Thuế lãi vốn Mỹ: đề xuất điều chỉnh theo lạm phát, tài sản số vào diện áp dụng

Các nghị sĩ Đảng Cộng hòa Mỹ đang thúc đẩy trở lại phương án điều chỉnh mức đánh thuế lãi vốn (capital gains tax) theo biến động giá tiêu dùng, và lần này tài sản số cũng được đưa vào phạm vi thảo luận. Ý tưởng cốt lõi là loại phần lãi danh nghĩa phát sinh do lạm phát ra khỏi diện chịu thuế, chỉ giữ lại phần tăng giá trị thực sự.

Theo tài liệu của Văn phòng Xuất bản Chính phủ Mỹ (Government Publishing Office), Thượng nghị sĩ Ted Cruz thuộc Đảng Cộng hòa đã trình dự luật S.798 mang tên “Capital Gains Inflation Relief Act of 2025” tại Thượng viện vào ngày 27 tháng 2 năm 2025. Dự luật đề xuất sửa đổi Bộ luật Thuế vụ năm 1986, theo đó mức giá gốc dùng để tính lãi hoặc lỗ của một số loại tài sản sẽ được điều chỉnh theo lạm phát.

Tại Hạ viện, Hạ nghị sĩ Warren Davidson trình dự luật H.R.1857 với tinh thần tương tự vào ngày 5 tháng 3 năm 2025. Dự luật tại Thượng viện hiện được chuyển tới Ủy ban Tài chính, còn dự luật tại Hạ viện được chuyển tới Ủy ban Thu ngân sách.

Cốt lõi của đề xuất là loại phần tăng giá do lạm phát ra khỏi phần lãi danh nghĩa khi tài sản được bán ra. Khi giá gốc mua vào được điều chỉnh tăng theo tỷ lệ lạm phát, phần lãi phải chịu thuế sẽ giảm tương ứng.

Văn phòng ông Cruz, trong tuyên bố ngày 28 tháng 2 năm 2025, giải thích rằng dự luật này gắn mức giá gốc của tài sản vốn với lạm phát. Văn phòng cũng cho biết điểm khác biệt so với các đề xuất trước đây là lần này “tài sản số” được đưa vào phạm vi áp dụng — một chi tiết cho thấy phạm vi của đề xuất đã được mở rộng so với các phiên bản trước.

Theo đó, nhà đầu tư tiền mã hóa, trong đó có Bitcoin(BTC), cũng có thể nằm trong diện áp dụng. Tuy nhiên, trọng tâm của cuộc thảo luận lần này không phải là giá tiền mã hóa, mà là cơ chế đánh thuế lãi vốn nói chung, bao gồm cổ phiếu, bất động sản và tài sản kinh doanh.

Việc điều chỉnh thuế lãi vốn theo lạm phát không phải là chủ đề tranh luận mới. Ý tưởng này xuất phát từ thực tế giá danh nghĩa của tài sản tăng theo lạm phát, trong khi lợi nhuận thực tính theo sức mua lại không tăng tương ứng, nhưng người sở hữu vẫn phải nộp thuế trên phần tăng danh nghĩa đó.

Một số nghị sĩ Cộng hòa tại Hạ viện muốn nhánh hành pháp hành động song song với lập pháp. Hạ nghị sĩ Mark Alford cùng một số đồng nghiệp, trong thư gửi Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 6 tháng 3 năm 2026, cho rằng Bộ Tài chính có thể dùng thẩm quyền hiện có để gắn thuế lãi vốn với lạm phát mà không cần chờ luật mới.

Nhóm nghị sĩ này lập luận rằng người sở hữu nhà đang phải nộp thuế trên phần “lãi danh nghĩa” sinh ra từ lạm phát, chứ không phải từ giá trị thực tế tăng lên. Theo họ, điều chỉnh cách tính thuế là cần thiết để tăng nguồn cung nhà ở và khuyến khích đầu tư dài hạn.

Ở chiều ngược lại, các ý kiến phản đối tập trung vào thẩm quyền pháp lý và gánh nặng ngân sách. Văn phòng Cố vấn Pháp lý thuộc Bộ Tư pháp Mỹ, trong ý kiến ngày 1 tháng 9 năm 1992, từng kết luận rằng Bộ Tài chính không có thẩm quyền pháp lý để gắn thuế lãi vốn với lạm phát chỉ bằng quy định hành chính.

Viện Brookings, trong bài viết ngày 11 tháng 3 năm 2026, chỉ ra điểm yếu pháp lý của việc để nhánh hành pháp đơn phương hành động. Bài viết cũng nhắc đến việc các tòa án siết chặt hơn khâu rà soát cách diễn giải của cơ quan hành pháp kể từ thời chính quyền Tổng thống Joe Biden — một yếu tố khiến phương án hành chính thêm rủi ro.

Tác động lên ngân sách cũng là điểm gây tranh cãi. Yale Budget Lab, trong phân tích ngày 6 tháng 3 năm 2026, ước tính rằng nếu áp dụng hồi tố cho toàn bộ tài sản đang nắm giữ, chi phí trong 10 năm ngân sách có thể lên tới gần 1.000 tỷ USD.

Nếu chỉ áp dụng cho tài sản mua mới, chi phí được ước tính khoảng 170 tỷ USD. Cũng theo phân tích này, nhóm 0,1% người có thu nhập cao nhất có thể được giảm thuế trung bình khoảng 350.000 USD mỗi người, trong khi hai nhóm thu nhập thấp nhất gần như không được hưởng lợi.

Cục Thống kê Lao động Mỹ, trong công bố ngày 12 tháng 8 năm 2026, cho biết chỉ số giá tiêu dùng CPI-U tháng 7 tăng 3,4% so với cùng kỳ năm trước, còn CPI lõi tăng 2,5%. Số liệu lạm phát này tiếp tục được dùng làm cơ sở chính trị cho cuộc tranh luận về giảm thuế.

Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ, trong tài liệu ngày 20 tháng 5 năm 2026, tóm tắt rằng cả S.798 và H.R.1857 đều nhằm gắn lãi vốn từ tài sản nắm giữ trên 3 năm với lạm phát. Hiện cả hai dự luật vẫn đang ở giai đoạn thảo luận tại ủy ban, chưa được đưa ra biểu quyết.