134.900 tỷ won quỹ hưu trí và bài toán chuyển trụ sở khỏi mạng lưới tài chính Seoul

Cuộc tranh luận về việc di dời các cơ quan tài chính ra khỏi Seoul đang làm nóng lại vấn đề hiệu ứng tập trung của mạng lưới tài chính thủ đô Hàn Quốc. Ngành tài chính vốn có đặc điểm chi phí giao dịch giảm khi vốn, nhân lực và thông tin cùng tụ hội một chỗ, trong khi mục tiêu phát triển cân bằng vùng miền lại đòi hỏi điều ngược lại, khiến hai hướng đi va chạm nhau.

Bộ trưởng Bộ Đất đai, Hạ tầng và Giao thông Hàn Quốc Kim Yoon-deok cho biết tại phiên họp toàn thể Ủy ban Dự toán - Quyết toán Quốc hội rằng kế hoạch di dời cơ quan công lập đợt 2 dự kiến được chốt vào khoảng tháng 10 hoặc tháng 11. Một số cơ quan liên quan đến tài chính như Cơ quan Giám sát Tài chính (FSS), Tổng công ty Bảo hiểm Tiền gửi Hàn Quốc (KDIC) được nhắc đến trong danh sách, nhưng đối tượng và phương thức di dời cụ thể vẫn chưa được xác định.

Trọng tâm của tranh cãi nằm ở “địa chỉ của dòng tiền”. Các ngân hàng đầu tư (IB), quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) và các đơn vị vận hành đầu tư thay thế vốn rất nhạy cảm với tần suất tiếp xúc thông tin và con người. Trước đó, tranh luận về việc di dời các ngân hàng chính sách quốc gia từng lan sang tranh cãi về bố trí phòng giao dịch (dealing room), gắn với việc vận hành thị trường ngoại hối 24 giờ. Nhiều ý kiến lo ngại nếu trụ sở chính tách khỏi điểm tiếp xúc kinh doanh, khoảng cách vật lý giữa các bên tham gia thị trường và khách hàng sẽ nới rộng thêm.

Báo Asia Economy (Hàn Quốc) ngày 29 đưa tin về tranh luận di dời các quỹ hưu trí, dẫn lại ví dụ trụ sở mới MPK20 của Meta (META) hồi năm 2015. Khi đó Meta xây một không gian làm việc mở rộng 430.000 foot vuông, không vách ngăn, cho 2.800 nhân viên cùng làm việc, và gọi đây là “một căn phòng lớn duy nhất”. Công ty cho biết thiết kế này nhằm khuyến khích trao đổi ý tưởng và hợp tác giữa nhân viên.

Hiệu ứng của không gian làm việc cũng được thể hiện qua nghiên cứu học thuật. Nhóm nghiên cứu tại Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT) đã phân tích 40.358 bài báo khoa học và 2.350 bằng sáng chế công bố trong giai đoạn 2004-2014. Kết quả cho thấy các nhà nghiên cứu làm việc cùng một không gian có khả năng đồng tác giả bài báo cao gấp hơn 3 lần, và khả năng hợp tác bằng sáng chế cao gấp hơn 2 lần so với những người làm việc cách nhau 400 mét.

Trong ngành tài chính, hiệu ứng tập trung này còn kéo theo cạnh tranh giữa các thành phố. Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) ngày 19 công bố loạt chính sách nhằm củng cố năng lực cạnh tranh của trung tâm quản lý tài sản, gồm ưu đãi thuế đối với thu nhập liên quan đến hiệu suất của các nhà quản lý quỹ, chương trình thu hút quỹ phòng hộ và hỗ trợ visa cho nhân lực tài chính cấp cao. MAS cho biết ngành quản lý tài sản của Singapore đã tăng trưởng bình quân 7,5% mỗi năm trong 5 năm gần đây, đưa tổng tài sản quản lý tiến gần mốc 7.000 tỷ đô la Singapore (SGD).

