Anh mạnh tay xóa sổ sàn tiền mã hóa nghi là ‘đường ống’ tài chính cho Vệ binh Cách mạng Iran

Theo báo cáo mới đây của công ty phân tích chuỗi khối TRM랩스(TRM Labs) và tổ chức báo chí điều tra OCCRP, một sàn giao dịch tiền mã hóa đăng ký tại Anh bị cáo buộc trở thành kênh luân chuyển vốn cho lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Vụ việc cho thấy **“tiền mã hóa”**, **“sàn giao dịch tiền mã hóa”** vẫn là mắt xích nhạy cảm trong dòng chảy **“tài chính phi pháp”**, đồng thời phản ánh xu hướng các nước siết chặt giám sát, đặc biệt sau các đạo luật mới về minh bạch doanh nghiệp và chống tội phạm tài chính.

Theo TRM랩스(TRM Labs) công bố ngày 24 (giờ địa phương), sàn giao dịch 제드션 và nền tảng liên kết ‘제드젝스’ đã xử lý khoảng 1 tỷ USD (khoảng 1.507,2 tỷ won) trong năm 2024, trong đó 87% dòng tiền được phân tích là có liên quan tới IRGC. Bước sang 2025, tỷ lệ này giảm xuống khoảng 48%, nhưng xét về quy mô tuyệt đối, lượng vốn luân chuyển qua hệ thống này vẫn ở mức rất lớn. *bình luận: Tỷ lệ cao bất thường của giao dịch liên quan IRGC cho thấy đây khó có thể chỉ là hoạt động khách hàng thông thường, mà nhiều khả năng là một “đường ống chuyên dụng” phục vụ mục đích lách trừng phạt.*

Trước các phát hiện điều tra, Cơ quan đăng ký doanh nghiệp Anh Companies House đã khởi động thủ tục xóa bắt buộc 제드션 khỏi sổ đăng ký. Cơ quan này cho biết công ty đã nộp thông tin sai lệch và kê khai các lãnh đạo “ma” – những người không tồn tại ngoài đời thực – vào hồ sơ chính thức, vi phạm nghiêm trọng quy định về tính trung thực dữ liệu doanh nghiệp trong bối cảnh Anh đang đẩy mạnh thực thi **“Đạo luật Tội phạm kinh tế và Minh bạch doanh nghiệp 2023”**.

Nhân vật được chú ý nhất là “Elizabeth Neumann”, được 제드션 đăng ký là giám đốc mang quốc tịch Cộng hòa Dominica. Tuy nhiên, theo kết quả điều tra do OCCRP công bố ngày 20 (giờ địa phương), không tồn tại cá nhân nào khớp với hồ sơ này trong các cơ sở dữ liệu chính thức và nguồn mở. Hình ảnh “Neumann” xuất hiện trong video quảng bá sàn giao dịch sau đó cũng được xác định chỉ là hình stock lấy từ kho ảnh. *bình luận: Việc sử dụng ảnh stock cho hồ sơ lãnh đạo cho thấy nỗ lực “dựng kịch bản” khá sơ sài, nhưng đã qua mặt hệ thống đăng ký doanh nghiệp một thời gian đáng kể, phản ánh lỗ hổng kiểm tra tiền kiểm trong giai đoạn đầu.*

Trước “Elizabeth Neumann”, hồ sơ công ty từng ghi nhận một người tên “Babak Morteza” là giám đốc. Theo đối chiếu của các nhà điều tra, thông tin này trùng khớp với doanh nhân Iran Babak Zanjani (Babak Zanjani), người từng bị kết án tử hình vì cáo buộc biển thủ tiền từ các thương vụ dầu mỏ do nhà nước Iran quản lý. Zanjani được báo cáo là đã được giảm án vào năm 2024 và sau đó quay lại giới kinh doanh.

