FATF cảnh báo ví tự lưu ký và giao dịch P2P là 'lỗ hổng chủ chốt' của hệ sinh thái tiền ổn định giá (stablecoin)

FATF (Lực lượng đặc nhiệm hành động tài chính, cơ quan thiết lập chuẩn mực chống rửa tiền toàn cầu) mới đây cảnh báo hệ sinh thái *“tiền ổn định giá (stablecoin)”* đang xuất hiện một *“điểm yếu trọng yếu”* nằm ở ví *tự lưu ký* (self-custody) và các giao dịch P2P (ngang hàng) giữa những ví này. Không có sự tham gia của sàn giao dịch hay tổ chức lưu ký được quản lý, các giao dịch *stablecoin* P2P có thể trượt khỏi lưới giám sát *chống rửa tiền (AML)* và *chống tài trợ khủng bố (CFT)*.

Theo báo cáo mới nhất của FATF về *tiền ổn định giá, ví không lưu ký (unhosted wallet) và giao dịch P2P* (ngày công bố không kèm múi giờ cụ thể), cơ quan này nhấn mạnh: giao dịch trực tiếp giữa người dùng thông qua ví không lưu ký diễn ra ngoài phạm vi hoạt động của các nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo (VASP) và tổ chức tài chính – những đối tượng bị ràng buộc nghĩa vụ tuân thủ quy định. *bình luận* Điều này đồng nghĩa nhiều giao dịch có thể đi “vòng” qua các điểm kiểm soát truyền thống, nơi thường diễn ra kiểm tra KYC, phát hiện giao dịch bất thường và báo cáo giao dịch đáng ngờ.

FATF lưu ý thêm, *tiền ổn định giá* đang nhanh chóng vượt khỏi phạm vi giao dịch đầu cơ để tiến vào lĩnh vực thanh toán và chuyển tiền xuyên biên giới. Ưu thế của stablecoin nằm ở tính ổn định giá tương đối, dễ sử dụng cho mục đích thanh toán – chuyển tiền. Tuy nhiên, khi quy mô lưu thông tăng mạnh, việc thu thập thông tin, giám sát luồng tiền và áp dụng các biện pháp kiểm soát tương xứng trở nên khó khăn hơn đáng kể. *bình luận* Nói cách khác, chính những đặc tính giúp stablecoin hấp dẫn với người dùng cũng có thể làm gia tăng thách thức đối với nhà quản lý.

Trước bối cảnh này, FATF khuyến nghị từng *quốc gia/vùng lãnh thổ* cần đánh giá rủi ro phát sinh từ *cấu trúc (arrangement) của hệ sinh thái tiền ổn định giá*, rồi từ đó áp dụng các biện pháp giảm thiểu “tương xứng” với mức độ rủi ro. Một số gợi ý cụ thể gồm: tăng cường giám sát khi ví tự lưu ký tương tác với sàn giao dịch hay nền tảng được quản lý; đồng thời xác định rõ và mở rộng nghĩa vụ AML/CFT đối với các doanh nghiệp tham gia vào quá trình phát hành, phân phối và vận hành stablecoin. *bình luận* Trọng tâm không chỉ là bản thân đồng tiền, mà là toàn bộ mạng lưới tổ chức – nhà cung cấp dịch vụ xoay quanh nó.

FATF gọi các giao dịch P2P giữa ví tự lưu ký là *“lỗ hổng chủ chốt”* bởi chúng cho phép người dùng chuyển tài sản trực tiếp cho nhau, thay vì thông qua những trung gian chịu nghĩa vụ tuân thủ như sàn giao dịch, tổ chức lưu ký hay ngân hàng. Khi kênh trung gian bị “bỏ qua”, cơ hội để VASP hoặc tổ chức tài chính phát hiện, gắn cờ và báo cáo giao dịch đáng ngờ cũng giảm theo. *bình luận* Đây chính là “vùng xám” trong giám sát, nơi dòng tiền vẫn di chuyển nhưng thiếu các điểm kiểm tra bắt buộc.

Dù vậy, FATF cũng thừa nhận thực tế là các giao dịch trên hầu hết *chuỗi khối công khai (public blockchain)* đều được ghi lại *on-chain* và *“có thể truy vết”*. Vấn đề nằm ở chỗ, địa chỉ ví thường mang tính bút danh (pseudonymous), không gắn trực tiếp với danh tính thực, khiến quá trình *gắn định danh (attribution)* – từ địa chỉ ví đến cá nhân cụ thể – trở nên phức tạp. Việc lần theo dòng tiền trên chuỗi có thể khả thi về mặt kỹ thuật, nhưng để xác định chính xác ai là chủ thể đứng sau mỗi giao dịch lại đòi hỏi thêm dữ liệu và nguồn lực điều tra. *bình luận* Đây là lý do các cơ quan chức năng ngày càng phụ thuộc vào công cụ phân tích on-chain và hợp tác với sàn/nhà cung cấp ví tập trung để “lấp” phần còn thiếu về danh tính.

Trong báo cáo, FATF trích dẫn số liệu từ công ty phân tích chuỗi khối *Chainalysis (체이널리시스)* cho thấy, tính đến năm 2025, lượng tiền mã hóa chảy vào các địa chỉ bị phân loại là bất hợp pháp đạt tối thiểu 154 tỷ USD (khoảng 225.4711 nghìn tỷ đồng). Đáng chú ý, *tiền ổn định giá* chiếm tới 84% tổng khối lượng giao dịch phi pháp này. *bình luận* Con số cho thấy stablecoin đã trở thành “phương tiện ưa thích” không chỉ với người dùng hợp pháp mà còn với giới tội phạm, nhờ tốc độ giao dịch nhanh, tính ổn định tương đối và khả năng giao dịch xuyên biên giới.

Tuy nhiên, Chainalysis đồng thời nhấn mạnh tỷ trọng giao dịch bất hợp pháp so với toàn bộ giao dịch *on-chain* vẫn ở mức thấp. Theo báo cáo cùng kỳ, các giao dịch được phân loại là bất hợp pháp chỉ chiếm dưới 1% tổng khối lượng giao dịch tiền mã hóa. Nghĩa là quy mô tuyệt đối của giao dịch phạm tội đã tăng cùng với sự mở rộng của thị trường, nhưng *tỷ lệ* trong bức tranh chung vẫn còn hạn chế. *bình luận* Đây là điểm thường được ngành công nghiệp tiền mã hóa viện dẫn để lập luận rằng rủi ro là có thật nhưng cần được đặt trong bối cảnh tổng thể, tránh đánh đồng toàn bộ thị trường với các hoạt động tội phạm.

Giới phân tích trong ngành nhìn nhận, báo cáo mới của FATF cho thấy khi *tiền ổn định giá* dần được xem như nền tảng cho hệ thống thanh toán – chuyển tiền kỹ thuật số, bài toán chính sách sẽ xoay quanh việc xử lý khoảng trống quản lý mà ví tự lưu ký và giao dịch P2P tạo ra. Cách các nhà làm luật cân bằng giữa khả năng *truy vết* và *quyền riêng tư*, giữa *khuyến khích đổi mới* và *tăng cường giám sát*, sẽ định hình quỹ đạo phát triển lẫn khung quy định dành cho stablecoin trong những năm tới. *bình luận* Dù lựa chọn mô hình nào, xu hướng chung nhiều khả năng vẫn là siết chặt nghĩa vụ AML/CFT với các “điểm tiếp xúc” giữa thế giới on-chain và hệ thống tài chính truyền thống, thay vì tìm cách kiểm soát tuyệt đối mọi ví tự lưu ký trên mạng lưới phi tập trung.