Sui(SUI) ETF đầu tiên tại Mỹ ra mắt, tiên phong mô hình ETF spot kết hợp staking on-chain

**수이(SUI) ETF** đầu tiên tại Mỹ đã chính thức ra mắt, đánh dấu bước thử nghiệm mới khi *từ ETF tiền mã hóa* lần đầu tiên kết hợp **staking on-chain** vào cấu trúc quỹ. Hai tổ chức đứng sau là Canary Capital và Grayscale, cùng tung ra quỹ ETF giao dịch ngay trên sàn chứng khoán truyền thống, qua đó mở thêm kênh đầu tư cho giới tổ chức muốn tiếp cận *từ tiền mã hóa* theo cách tuân thủ quy định.

Theo dữ liệu thị trường Mỹ ngày 24 (giờ địa phương), quỹ ETF dựa trên **Sui(SUI)** của Canary Capital được niêm yết trên sàn Nasdaq với mã SUIS, còn ETF của Grayscale được giao dịch trên Sở giao dịch chứng khoán New York (NYSE) với mã GSUI sau khi chuyển đổi từ sản phẩm quỹ tín thác Sui trước đó. Cả hai đều nhấn mạnh điểm khác biệt là tích hợp *từ phần thưởng staking* trực tiếp vào cấu trúc sản phẩm, thay vì chỉ bám theo biến động giá như các ETF **Bitcoin(BTC)** và **Ethereum(ETH)** hiện có.

SUIS của Canary Capital được thiết kế theo khuôn khổ Đạo luật Công ty Đầu tư năm 1940 (1940 Act), vốn là khung pháp lý chặt chẽ áp dụng cho nhiều quỹ tương hỗ tại Mỹ. Cách làm này giúp sản phẩm phù hợp hơn với các dòng vốn thận trọng như quỹ hưu trí hay công ty bảo hiểm, những bên thường ưu tiên sản phẩm có cơ chế giám sát và bảo vệ nhà đầu tư nghiêm ngặt. Trong khi đó, Grayscale chọn cách tận dụng sẵn quỹ tín thác Sui, chuyển đổi thành ETF GSUI để rút ngắn thời gian đưa sản phẩm lên sàn NYSE, đồng thời duy trì hệ sinh thái sản phẩm tài chính xoay quanh *từ tài sản kỹ thuật số* mà hãng đang xây dựng.

Điểm chung then chốt của hai ETF là cơ chế **staking**. Mạng lưới Sui vận hành theo mô hình đồng thuận bằng chứng cổ phần (PoS), cho phép ủy quyền token cho các validator để nhận thưởng từ mạng lưới. Trong cấu trúc của SUIS và GSUI, đơn vị quản lý quỹ sẽ dùng số **Sui(SUI)** nắm giữ để tham gia staking, thu về phần thưởng on-chain, sau đó phân phối *từ lợi nhuận staking ròng* cho nhà đầu tư sau khi đã trừ phí và chi phí vận hành. Đây là bước tiến đáng chú ý, bởi các ETF **Bitcoin(BTC)** và **Ethereum(ETH)** dạng spot đã được chấp thuận tại Mỹ đến nay vẫn chưa được phép trực tiếp tham gia vào các hoạt động on-chain như staking, do vướng nhiều vấn đề pháp lý và giám sát.

Trong bối cảnh dòng vốn vào **Bitcoin(BTC)** và **Ethereum(ETH)** ETF đã vượt 140 tỷ USD (khoảng 203.140 tỷ won), nhưng chủ yếu chỉ dừng lại ở *từ sản phẩm bám giá*, sự xuất hiện của **Sui(SUI) ETF** tạo thêm lựa chọn mới: vừa tiếp cận biến động giá tài sản, vừa thu thêm dòng thu nhập mang tính “lãi suất” từ mạng lưới. Mục tiêu là giảm áp lực phí cho nhà đầu tư, đồng thời nhấn mạnh vị thế của *từ tài sản số sinh lợi* (yield-generating digital asset) thay vì chỉ là công cụ đầu cơ thuần túy.

Với SUIS, Canary Capital cho biết quỹ đã bắt đầu giao dịch trực tiếp trên Nasdaq ngay khi niêm yết. Cấu trúc sản phẩm cho phép nhà đầu tư tiếp cận *từ lợi nhuận staking ròng* một cách minh bạch: phần thưởng từ mạng Sui được cộng dồn, trừ bớt phí và chi phí quỹ, phần còn lại được phản ánh trong giá trị tài sản ròng hoặc hình thức phân phối khác tùy bản cáo bạch quỹ. Nhờ tuân thủ chặt chẽ 1940 Act, không ít chuyên gia nhận định SUIS có thể thu hút được các tổ chức “ăn chắc mặc bền”, vốn đang quan sát thị trường *từ tiền mã hóa* nhưng chưa tự tin tham gia trực tiếp on-chain.

