ECB đề xuất đưa tiền ngân hàng trung ương lên chuỗi trong tài chính token hóa

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) vừa đưa ra đề xuất để tiền ngân hàng trung ương trở thành tài sản thanh toán trực tiếp trong thị trường tài chính token hóa. ECB cho rằng tiền ngân hàng trung ương, chứ không phải stablecoin tư nhân, mới là nền tảng vững chắc để đảm bảo sự ổn định cho hoạt động thanh toán bán buôn.

Isabel Schnabel, Ủy viên Ban điều hành Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), phát biểu tại hội nghị chuyên đề chính sách kinh tế Jackson Hole ngày 29 (giờ Hàn Quốc) rằng "các ngân hàng trung ương cần chấp nhận công nghệ sổ cái phân tán và tự mình bước lên chuỗi". Theo bà, việc đưa tiền ngân hàng trung ương lên chuỗi không chỉ giúp duy trì nền tảng thanh toán mà còn hiện đại hóa việc thực thi chính sách tiền tệ, quản lý tài sản thế chấp và cung cấp thanh khoản.

Schnabel nêu hai lợi thế cốt lõi của tài chính token hóa là thanh toán đồng thời và khả năng lập trình. Thanh toán đồng thời là cơ chế trong đó điều kiện của cả hai bên giao dịch được thực hiện cùng lúc hoặc bị hủy cùng lúc. Khả năng lập trình có nghĩa là hợp đồng thông minh có thể tự động hóa việc thay thế tài sản thế chấp, quản lý ký quỹ và quy trình hoàn trả.

Giới quan sát đánh giá cấu trúc này đặc biệt có ý nghĩa với thị trường tài chính bán buôn. Các giao dịch xuyên biên giới hoặc có độ trễ thời gian thường buộc các bên phải bố trí tài sản thế chấp trước, tạo ra gánh nặng vốn. Cơ chế thanh toán có thể lập trình được kỳ vọng làm giảm ma sát này và tăng tính lưu động của tài sản thế chấp.

Bà Schnabel khẳng định stablecoin khó có thể thay thế tiền ngân hàng trung ương. Bà cho biết stablecoin có thể được xem là công cụ bổ sung cho tiền ngân hàng trung ương, nhưng để thị trường tài chính mở rộng ổn định thì cần một tài sản thanh toán không có rủi ro tín dụng lẫn rủi ro thanh khoản. Bà cũng nhấn mạnh ngân hàng trung ương có khả năng cung cấp thanh khoản linh hoạt trong tình huống thị trường căng thẳng.

Tài chính token hóa là mô hình biểu diễn tài sản tài chính và tiền tệ dưới dạng token kỹ thuật số, xử lý giao dịch và thanh toán trên nền tảng công nghệ sổ cái phân tán (DLT). Cho đến nay, các thử nghiệm về phát hành và giao dịch tài sản đã đi trước, trong khi câu hỏi nên chọn tài sản gì làm phương tiện thanh toán vẫn là vấn đề then chốt chưa ngã ngũ. Phát biểu của Schnabel nghiêng hẳn về hướng tiền ngân hàng trung ương phải trực tiếp tham gia vào lớp thanh toán này.

Thảo luận của ECB được cụ thể hóa qua hai dự án Pontes và Appia. Pontes là dự án ngắn hạn kết nối các nền tảng sổ cái phân tán của thị trường với TARGET, hệ thống thanh toán tổng tức thời của Eurosystem, nhằm hỗ trợ thanh toán bằng tiền ngân hàng trung ương. Khi công bố Pontes, Schnabel cho biết tính chung thẩm pháp lý của thanh toán tiền mặt vẫn sẽ nằm ở TARGET2, nhưng về lâu dài tính chung thẩm của thanh toán sẽ được hiện thực hóa ngay trên chính nền tảng sổ cái phân tán của Eurosystem.

