Xác minh số dư ví (PoR) chỉ là một phần: Chuyên gia cảnh báo nguy cơ bị đánh lừa về tính minh bạch tài chính sàn tiền mã hóa

Sau hàng loạt sự kiện sụp đổ của các sàn giao dịch lớn, cộng đồng tiền mã hóa đang ngày càng quan tâm hơn đến vấn đề minh bạch tài chính trong ngành. Trong đó, cơ chế “từ Xác minh số dư ví” (Proof-of-Reserves - PoR) đang được xem là một phương pháp tăng niềm tin với người dùng. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, chỉ riêng PoR là chưa đủ để bảo đảm sự minh bạch và an toàn về tài chính cho nhà đầu tư. Nhiều điểm yếu trong cách thể hiện tài sản, nợ và khả năng thanh khoản đang dấy lên lo ngại về tính đầy đủ của phương thức này.

Theo CoinDesk đưa tin ngày 28 (giờ địa phương), các chuyên gia nhận định rằng mặc dù PoR là một bước tiến tích cực, song vẫn còn rất nhiều điểm chưa hoàn thiện để trở thành “chứng nhận an toàn” cho người dùng sàn giao dịch.

PoR là gì và hoạt động như thế nào?

PoR là phương thức chứng minh công khai rằng sàn giao dịch thực sự đang nắm giữ tài sản đúng như cam kết với người dùng. Thông qua công nghệ mã hóa và dữ liệu on-chain, PoR thường sử dụng các phương pháp như kiểm tra chữ ký điện tử từ ví hoặc xây dựng cây Merkle để định danh và xác minh dữ liệu tài sản.

Với về phía tài sản, sàn có thể công khai địa chỉ ví hoặc chứng minh bằng thông điệp được ký trên nền tảng blockchain. Nhưng vấn đề lớn nhất nằm ở phía “từ nợ” — tức các nghĩa vụ tài chính mà sàn phải thực hiện. Theo đó, dù kỹ thuật như cây Merkle có thể giúp người dùng kiểm tra liệu số dư cá nhân có được bao gồm hay không, cơ chế này vẫn rất khó để phản ánh toàn bộ nợ phải trả, mà điển hình là các khoản nợ từ giao dịch phái sinh, các khoản vay hoặc nghĩa vụ trả tiền ngoài chuỗi (off-chain).

Nói cách khác, PoR chỉ “từ cho thấy sàn có gì”, chứ chưa thể xác nhận họ có thể “từ trả được gì”.

Rủi ro tiềm ẩn sau các bản báo cáo PoR

Theo phân tích từ giới chuyên gia kế toán tài chính, người dùng nên cảnh giác với việc đặt trọn niềm tin vào PoR vì đây đơn giản chỉ là một bản “từ báo cáo thủ tục đồng thuận” (Agreed-Upon Procedures - AUP), không phải một cuộc “từ kiểm toán toàn diện”. Điều này có nghĩa là đơn vị thực hiện PoR chỉ xác nhận một số dữ liệu nhất định theo yêu cầu, mà không đưa ra tư vấn hay đánh giá về sức khỏe tài chính tổng thể của doanh nghiệp.

Bình luận về vấn đề này, Ủy ban Giám sát Kế toán Công ty đại chúng Mỹ (PCAOB) cảnh báo rằng: “PoR không cung cấp sự đảm bảo về khả năng thanh toán và tiêu chuẩn thực hiện cũng không được chuẩn hóa giữa các sàn.”

Thực tế từng xảy ra các trường hợp sàn giao dịch tạm thời mượn tài sản từ bên ngoài chỉ để vượt qua bài kiểm PoR, rồi rút ra sau đó. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng các báo cáo PoR có thể bị thao túng nếu không đi kèm một hệ thống giám sát và kiểm soát nội bộ chặt chẽ.