Báo Asia Economy cũng dẫn lại Chỉ số Trung tâm Tài chính Toàn cầu (GFCI) lần thứ 39 công bố hồi tháng 3 năm nay, theo đó Seoul xếp hạng 8 trong số 137 thành phố. Seoul tăng hai bậc so với lần đánh giá trước và đã duy trì vị trí trong top 10 suốt 4 năm liên tiếp. Hong Kong đứng thứ 3, Singapore đứng thứ 4.

GFCI là chỉ số so sánh năng lực cạnh tranh tài chính giữa các thành phố lớn trên thế giới, tổng hợp các yếu tố như hạ tầng tài chính, vốn con người, môi trường kinh doanh và uy tín. Điều đáng chú ý hơn cả thứ hạng là việc các cơ quan tài chính và nhân lực chuyên môn tập trung về thành phố nào sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng huy động vốn và cấu trúc giao dịch.

Các quỹ hưu trí (công tế hội) chính là trường hợp trọng tâm của tranh luận di dời lần này. Theo tài liệu phân tích 8 quỹ hưu trí theo cùng một tiêu chuẩn do Viện Nghiên cứu Jeonbuk (Jeonbuk Research Institute) thực hiện cuối năm ngoái, tổng tài sản đầu tư của các quỹ này đạt khoảng 134.900 tỷ won. Trong đó, phần đầu tư thay thế gồm bất động sản, hạ tầng, quỹ đầu tư tư nhân (PEF) và tín dụng tư nhân chiếm khoảng 85.800 tỷ won.

Đầu tư thay thế có tính chất khác hẳn tài sản trên thị trường công khai. Cổ phiếu niêm yết hay trái phiếu chính phủ chủ yếu giao dịch qua hệ thống điện tử với giá công khai, trong khi các thương vụ mua bán - sáp nhập (M&A), quỹ đầu tư tư nhân, đầu tư mạo hiểm hay đầu tư bất động sản - hạ tầng đòi hỏi sự phối hợp liên tục giữa nhiều bộ phận chuyên môn, từ tìm kiếm giao dịch, thẩm định, cơ cấu hóa cho đến rà soát pháp lý - kế toán và quản lý hậu đầu tư.

Chính vì vậy, vị trí đặt trụ sở của các quỹ hưu trí không đơn thuần là chuyện địa chỉ văn phòng. Tần suất tiếp xúc với các công ty quản lý quỹ bên ngoài, công ty chứng khoán, công ty kiểm toán và công ty luật có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ và chất lượng của quyết định đầu tư. Những tổ chức có tỷ trọng đầu tư thay thế càng cao thì vấn đề khoảng cách vật lý và tuyển dụng nhân sự càng trở nên nhạy cảm.

Viện Nghiên cứu Jeonbuk cũng nêu ra những lo ngại xoay quanh việc di dời. Theo viện này, nếu tách khỏi mạng lưới tài chính Seoul, khả năng tiếp cận thông tin đầu tư có thể suy giảm, còn tình trạng chảy máu nhân lực chuyên môn và chậm trễ ra quyết định có thể kéo tụt tỷ suất sinh lời. Tuy nhiên, chi phí của việc quá tập trung vào vùng thủ đô cũng như nhu cầu phát triển cân bằng vùng miền vẫn là những vấn đề song song cần bàn tới.

Mỗi bên liên quan lại nhìn nhận vấn đề theo góc độ khác nhau. Các địa phương muốn thu hút cơ quan tài chính công để kéo theo nhân lực và ngành công nghiệp liên quan, trong khi các tổ chức tài chính và công đoàn lo ngại chức năng giám sát, vận hành và kinh doanh sẽ bị tách xa khỏi thị trường. Vấn đề cốt lõi nằm ở cách phân định giữa mục tiêu chính sách và chức năng thị trường.

Kế hoạch di dời cơ quan công lập đợt 2 của chính phủ Hàn Quốc dự kiến được chốt trong tháng 10 hoặc tháng 11. Nếu các cơ quan tài chính thực sự nằm trong danh sách di dời, vấn đề tiếp theo sẽ là xác định phạm vi giữ lại của chức năng trụ sở chính, điểm tiếp xúc thị trường và cứ điểm hoạt động tại Seoul.