Theo giải thích của ECB, đúng như tên gọi, Pontes khởi đầu với vai trò cầu nối nhưng sẽ không dừng lại ở một công cụ kết nối đơn thuần. Dự án sẽ xử lý thanh toán bằng tiền ngân hàng trung ương trên nền tảng sổ cái phân tán do Eurosystem vận hành, đồng thời bổ sung dần các tính năng hợp đồng thông minh và vận hành 24/7 sau giai đoạn ra mắt ban đầu.

Appia là dự án có tầm nhìn dài hơi hơn. ECB đang xem xét nhiều cấu trúc khác nhau thông qua Appia, gồm mô hình sổ cái đơn nhất, sổ cái do ngân hàng trung ương vận hành và mô hình nhiều sổ cái có khả năng liên thông. Eurosystem đặt mục tiêu hoàn thiện bản thiết kế giải pháp dài hạn của Appia vào năm 2028.

Schnabel nhận định mô hình sổ cái đơn nhất có thể giảm bớt vấn đề khả năng liên thông và tình trạng phân mảnh. Tuy vậy, bà cũng lưu ý mô hình này đặt ra thách thức về khả năng phục hồi, quản trị và đổi mới. Bà chỉ ra rằng một sổ cái duy nhất có thể trở thành điểm nghẽn của hạ tầng thị trường hoặc làm gia tăng sự phụ thuộc vào một công nghệ nhất định.

Một chi tiết đáng chú ý với độc giả châu Á là trường hợp Hàn Quốc. Schnabel dẫn Dự án Hangang (Project Hangang) của Hàn Quốc như một ví dụ đã triển khai và thử nghiệm mô hình sổ cái đơn nhất. Bà nêu đây là trường hợp cho thấy cách xử lý tiền ngân hàng trung ương, tiền ngân hàng thương mại và tài sản tài chính trên cùng một hạ tầng có thể tái hiện cấu trúc tiền tệ hai tầng như thế nào.

Cấu trúc tiền tệ hai tầng là mô hình trong đó ngân hàng trung ương cung cấp tài sản thanh toán cuối cùng, còn ngân hàng thương mại cung cấp các phương tiện thanh toán cho khu vực tư nhân như tiền gửi. Luận điểm của Schnabel là dù công nghệ thay đổi, sự phân định mang tính thể chế này sẽ không biến mất. Theo bà, ngay cả trong môi trường token hóa, tiền ngân hàng trung ương vẫn cần giữ vai trò trục tham chiếu cho thanh toán cuối cùng.

Lợi ích của các bên trong ngành có thể không đồng nhất. Với các công ty hạ tầng thị trường và ngân hàng, mạng lưới thanh toán bằng tiền ngân hàng trung ương có thể trở thành nền tảng củng cố độ tin cậy cho giao dịch token hóa. Ngược lại, với các đơn vị đang đặt cược vào stablecoin tư nhân hay token thanh toán riêng, điều này đồng nghĩa trọng tâm của thanh toán bán buôn có thể nghiêng về phía tài sản thanh toán công.

Phát biểu lần này thiên về hạ tầng thanh toán và thiết kế quản lý hơn là biến động giá tiền mã hóa. Các tài liệu của ECB mô tả Pontes và Appia không phải là hai dự án tách biệt mà là một chiến lược thống nhất, trong đó Pontes đảm nhận giải pháp kết nối ngắn hạn còn Appia xử lý cấu trúc dài hạn về khả năng liên thông, tiêu chuẩn, quản lý tài sản thế chấp và thực thi chính sách tiền tệ.

Eurosystem dự kiến ra mắt sản phẩm ban đầu của Pontes vào quý 3 năm 2026, đồng thời công bố bản thiết kế giải pháp dài hạn của Appia vào năm 2028. Bài phát biểu của Schnabel lần này thể hiện rõ định hướng của ECB rằng tiền ngân hàng trung ương không nên đứng ngoài tài chính token hóa mà phải bước hẳn vào bên trong hạ tầng thanh toán.