130 tỷ USD dự án trung tâm dữ liệu Mỹ đình trệ, Big Tech tăng tự chủ điện

Việc xây dựng trung tâm dữ liệu tại Mỹ đang vấp phải sự phản đối của cộng đồng địa phương, khiến chiến lược hạ tầng AI của các Big Tech chuyển hướng sang tự chủ nguồn điện và tìm kiếm sự đồng thuận của người dân. Chỉ riêng quý 1 năm 2026 (từ tháng 1 đến tháng 3), đã có 75 dự án trung tâm dữ liệu với tổng quy mô khoảng 130 tỷ USD bị trì hoãn hoặc đình chỉ.

Data Center Watch, tổ chức chuyên theo dõi lĩnh vực này, cho biết trong báo cáo quý 1/2026 rằng quy mô các dự án bị trì hoãn hoặc đình chỉ trong quý này đã ngang bằng với cả năm 2025. Theo tổ chức này, cuộc đua đầu tư AI không còn đơn thuần là mở rộng máy chủ, mà đã trở thành một ngành hạ tầng đòi hỏi đồng thời lưới điện, nguồn nước, đất đai, ưu đãi thuế và giấy phép xây dựng.

Cần lưu ý đây là số liệu thống kê của riêng một quý, nên phạm vi phản ánh còn giới hạn. Tuy nhiên, việc các dự án trị giá hơn 100 tỷ USD bị ảnh hưởng bởi phản đối của địa phương chỉ trong 3 tháng cho thấy vị trí đặt trung tâm dữ liệu giờ đây khó có thể chỉ quyết định dựa trên công nghệ và vốn.

Phản ứng chung của các Big Tech là tập trung xây dựng nguồn điện tại chỗ. Ngày 22 tháng 6, Microsoft (MSFT) công bố trên blog chính thức về khu tổ hợp trung tâm dữ liệu tại Pecos, bang Texas, với kế hoạch mở rộng công suất khoảng 2 gigawatt (GW) cùng nguồn cung điện tại chỗ.

Microsoft cho biết công ty sẽ tự chi trả chi phí cho các nguồn phát điện mới và hạ tầng hỗ trợ cần thiết cho trung tâm dữ liệu. Động thái này được xem là phản ứng trước những chỉ trích rằng nhu cầu điện khổng lồ từ các trung tâm dữ liệu đang gây áp lực lên lưới điện hiện có và giá điện của người dân địa phương.

Amazon (AMZN) cũng cho biết đang áp dụng nguồn phát điện tại chỗ mới cho khu tổ hợp trung tâm dữ liệu tại Quận Pecos, đồng thời xem xét sử dụng năng lượng mặt trời và hệ thống lưu trữ pin. Công ty đặt mục tiêu giảm lượng nước sử dụng bằng nước không dùng để uống và công nghệ làm mát tùy biến.

Google đã ký hợp đồng 3 năm với Voltus để đảm bảo tối đa 100 megawatt (MW) công suất điện linh hoạt trong khu vực lưới điện PJM. Cơ chế này cho phép giảm lượng điện tiêu thụ vào giờ cao điểm bằng cách huy động các nguồn phân tán như pin lưu trữ và bộ điều nhiệt thông minh.

Đây chính là cơ chế phản ứng nhu cầu (demand response) — khi lưới điện chịu áp lực lớn, doanh nghiệp hoặc hộ gia đình sẽ giảm hoặc điều chỉnh lượng điện tiêu thụ để tạo thêm dư địa cung ứng. Nhờ đó, các trung tâm dữ liệu quy mô lớn không còn chỉ là nơi tiêu thụ điện liên tục, mà trở thành bên tham gia điều chỉnh tải theo vận hành của lưới điện.

Ngày 27 tháng 4, Meta (META) công bố trên trang Newsroom kế hoạch triển khai tối đa 1GW năng lượng mặt trời vũ trụ cùng hệ thống lưu trữ siêu dài hạn công suất 1GW, dung lượng 100 gigawatt giờ (GWh). Công ty cũng đề cập đến hợp đồng điện hạt nhân quy mô 7,7GW.

Xu hướng này cho thấy các trung tâm dữ liệu AI đang được nhìn nhận như một dự án năng lượng hơn là một công trình xây dựng đơn thuần. Trước đây, việc chọn địa điểm đặt trung tâm dữ liệu chủ yếu dựa vào đất đai, hạ tầng viễn thông, ưu đãi thuế và khả năng tiếp cận khách hàng, nhưng gần đây yếu tố cung ứng điện, nước làm mát và mức độ chấp nhận của khu vực đối với lưới truyền tải đã trở thành tiêu chí quan trọng ngang bằng.

Sự phản đối của người dân địa phương cũng gia tăng. Reuters đưa tin ngày 18 tháng 7 rằng đã có 142 cuộc biểu tình phản đối trung tâm dữ liệu diễn ra tại 42 bang của Mỹ. Các vấn đề gây tranh cãi bao gồm giá điện, nguồn nước, tiếng ồn, cảnh quan, đường dây truyền tải và sự đồng thuận của cộng đồng.

AP dẫn các trường hợp tại Nebraska và New Mexico cho thấy nông dân theo xu hướng bảo thủ và các tổ chức môi trường đang cùng đứng về một phía. Ngược lại, một số tổ chức công đoàn lại ủng hộ trung tâm dữ liệu vì lý do việc làm trong xây dựng và vận hành, khiến lợi ích trong nội bộ cộng đồng cũng bị chia rẽ.

Các cơ quan quản lý cũng đã hành động. Bang Texas đã tạm dừng quy trình phê duyệt kết nối lưới điện cho các trung tâm dữ liệu mới và yêu cầu kiểm toán, trong khi bang New York áp dụng lệnh tạm hoãn một năm đối với các trung tâm dữ liệu lớn sử dụng từ 50MW điện trở lên. Bang Pennsylvania siết chặt các tiêu chuẩn về môi trường, minh bạch và yêu cầu phê duyệt của địa phương.

Giới tài chính cũng bắt đầu nhìn nhận đây là rủi ro về cấp phép. Reuters đưa tin ngày 10 tháng 8 rằng các ngân hàng và công ty quản lý tài sản đang xem xét kỹ hơn mức độ đồng thuận của người dân, tình trạng cấp phép và phê duyệt khi thẩm định các khoản vay cho trung tâm dữ liệu.

Nhà Trắng (White House) cho biết cam kết bảo vệ người tiêu dùng tiền điện có sự tham gia của hơn 300 tổ chức, bao phủ 263 triệu người dân Mỹ và 80% lượng điện cung cấp cho hộ gia đình, doanh nghiệp tại Mỹ. Nội dung cốt lõi của cam kết là các đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu lớn phải tự chi trả chi phí điện và hạ tầng cần thiết. Tuy nhiên, Reuters cho biết đây chỉ là cam kết không mang tính ràng buộc, và các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng cùng giới phê bình đã đặt nghi vấn về hiệu quả thực tế của nó.

Đầu tư vào hạ tầng AI vẫn tiếp tục, nhưng tiêu chí chọn địa điểm ngày càng khắt khe hơn. Ai sẽ chi trả cho điện và nước, cộng đồng địa phương đồng thuận đến mức nào, và việc cấp phép có thực sự khả thi hay không — đó đã trở thành những điều kiện then chốt đối với các dự án trung tâm dữ liệu.