Điện sạch 60%: Thái Lan đặt mục tiêu 2050, giảm phụ thuộc khí đốt

Thái Lan đang cải tổ kế hoạch phát triển điện lực với mục tiêu tỷ trọng điện sạch đạt 60% vào năm 2050, nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG). Bất ổn nguồn cung từ Trung Đông cùng nhu cầu điện tăng mạnh từ các trung tâm dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) đã đẩy an ninh năng lượng trở thành trọng tâm chính sách.

Akanat Promphan, Bộ trưởng Năng lượng Thái Lan, cho biết trong cuộc phỏng vấn ngày 26 rằng “xung đột kéo dài ở Trung Đông cho thấy chúng tôi cần khẩn trương giảm nhập khẩu LNG và các loại nhiên liệu khác”. Ông nói thêm rằng Thái Lan “phải xây dựng một hệ thống điện sạch hơn và tự chủ hơn”. Phát biểu này phản ánh áp lực buộc Thái Lan đa dạng hóa nguồn cung năng lượng thay vì phụ thuộc vào nhập khẩu.

Bộ Năng lượng Thái Lan công bố mục tiêu dài hạn 60% điện sạch vào năm 2050 trong kế hoạch phát triển điện lực mới (PDP 2026) ngày 25 tháng 6. Các biện pháp chính gồm nới lỏng quy định về điện mặt trời áp mái, mở rộng hạn ngạch thu mua điện từ hộ gia đình, hợp đồng mua bán điện trực tiếp (Direct PPA), cùng việc mở rộng điện gió và sinh khối.

Cùng thông báo trên, Thái Lan dự báo nhu cầu điện từ các trung tâm dữ liệu và AI có thể tăng thêm tới 30.000 MW. Khi các ngành tiêu thụ điện lớn tăng trưởng nhanh, chính phủ Thái Lan phải xử lý đồng thời bài toán mở rộng nguồn cung điện và giảm phát thải carbon.

Kế hoạch điện lực 25 năm mới dự kiến công bố vào tháng 10. Ông Akanat cũng đề cập khả năng đưa điện hạt nhân, bao gồm lò phản ứng module nhỏ (SMR), vào kế hoạch, nhưng việc có đưa vào chính thức hay không, cùng công suất, đơn vị vận hành và nguồn vốn, vẫn chưa được xác định.

Áp lực của Thái Lan xuất phát từ cơ cấu điện phụ thuộc nặng vào khí đốt. Theo tài liệu của Cục Thông tin Chính phủ Thái Lan công bố ngày 24 tháng 3, cơ cấu sản xuất điện nước này gồm khí thiên nhiên 56%, than đá 21%, thủy điện 12% và năng lượng tái tạo 10%. Trong đó, nguồn khí đốt trong nước chiếm 50%, từ Myanmar 10% và LNG nhập khẩu 40%.

Các phân tích bên ngoài đưa ra tỷ trọng khí đốt cao hơn. Viện Phân tích Kinh tế và Tài chính Năng lượng (IEEFA) trong báo cáo ngày 19 tháng 8 cho biết tỷ trọng khí thiên nhiên trong ngành điện Thái Lan lên tới 66%. Báo cáo cũng nêu Tổng công ty Điện lực Thái Lan (EGAT) tính đến tháng 3 năm 2026 đang gánh khoản lỗ liên quan các cuộc khủng hoảng năng lượng trước đây lên tới 36 tỷ baht, hơn 1 tỷ USD.

Sự chênh lệch số liệu xuất phát từ cách tính và mẫu số khác nhau: tài liệu của chính phủ mô tả cơ cấu sản xuất điện nói chung, còn IEEFA phân tích riêng tỷ trọng khí đốt trong ngành điện. Dù vậy, cả hai nguồn đều cho thấy hệ thống điện Thái Lan nhạy cảm với giá khí đốt và điều kiện nhập khẩu.

S&P Global đưa tin ngày 15 tháng 9 năm 2025 rằng Thái Lan là quốc gia nhập khẩu LNG lớn nhất Đông Nam Á năm 2024, với sản lượng nhập khẩu khoảng 11,4 triệu tấn. Việc chuyển hướng chính sách của Thái Lan không chỉ nhằm giảm phát thải carbon mà còn để hạn chế rủi ro biến động giá LNG và chuỗi cung ứng đường biển.

Ủy ban Chính sách Năng lượng Quốc gia Thái Lan đã phê duyệt kế hoạch mở rộng thị trường điện sạch vào ngày 15 tháng 7. Theo đó, Direct PPA sẽ được mở rộng ra ngoài phạm vi trung tâm dữ liệu, đồng thời triển khai chương trình điện mặt trời cộng đồng quy mô 1.500 MW và biểu giá điện riêng cho trung tâm dữ liệu. Chương trình chuyển đổi năng lượng trị giá 200 tỷ baht, khoảng 7,7 tỷ USD, cũng được thực hiện song song.

Direct PPA là hình thức doanh nghiệp phát điện và bên tiêu thụ điện ký hợp đồng mua bán điện trực tiếp với nhau. Các doanh nghiệp tiêu thụ điện lớn thường dùng cơ chế này để vừa quản lý chi phí thu mua điện dài hạn, vừa đạt mục tiêu giảm phát thải carbon. Khi Thái Lan mở rộng phạm vi áp dụng, các trung tâm dữ liệu và nhà máy sản xuất sẽ có thêm kênh tiếp cận điện sạch.

Trong khi mảng năng lượng tái tạo đã bắt đầu cải tổ về mặt chính sách, điện hạt nhân vẫn đang ở giai đoạn xem xét. Văn phòng Năng lượng Nguyên tử vì Hòa bình Thái Lan (OAP) trong tài liệu ngày 6 tháng 8 nhấn mạnh sự cần thiết phải hoàn thiện khung pháp lý và tiêu chuẩn an toàn cho việc phát triển SMR. Dù điện hạt nhân có được nêu tên trong kế hoạch điện lực, các vấn đề về quy định, địa điểm và tiêu chuẩn an toàn vẫn cần được giải quyết trước.

Diễn biến này cũng gắn với bức tranh cung – cầu LNG khu vực châu Á và xu hướng thu mua điện sạch của các trung tâm dữ liệu. TokenPost từng đưa tin về việc gián đoạn tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz làm gia tăng áp lực chi phí và vận chuyển năng lượng. Việc Thái Lan mở rộng điện sạch được xem là một lựa chọn chính sách nhằm hấp thụ một phần rủi ro chuỗi cung ứng này bằng nguồn điện trong nước.

Thị trường LNG châu Á chịu ảnh hưởng lớn từ tuyến hàng hải Trung Đông và cấu trúc hợp đồng dài hạn. TokenPost cũng từng đề cập việc LNG Tanzania được nhắc đến như một nguồn cung thay thế ngoài eo biển Hormuz. Việc Thái Lan cải tổ kế hoạch điện lực diễn ra trong bối cảnh đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và đa dạng hóa nguồn điện được bàn đến song song.

Kế hoạch điện lực công bố vào tháng 10 của Thái Lan dự kiến sẽ nêu rõ cách thức mở rộng điện sạch và tốc độ giảm phụ thuộc LNG. Hiện tại, các biện pháp chính sách đã được xác nhận gồm mở rộng Direct PPA, điện mặt trời cộng đồng, cải tổ quy định điện mặt trời áp mái và mở rộng điện gió, sinh khối.