trung gian.

Theo đơn kiện đã được sửa đổi nộp lên tòa án vào tháng 5, Payward cho rằng Etana Custody và Tổng giám đốc điều hành Dion Brandon Russell đã “*định hướng sai lệch và chiếm dụng*” hơn 25 triệu đô la Mỹ thuộc tài sản của khách hàng Kraken.

Payward cho biết trong nhiều năm, công ty đã sử dụng Etana như đối tác pháp định “on/off-ramp”, gửi vào đây tổng cộng hàng trăm triệu đô la Mỹ để phục vụ hoạt động nạp – rút tiền pháp định cho khách hàng. Tuy nhiên, đến tháng 4 năm 2025, khi Payward yêu cầu Etana giải ngân khoảng 25 triệu đô la Mỹ tiền dự trữ, sự cố mới bùng phát. Etana liên tục trì hoãn thanh toán với lý do “vướng mắc khâu quyết toán”, đồng thời bị cáo buộc đã nhiều lần đưa ra giải thích sai sự thật.

Nội dung đơn kiện cho rằng tại thời điểm đó, Etana thực tế không còn đủ thanh khoản để đáp ứng yêu cầu rút tiền. Thay vào đó, công ty này bị cho là phụ thuộc vào dòng tiền gửi mới để bù đắp thiếu hụt trước đó. Payward mô tả mô hình hoạt động này là “tương tự một *sơ đồ Ponzi* hơn là dịch vụ lưu ký hợp pháp”.

Payward cáo buộc Etana không thực hiện nguyên tắc tách biệt tài sản của khách hàng khỏi tài sản công ty, mà ngược lại đã dùng nguồn vốn này để chi cho chi phí vận hành và các khoản đầu tư rủi ro cao. Một ví dụ được nêu trong hồ sơ là Etana đã rót khoảng 16 triệu đô la Mỹ vào giấy hứa trả nợ (promissory note) do Seabury Trade Capital phát hành. Khi khoản đầu tư này rơi vào tình trạng vỡ nợ, số tiền trên không thể được thu hồi.

Payward còn chỉ ra trường hợp Etana tận dụng tài sản của khách hàng để triển khai các chiến lược phòng hộ ngoại hối (FX hedge), nhưng phần lợi nhuận phát sinh lại thuộc về công ty, thay vì được phân bổ cho chủ sở hữu thực sự của tài sản.

*bình luận* Đây là kiểu xung đột lợi ích kinh điển trong mô hình lưu ký tập trung: đơn vị nắm giữ tài sản có động cơ sử dụng nguồn vốn nhàn rỗi để tìm kiếm lợi suất, trong khi khách hàng mặc nhiên tin rằng tài sản của mình được “cất kho” an toàn.

Bất chấp những vấn đề nội bộ về thanh khoản, Payward cho rằng Etana vẫn liên tục hiển thị trong bảng sao kê tài khoản và giao diện quản lý rằng tài sản của khách hàng được “bảo toàn đầy đủ”. Điều này khiến phía Kraken tin rằng số dư tiền mặt ký gửi vẫn đang được tách biệt và có thể rút về bất cứ lúc nào, trong khi thực tế lại không phải như vậy.

Etana – doanh nghiệp có trụ sở tại bang Wyoming – được cho là đã chịu áp lực ngày càng lớn từ phía cơ quan giám sát bang Colorado trong năm 2025. Sau khi bị áp lệnh đình chỉ hoạt động và yêu cầu nâng chuẩn vốn tối thiểu, Etana đã chính thức bước vào quy trình thanh lý vào tháng 11 cùng năm. Hiện công ty do một quản tài viên do tòa chỉ định kiểm soát.

Trong vụ kiện lần này, Payward yêu cầu bồi thường ít nhất 25 triệu đô la Mỹ, đồng thời đề nghị áp dụng chế tài “trộm cắp dân sự” (civil theft) nhằm buộc phía Etana bồi thường gấp ba lần thiệt hại, kèm theo lệnh cấm hành vi tương tự trong tương lai và chi phí tố tụng. Đơn vị vận hành **“Kraken”** cũng cáo buộc Dion Brandon Russell thực tế nắm toàn quyền kiểm soát Etana, trực tiếp chỉ đạo việc sử dụng sai mục đích tài sản khách hàng và che giấu tình trạng tài chính.

