2,17 tỷ USD giao dịch phơi bày lỗ hổng pháp lý crypto Montenegro

Từ cuối năm 2021 đến cuối năm 2022, các ví tiền mã hóa liên quan đến Montenegro đã ghi nhận khối lượng giao dịch lên tới 2,17 tỷ USD, con số cho thấy khoảng trống quản lý đáng lo ngại đằng sau tham vọng trở thành trung tâm crypto của châu Âu mà quốc gia Balkan này đang theo đuổi.

Theo Forbes, Montenegro tự giới thiệu là một trong những điểm đến thân thiện nhất với crypto tại châu Âu trong vài năm qua, nhưng thị trường tài sản mã hóa ở đây vẫn đang được vận hành dựa vào các quy định phòng chống rửa tiền hơn là một khung pháp lý hoàn chỉnh. Thủ tướng Montenegro Milojko Spajić (Milojko Spajić) nhiều lần khẳng định mong muốn biến đất nước thành trung tâm blockchain toàn cầu.

Vấn đề cốt lõi nằm ở sự khác biệt giữa đăng ký và cấp phép. Đầu năm 2025, Montenegro sửa đổi luật phòng chống rửa tiền để đưa tiền mã hóa vào phạm vi điều chỉnh, đồng thời yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa phải đăng ký và đặt dưới sự giám sát của Cơ quan Quản lý Thị trường Vốn Montenegro (CMA).

Tuy nhiên, thủ tục đăng ký này khác với giấy phép hay sự chấp thuận theo Quy định về thị trường tài sản mã hóa (MiCA) của Liên minh châu Âu (EU). Đăng ký chỉ đơn thuần là việc khai báo thông tin doanh nghiệp với cơ quan giám sát, trong khi cấp phép hay chấp thuận đòi hỏi doanh nghiệp phải đáp ứng các điều kiện hoạt động và nghĩa vụ giám sát mới được công nhận quyền kinh doanh.

Lana Vukmirović Mišić (Lana Vukmirović Mišić), luật sư điều hành cấp cao tại JPM & Partners, nói với Forbes rằng một khách hàng của công ty từng có ý định thành lập dịch vụ thanh toán crypto tại Montenegro nhưng đã từ bỏ kế hoạch vì khoảng trống quy định. Trường hợp này cho thấy hình ảnh thân thiện với crypto thôi là chưa đủ để thuyết phục các doanh nghiệp tổ chức.

Mạng lưới Báo chí Điều tra Balkan (BIRN) phân tích rằng từ cuối năm 2021 đến cuối năm 2022, khoảng 2,17 tỷ USD giao dịch tiền mã hóa đã diễn ra qua các ví kỹ thuật số liên kết với Montenegro. BIRN cho biết phần lớn giao dịch trong giai đoạn này được thực hiện ngoài khuôn khổ quản lý, thông qua các bên giao dịch OTC chưa đăng ký và các nhóm Telegram.

Điều này cho thấy một quốc gia nhỏ có thể thu hút doanh nghiệp bằng chính sách thuế hay thông điệp thân thiện với ngành, nhưng nếu thiếu hệ thống giám sát thị trường đi kèm, nước đó sẽ dễ tổn thương trước rủi ro rửa tiền và bảo vệ người tiêu dùng. Đặc biệt, những lĩnh vực xử lý tài sản khách hàng như thanh toán, lưu ký hay giao dịch OTC càng cần thẩm quyền giám sát và khả năng thực thi rõ ràng để đảm bảo tính ổn định.

Thách thức của Montenegro không chỉ dừng lại ở quản lý thị trường trong nước. Là quốc gia đang trong quá trình đàm phán gia nhập EU, Montenegro còn phải đưa các quy định về tài sản mã hóa của mình tương thích với khung pháp lý châu Âu, trong đó có MiCA.

Ủy ban châu Âu (EC) mô tả MiCA là quy định cụ thể hóa các nghĩa vụ mà nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa và các bên tham gia thị trường phải tuân thủ. Nếu khung pháp lý trong nước không đồng bộ với quy định khu vực, doanh nghiệp tại Montenegro sẽ đối mặt với rủi ro pháp lý khi cung cấp dịch vụ xuyên biên giới hoặc thu hút khách hàng tổ chức.

Nhận thức của công chúng về crypto tại đây cũng còn hạn chế. Theo khảo sát được Forbes trích dẫn, hơn 93% người dân Montenegro không hiểu rõ về tiền mã hóa.

Để chính sách thúc đẩy ngành thực sự chuyển hóa thành dòng vốn đầu tư, các yếu tố như thủ tục đăng ký, thẩm quyền giám sát, bảo vệ người tiêu dùng và thực thi phòng chống rửa tiền cần vận hành đồng bộ. Một thị trường có khung pháp lý lỏng lẻo có thể thu hút dòng tiền ban đầu, nhưng lại trở thành rào cản đối với dòng vốn tổ chức về lâu dài.

Đây cũng là điểm đáng tham khảo cho ngành crypto tại các thị trường châu Á, trong đó có Hàn Quốc. Khi mở rộng ra nước ngoài hay thu hút khách hàng tổ chức, yếu tố quyết định không phải là chính sách thuế hay thông điệp truyền thông, mà là hệ thống cấp phép, cơ quan giám sát và thực tiễn thực thi pháp luật tại thị trường sở tại.

TokenPost từng đưa tin rằng khi sự bất định về pháp lý tại Mỹ kéo dài, dòng vốn và nhân tài có xu hướng tìm đến những thị trường có khung pháp lý rõ ràng hơn. Trường hợp của Montenegro một lần nữa cho thấy tính minh bạch trong quản lý đang trở thành điều kiện cốt lõi trong cuộc đua thu hút ngành crypto giữa các quốc gia.

Để tiếp tục theo đuổi tham vọng trở thành trung tâm crypto của châu Âu, Montenegro cần chứng minh được khả năng dự đoán pháp lý, thay vì chỉ dừng lại ở hình ảnh thân thiện với ngành. Bước tiếp theo là đưa các quy định về tài sản mã hóa tương thích với MiCA, đồng thời bổ sung cơ chế giám sát thực chất bên cạnh hệ thống đăng ký hiện tại.

Nguồn sử dụng: Foresight News (đăng lại từ Forbes) https://foresightnews.pro/news/detail/110910, BIRN https://birn.eu.com/news-and-events/birn-montenegro-analysis-calls-for-stronger-crypto-sector-regulation/, Chính phủ Montenegro https://www.gov.me/en/documents/30d409c5-70ae-4583-b252-017a2aba0b76, Ủy ban châu Âu https://finance.ec.europa.eu/regulation-and-supervision/financial-services-legislation/implementing-and-delegated-acts/markets-crypto-assets-regulation_en