Fitch cảnh báo chứng khoán thế chấp bằng Bitcoin(BTC) có thể trở thành 'rác tài chính'

Fitch cảnh báo chứng khoán thế chấp bằng Bitcoin có rủi ro “rác”

Theo Fitch Ratings đưa tin ngày 24 (giờ địa phương), những chứng khoán được thế chấp bằng Bitcoin(BTC) đang đứng trước nguy cơ rớt xuống mức “junk bond” – tức là trái phiếu có mức độ đầu tư thấp, mang tính đầu cơ cao. Động thái này làm dấy lên lo ngại rằng các sản phẩm tài chính dựa trên tiền mã hóa có thể bị giới hạn khả năng mở rộng vào hệ thống tài chính truyền thống do rủi ro kết cấu và biến động giá quá lớn.

Trong báo cáo mới công bố, tổ chức xếp hạng tín dụng hàng đầu này nhận định: “Chứng khoán thế chấp Bitcoin bị ảnh hưởng đáng kể bởi biến động giá và rủi ro từ bên thứ ba, phản ánh hồ sơ tín dụng ở mức *đầu tư mang tính đầu cơ*”. Theo Fitch, các sản phẩm trái phiếu dựa trên Bitcoin thường không đảm bảo được giá trị gốc do tài sản cơ sở - tức Bitcoin - có thể giảm mạnh theo biến động thị trường.

Tại sao chứng khoán thế chấp Bitcoin lại rủi ro?

Các sản phẩm chứng khoán dạng này được phát hành thông qua việc dùng Bitcoin làm tài sản thế chấp với tỷ lệ nhất định. Tuy nhiên, khi giá Bitcoin sụt giảm, giá trị tài sản thế chấp suy yếu, khiến tỷ lệ đảm bảo không còn được duy trì. Tình huống này có thể dẫn tới việc bị thanh lý tài sản và ghi nhận lỗ cố định (*crystallized loss*).

Fitch giải thích: “Trong mô hình này, một khi mức độ đảm bảo (*coverage ratio*) sụp đổ, giá trị tài sản sẽ lao dốc, kéo theo thiệt hại không thể tránh khỏi.” Ví dụ, nếu một nhà phát hành dùng 1 tỷ đồng Bitcoin để phát hành trái phiếu trị giá 700 triệu đồng (tương ứng tỷ lệ 70%), thì chỉ cần giá Bitcoin giảm mạnh, tài sản thế chấp sẽ không đủ và đưa đến nguy cơ thanh lý.

Báo cáo cũng dẫn lại bài học từ “mùa đông tiền mã hóa” giai đoạn 2022–2023, thời điểm mà các công ty cho vay tiền mã hóa như BlockFi hay Celsius đồng loạt phá sản do không thể giữ được mô hình thế chấp khi thị trường lao dốc. Fitch nhấn mạnh đây là ví dụ rõ ràng cho thấy rủi ro tiềm tàng của cấu trúc tài chính dựa vào tài sản kỹ thuật số.

Doanh nghiệp sở hữu nhiều Bitcoin cũng bị đánh giá rủi ro cao

Mặc dù không nêu tên trực tiếp, Fitch đã đề cập tới những doanh nghiệp lớn đang nắm giữ lượng lớn Bitcoin như một phần trong mô hình tài chính. Trong đó, hãng phần mềm Strategy (công ty của Michael Saylor) là cái tên nổi bật, đang nắm giữ khoảng 688.000 Bitcoin – nhiều nhất trong các doanh nghiệp niêm yết.

Fitch cho biết: “Những công ty lớn nắm giữ Bitcoin đang sử dụng tài sản này như đòn bẩy tín dụng, khiến hồ sơ tín dụng của họ biến động tương ứng theo giá Bitcoin.” Nếu công ty không chỉ nắm giữ mà còn dùng đòn bẩy tài chính như phát hành trái phiếu chuyển đổi, trái phiếu có thế chấp bằng Bitcoin, rủi ro tài chính sẽ bị khuếch đại mạnh mẽ, đặc biệt trong các thị trường biến động cao.

ETF Bitcoin không chịu ảnh hưởng từ cảnh báo này

Tuy nhiên, Fitch cũng khẳng định cảnh báo này không áp dụng đối với các sản phẩm Bitcoin ETF giao dịch giao ngay. Vì ETF là một dạng quỹ đầu tư cổ phần được quản lý theo quy định chứng khoán, không có cấu trúc tín dụng dựa vào tài sản đảm bảo.

Ngược lại, tổ chức này cho rằng: “Việc các nhà đầu tư tổ chức gia tăng tham gia vào ETF có thể đa dạng hóa tính thanh khoản và lớp nhà đầu tư, làm dịu những đợt biến động mạnh trên thị trường.”

Trước đó vào tháng trước, Fitch cũng đã đưa ra cảnh báo đối với các ngân hàng Mỹ rằng nếu có mức độ tiếp xúc quá lớn với tài sản kỹ thuật số, ba loại rủi ro – về danh tiếng, thanh khoản và quy định – có thể tăng đồng thời. Lần cảnh báo mới nhất này đánh dấu bước đi rõ ràng hơn trong việc đánh giá lại rủi ro của sản phẩm tài chính dựa trên Bitcoin trong mối tương quan với hệ thống ngân hàng truyền thống.

Bình luận: Trong bối cảnh Bitcoin ngày càng tham gia sâu hơn vào thị trường tài chính chính thống, những đánh giá kỹ lưỡng như báo cáo của Fitch đóng vai trò quan trọng trong việc xác định đâu là cấu trúc tài chính phù hợp để “hợp pháp hóa” tài sản kỹ thuật số. Việc phân biệt giữa sản phẩm đầu tư hợp lệ và hình thức đầu cơ rủi ro vẫn sẽ tiếp tục là chủ đề tranh luận trong thời gian tới.

Từ khóa: “Bitcoin”, “chứng khoán thế chấp bằng Bitcoin”, “Fitch Ratings”