Ngoài ra, một số loại tài sản như altcoin ít thanh khoản hoặc tài sản đã dùng để thế chấp, chuyển giao cho bên thứ ba cũng thường bị hiểu nhầm là tài sản sẵn sàng thanh toán. Chính sự thiếu minh bạch này khiến nhà đầu tư có thể “từ tưởng rằng PoR là chứng nhận đảm bảo thanh khoản”, trong khi thực tế có thể ngược lại.

Làm gì để xây dựng niềm tin thực sự?

Theo các chuyên gia, để xây dựng sự “từ tin cậy thực sự” cho người dùng, PoR chỉ là một phần của bức tranh tổng thể. Những yếu tố được cho là bắt buộc bao gồm:

- Công khai toàn bộ “từ nợ” bằng các công nghệ như chứng minh kiến thức không (zkp) nhằm ngăn chặn việc giấu nợ hoặc báo cáo không đầy đủ

- Xây dựng “từ hệ thống kiểm soát nội bộ” rõ ràng gồm các quy trình xử lý tài sản, phân quyền truy cập, quản lý khóa ví, phản ứng với sự cố và kiểm toán vai trò

- Cung cấp báo cáo về “từ tính thanh khoản” của tài sản, minh bạch hóa danh mục đầu tư, xác định tài sản bị hạn chế hoặc dùng làm thế chấp

- Thiết lập “từ cơ chế tuân thủ pháp lý rõ ràng” đối với các dịch vụ rủi ro cao như cược lợi nhuận, tận dụng đòn bẩy, quản lý xung đột lợi ích

- Triển khai khung giám sát như SOC (System and Organization Controls) hoặc tiêu chuẩn quốc tế tương tự

Bình luận từ một chuyên gia tài chính độc lập cho biết: “Việc gắn nhãn PoR như một ‘thuật toán tuyệt đối an toàn’ là cực kỳ nguy hiểm. Niềm tin chỉ có thể tồn tại nếu hệ thống giám sát được thực hiện liên tục, độc lập và toàn diện.”

Đừng để bị đánh lừa bởi biểu tượng PoR

Trong bối cảnh nhà đầu tư ngày càng lo ngại rủi ro từ các sàn giao dịch trung gian, nhiều nền tảng tiền mã hóa đang chạy đua công bố PoR như một biểu tượng bảo đảm chất lượng. Tuy nhiên, chuyên gia cảnh báo: chỉ một biểu tượng PoR không thể phản ánh thực trạng tài chính của cả một sàn.

Trước khi quyết định gửi gắm tài sản, nhà đầu tư nên tự đặt ra các câu hỏi: “Từ báo cáo này có liệt kê đầy đủ nợ không?”, “Tài sản có tính thanh khoản ra sao?”, “Có kiểm toán ngoại vi độc lập không?”, “Có quy trình kiểm soát nội bộ rõ ràng không?”, “PoR này là một lần duy nhất hay được cập nhật định kỳ?”

Kết luận: “Từ Xác minh số dư ví” cần đi kèm kiểm soát toàn diện

Nhìn chung, “từ PoR” là một bước khởi đầu tích cực cho ngành tiền mã hóa trong nỗ lực xây dựng niềm tin từ công chúng. Tuy nhiên, bản chất của PoR là giới hạn — chỉ như một mảnh ghép nhỏ trong bức tranh tài chính tổng thể. Để có “từ sự đảm bảo thực sự”, các sàn giao dịch cần trình bày công khai toàn bộ cơ cấu tài chính, triển khai cơ chế kiểm toán độc lập, minh bạch hóa thanh khoản, bảo vệ tài sản người dùng bằng hệ thống kiểm soát nội bộ hiện đại và tuân thủ quy định pháp lý rõ ràng.

Chỉ khi đó, niềm tin mới có thể được xây dựng không chỉ qua biểu tượng PoR, mà bằng cả cấu trúc quản trị tài chính bền vững phía sau nó.