Hiện Zanjani được cho là đứng sau tập đoàn DotOne Holding Group, hoạt động trong các lĩnh vực như tiền mã hóa, ngoại hối, logistics và viễn thông. Đây đều là những ngành từng bị các cơ quan trừng phạt quốc tế cảnh báo có thể được sử dụng để lách cấm vận và che giấu luồng tiền. *bình luận: Sự xuất hiện của Zanjani trong cấu trúc điều hành 제드션 càng củng cố giả thuyết rằng sàn giao dịch này không chỉ đơn thuần là một doanh nghiệp fintech, mà là một “mắt xích kỹ thuật số” trong mạng lưới tài chính phục vụ Iran và IRGC.*

Động thái mạnh tay của Anh diễn ra sau khi Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ đưa 제드션 và 제드젝스 vào danh sách trừng phạt vào tháng 1 năm 2025 (giờ địa phương). OFAC cáo buộc Zanjani tham gia huy động vốn cho các dự án hỗ trợ chính quyền Iran và IRGC, sử dụng **“tiền mã hóa”** và các cấu trúc pháp nhân ở nước ngoài như một mắt xích trong hệ thống tài trợ. Dù hồ sơ doanh nghiệp của hai nền tảng tại Anh ghi nhận tình trạng “tài khoản không hoạt động” (dormant accounts), dữ liệu on-chain lại cho thấy khối lượng giao dịch cực lớn, trái ngược hoàn toàn với thông tin công bố chính thức. *bình luận: Khoảng cách giữa báo cáo tài chính “ngủ yên” và thực tế giao dịch bùng nổ là ví dụ điển hình cho việc sử dụng vỏ bọc pháp nhân để hợp thức hóa hoạt động dòng vốn bị trừng phạt.*

Anh đã ban hành **“Đạo luật Tội phạm kinh tế và Minh bạch doanh nghiệp 2023”** nhằm tăng cường xác minh danh tính lãnh đạo doanh nghiệp, làm rõ mục đích kinh doanh và ngăn chặn việc sử dụng công ty vỏ bọc để rửa tiền hoặc lách trừng phạt. Vụ 제드션 được đánh giá là một trong những trường hợp điển hình đầu tiên mà các quyền hạn mới trong luật được áp dụng thực tế, từ khâu rà soát thông tin lãnh đạo cho tới bước khởi động thủ tục giải thể cưỡng chế doanh nghiệp.

Sự kiện 제드션 – 제드젝스 cho thấy **“tiền mã hóa”** và **“sàn giao dịch tiền mã hóa”** vẫn có thể bị lợi dụng như kênh vận chuyển **“tài chính phi pháp”** và né tránh trừng phạt quốc tế, nhất là trong bối cảnh những tổ chức như IRGC liên tục tìm kiếm giải pháp thay thế cho hệ thống ngân hàng truyền thống. Tuy nhiên, vụ việc cũng thể hiện rõ xu thế các cơ quan quản lý tại Mỹ, Anh và nhiều nước khác đang siết chặt giám sát, kết hợp phân tích dữ liệu chuỗi khối với cơ chế minh bạch doanh nghiệp để nhận diện sớm các cấu trúc bất thường. *bình luận: Với việc dữ liệu on-chain công khai hơn hệ thống ngân hàng truyền thống, lợi thế “ẩn danh” của bên vi phạm ngày càng thu hẹp. Trong trung và dài hạn, điều này có thể buộc các mạng lưới tài chính phi pháp phải chuyển dịch sang các kênh ít minh bạch hơn, đồng thời mở ra cơ hội cho các sàn giao dịch tuân thủ quy định tăng cường vai trò trong hệ sinh thái tiền mã hóa hợp pháp.*

Từ câu chuyện 제드션, giới quan sát cho rằng thị trường **“tiền mã hóa”** sẽ tiếp tục đối mặt với các biện pháp kiểm soát chặt hơn, đặc biệt đối với những sàn nhỏ, ít tên tuổi, đăng ký tại các khu vực pháp lý dễ dãi. Đây là tín hiệu cho thấy việc tuân thủ chuẩn KYC/AML, công bố minh bạch thông tin doanh nghiệp và hợp tác với cơ quan chức năng sẽ ngày càng trở thành yếu tố sống còn với bất kỳ **“sàn giao dịch tiền mã hóa”** nào muốn tồn tại lâu dài trên thị trường toàn cầu.