ETF GSUI của Grayscale đi theo một lộ trình khác nhưng mục tiêu tương tự. Grayscale đặt tổng phí quản lý ở mức 0,35%/năm, song tuyên bố miễn phí hoàn toàn trong ba tháng đầu hoặc cho đến khi tài sản quản lý (AUM) đạt 1 tỷ USD (khoảng 1,4501 nghìn tỷ won), tùy mốc nào đến trước. Tại thời điểm niêm yết, 100% lượng **Sui(SUI)** nắm giữ trong quỹ đã được đem đi staking, cho thấy công ty muốn tối ưu hóa ngay lập tức *từ nguồn lợi nhuận on-chain* để tạo lợi thế cạnh tranh so với các ETF chỉ theo dõi giá đơn thuần. Đây là chiến lược tương tự cách Grayscale từng làm với các sản phẩm quỹ tín thác chuyển đổi thành ETF trước đó, rồi dần mở rộng quy mô.

Dù có bước tiến về sản phẩm tài chính, các chỉ số on-chain của **Sui(SUI)** thời gian gần đây lại cho thấy bức tranh ngắn hạn kém tích cực. Trong khoảng một tháng trở lại đây, giá **Sui(SUI)** đã giảm khoảng 40%, giao dịch quanh vùng 0,95 USD (khoảng 1.378 won). Khối lượng giao dịch trên các sàn giao dịch phi tập trung (DEX) của Sui, theo số liệu của DefiLlama ghi nhận giữa tháng 1 năm nay, vào khoảng 3 tỷ USD (khoảng 4.350,3 tỷ won), thấp hơn so với cùng kỳ năm ngoái. Điều này phản ánh làn sóng điều chỉnh chung trên thị trường altcoin, trong đó **Sui(SUI)** cũng không nằm ngoài xu hướng.

Tuy vậy, trong giới tổ chức đang hình thành xu hướng tìm kiếm *từ sản phẩm “thông minh” hơn*, tức là không chỉ đơn thuần phản ánh giá tài sản mà còn tích hợp các nguồn thu nhập từ hoạt động on-chain vào cấu trúc quỹ. Nhu cầu với những quỹ ETF có thể “gom” lợi nhuận staking, phí giao dịch, hoặc các dòng yield khác rồi phân phối lại đang tăng dần khi lãi suất truyền thống biến động và chiến lược đa dạng hóa tài sản trở nên quan trọng hơn. Nếu mô hình kết hợp staking trong **Sui(SUI) ETF** chứng minh được hiệu quả, khả năng cao các blockchain layer 1 khác và giao thức DeFi cũng sẽ xuất hiện những cấu trúc ETF tương tự.

Về phía hệ sinh thái Sui, đợt niêm yết này được đánh giá là con dao hai lưỡi. Trong ngắn hạn, việc mở thêm cánh cổng cho dòng vốn mới trong bối cảnh giá đang yếu có thể làm biên độ dao động mạnh hơn, khi vị thế phái sinh, giao dịch ETF và giao dịch spot tương tác lẫn nhau. Ngược lại, nếu phần lớn lượng token phục vụ ETF được staking dài hạn, nguồn cung lưu hành trên thị trường có thể giảm tương đối, tạo ra một yếu tố hỗ trợ về mặt cấu trúc cung–cầu. *bình luận* Tác động ròng sẽ phụ thuộc nhiều vào cách quỹ quản lý lịch unlock, chiến lược staking, cũng như mức độ tham gia của các nhà đầu tư lớn.

Vấn đề trọng tâm trong trung và dài hạn nằm ở chỗ *từ phần thưởng staking* có được chuyển hóa hiệu quả thành lợi nhuận cho nhà đầu tư hay không, đồng thời các rủi ro pháp lý xoay quanh việc ETF tham gia hoạt động on-chain sẽ được giám sát thế nào. Khung quy định hiện tại ở Mỹ với các ETF gắn với *từ tài sản mã hóa* vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, nên mọi thay đổi về lập trường của cơ quan quản lý có thể ảnh hưởng trực tiếp đến mô hình này.

Kết lại, **Sui(SUI) ETF** mang ý nghĩa như *từ “ETF spot đầu tiên đưa staking lên tuyến đầu”* trong thị trường Mỹ. Nếu ETF **Bitcoin(BTC)** và **Ethereum(ETH)** được xem là những sản phẩm mở đường cho tài sản số bước vào tài chính truyền thống, thì **Sui(SUI)** đang thử nghiệm lớp “*từ tài sản số sinh lợi*” ngay trên nền tảng đó. Thị trường sẽ dõi theo xem liệu cấu trúc mới này có đủ sức hút để kéo thêm dòng vốn tổ chức, và liệu thành công – nếu có – có trở thành tiền đề cho làn sóng **altcoin ETF** kết hợp staking và yield nở rộ trong thời gian tới.