Ông Matt Turetzky, phụ trách mảng kiện tụng của Kraken, khẳng định: “Bất kỳ ai dám lừa dối khách hàng hoặc công ty, chúng tôi sẽ theo đuổi trách nhiệm pháp lý đến cùng”. Phía Etana và Russell hiện vẫn chưa đưa ra bình luận công khai nào.

*bình luận* Trong bối cảnh các sàn giao dịch lớn đẩy mạnh hợp tác với đối tác lưu ký để đáp ứng yêu cầu tuân thủ tại Mỹ và châu Âu, vụ việc Etana cho thấy ngay cả các tổ chức đã được cấp phép tại cấp bang cũng không tránh khỏi rủi ro quản trị và đạo đức.

Vụ kiện giữa Payward và Etana lập tức được giới phân tích gắn với bài toán **“rủi ro lưu ký”** và “counterparty risk” vốn dai dẳng trong ngành tiền mã hóa. Câu hỏi then chốt là: đơn vị trung gian có thực sự nắm giữ lượng tài sản tương ứng với số dư hiển thị trên hệ thống, và có đủ khả năng trả lại toàn bộ cho khách hàng khi có yêu cầu hay không?

Khác với tài chính truyền thống – nơi quy định về tách biệt tài sản khách hàng, bảo hiểm tiền gửi và giám sát vốn đã tương đối chuẩn hóa – thị trường tiền mã hóa vẫn vận hành trong môi trường pháp lý chắp vá. Điều này khiến việc xác minh *thực chất* của tài sản lưu ký trở nên khó khăn, đặc biệt khi các công ty có thể sử dụng cấu trúc pháp lý đa tầng hoặc đặt trụ sở tại nhiều khu vực tài phán khác nhau.

Hàng loạt tiền lệ trong những năm gần đây đã cho thấy mức độ nguy hiểm của **“rủi ro lưu ký”**: từ cú sụp đổ của sàn FTX khiến hàng tỷ đô la Mỹ tài sản khách hàng mắc kẹt, đến các trường hợp phá sản của nhiều quỹ cho vay và công ty lưu ký cỡ vừa và nhỏ. Một khi niềm tin vào khả năng hoàn trả tài sản bị lung lay, hiệu ứng dây chuyền thường lan rất nhanh sang các đối tác và thị trường phái sinh liên quan.

Gần đây, tổ chức cho vay đối với nhà đầu tư tổ chức Blockfills cũng đã nộp đơn phá sản với khoản thâm hụt được ước tính khoảng 75 triệu đô la Mỹ, kèm theo cáo buộc sử dụng sai mục đích tiền của khách hàng. Dù bối cảnh pháp lý và mô hình kinh doanh khác nhau, điểm chung giữa các vụ việc này vẫn là thiếu minh bạch về tình trạng tài sản thực tế.

*bình luận* Vụ tranh chấp Payward – Etana cho thấy ranh giới giữa “lưu ký an toàn” và “huy động vốn ngầm” trong thị trường tiền mã hóa đôi khi rất mờ. Khi lợi suất ngắn hạn được ưu tiên hơn quản trị rủi ro dài hạn, khách hàng là bên phải gánh chịu hậu quả cuối cùng.

Nhìn rộng hơn, vụ kiện Kraken – Etana một lần nữa đặt **“rủi ro lưu ký”** vào tâm điểm tranh luận về tương lai của hạ tầng tiền mã hóa. Liệu tài sản của người dùng có thực sự được “tách biệt bảo quản”, hay đang âm thầm bị đưa vào các chiến lược đầu tư và mô hình thanh khoản khó kiểm soát? Đây vẫn là bài toán cốt lõi mà ngành tiền mã hóa phải giải quyết nếu muốn tiến tới mức độ **“minh bạch và tin cậy tương đương tài chính truyền thống”**, từ đó thu hút dòng vốn tổ chức một cách bền vững.