DeFi đứng giữa áp lực pháp lý và cơ hội tiến hóa với Bitcoin(BTC) và DePIN

Theo quy định “DAC8” mới từ Liên minh châu Âu(EU) – chính thức có hiệu lực trong năm nay – lĩnh vực tài chính phi tập trung (DeFi) hiện chưa thuộc phạm vi áp dụng. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng cơ quan quản lý đang tìm cách gián tiếp kiểm soát DeFi thông qua các tiêu chuẩn chống rửa tiền (AML), hé lộ bước đi quy định trong tương lai.

Theo báo cáo từ Reuters ngày 24 (giờ địa phương), Colby Mangles – cựu cố vấn của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), hiện là giám đốc toàn cầu tại Taxbit – cho biết chỉ những trung gian định danh được như sàn giao dịch và tổ chức lưu ký mới là đối tượng chính của quy định mới. Các đơn vị này phải thu thập và báo cáo dữ liệu người dùng theo chuẩn “Tiêu chuẩn báo cáo tài sản mã hóa (CARF)” mà OECD đưa ra. Tuy nhiên, DeFi – vốn phi tập trung và không có thực thể điều phối – không nằm trong nhóm này.

Tuy vậy, Mangles nhấn mạnh rằng: “Hiện tại DeFi vẫn ngoài lề khung pháp lý, nhưng trong tương lai sẽ có nỗ lực phân loại DeFi như nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (VASP). Các tiêu chuẩn ‘từ’ chống rửa tiền sẽ là công cụ để mở rộng phạm vi trách nhiệm.”

Ở chiều ngược lại, những nỗ lực phát triển hạ tầng DeFi tiếp tục diễn ra sôi nổi. RootsStock Labs và Animoca Brands Nhật Bản mới đây đã công bố hợp tác chiến lược nhằm ra mắt dịch vụ DeFi dựa trên Bitcoin(BTC) hướng tới doanh nghiệp Nhật Bản – nhóm đang ngày càng quan tâm đến việc sử dụng Bitcoin làm tài sản tài chính. Dự án sẽ cung cấp các công cụ tài chính on-chain trên mạng Rootstock – nền tảng tận dụng cơ chế đồng thuận PoW và hợp nhất khai thác từ Bitcoin để đảm bảo bảo mật mạng.

Tại Mỹ, Ủy ban Thượng viện đang thảo luận việc sửa đổi dự thảo “Đạo luật Môi giới Tài sản Kỹ thuật số (DCIA)” – vốn đã bị đình trệ lâu nay. Theo Bloomberg ngày 20 tháng 12, một trong các chủ đề gây tranh cãi là liệu DeFi có thuộc phạm vi điều chỉnh của dự luật này hay không. Trong khi SEC là bên nghiêng về cách tiếp cận thắt chặt, giới lập pháp và các đối tượng trong ngành lại đặt câu hỏi về tính khả thi của việc áp dụng các tiêu chuẩn truyền thống lên mô hình phi tập trung.

“Dự thảo điều chỉnh rõ vai trò của SEC và Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai (CFTC), nhưng DeFi vẫn là điểm mù chính trong quy định – vừa là cơ hội, vừa là rủi ro,” một chuyên gia bình luận.

Đáng chú ý, trong bối cảnh ‘từ’ thị trường DeFi truyền thống đang chững lại, các giao thức được hỗ trợ bởi cơ sở hạ tầng thực tế như DePIN (Decentralized Physical Infrastructure Networks) lại nổi lên. Theo báo cáo công bố bởi Messari và Escape Velocity, doanh thu on-chain của các dự án DePIN đạt 72 triệu USD (khoảng 1.043 tỷ đồng) trong năm 2023. Tổng giá trị thị trường khoảng 10 tỷ USD (hơn 14,4 nghìn tỷ đồng). Các lĩnh vực như băng thông, tính toán, năng lượng và dữ liệu cảm biến là những ví dụ tiêu biểu về ứng dụng thực tế vượt khỏi mô hình chỉ dựa trên token.

Messari nhận định: “DePIN đang dần chuyển hóa thành một mô hình tương tự các công ty hạ tầng truyền thống, với mục tiêu chính là tạo ra doanh thu thực và giá trị sử dụng.”

Một xu hướng tương tự có thể thấy ở dự án Citrea – khi chính thức ra mắt mạng chính (mainnet) ZK-rollup trên nền Bitcoin. Đây được xem là bước tiến mới trong việc đưa **Bitcoin(BTC)** vào hệ sinh thái **DeFi**, cho phép tận dụng BTC để thế chấp, phát hành sản phẩm phái sinh và đồng ổn định ctUSD. Tuy nhiên, việc Citrea tận dụng không gian khối của Bitcoin đang tái thổi bùng tranh cãi cũ: liệu Bitcoin nên duy trì cấu trúc đơn giản hay mở rộng chức năng giống Ethereum(ETH)?

Dù vậy, thị trường DeFi vẫn đang chịu áp lực giảm mạnh. Theo dữ liệu từ CoinTelegraph Markets Pro và TradingView, trong top 100 tài sản mã hóa lớn nhất, đa số đều ghi nhận giá giảm trong tuần qua. Đáng lo ngại là token CLO (YeFi Finance) giảm tới 58%, còn SKR (SKR) mất 55% giá trị. Chỉ số TVL (Tổng giá trị khóa lại) cũng cho thấy đà sụt giảm, phản ánh tâm lý “rút tiền” khỏi thị trường.

Một số nhà phân tích nhận định, hiện tượng này sẽ kích hoạt xu hướng dòng vốn chuyển về các dự án có mô hình kinh doanh bền vững, tiềm năng thu lợi từ sử dụng thực tế thay vì chỉ phụ thuộc vào hiệu ứng FOMO.

Tổng kết, tuần qua cho thấy một mặt các quốc gia đang tiếp tục điều chỉnh quy định để bao trùm **DeFi**, mặt khác các mô hình như **DePIN** hoặc Rollup trên Bitcoin đang thắp lên kỳ vọng mới về tiến hóa của tài chính phi tập trung. Trong khi phạm vi ‘từ’ pháp lý vẫn còn nhiều lỗ hổng, thì chính khả năng tạo ra giá trị thực tế – chứ không đơn thuần là tài sản đầu cơ – sẽ là nhân tố quyết định hướng đi dài hạn của DeFi.