Trung Quốc chiếm 87% khâu chế biến đất hiếm, BIS chỉ ra cách ứng phó khác nhau

Mức độ tập trung trong khâu chế biến đất hiếm ở Trung Quốc và gián đoạn sản xuất ổ cứng HDD sau trận lũ tại Thái Lan cho thấy biện pháp ứng phó cần thay đổi tùy theo tính chất của nút thắt chuỗi cung ứng.

Trong báo cáo “Nút thắt chuỗi cung ứng toàn cầu: Bài học từ đất hiếm và ổ cứng HDD” công bố ngày 26, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) phân tích rằng tác động của cú sốc chuỗi cung ứng khác nhau tùy mức độ tập trung sản xuất và khả năng thay thế. Báo cáo lấy đất hiếm làm ví dụ về sự tập trung kéo dài trong năng lực chế biến, còn hoạt động sản xuất HDD sau trận lũ ở Thái Lan năm 2011 là trường hợp cú sốc tạm thời và phục hồi.

Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) ước tính Trung Quốc chiếm 71% hoạt động khai thác đất hiếm toàn cầu và 87% khâu chế biến trong năm 2024. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết riêng với đất hiếm dùng làm nam châm, Trung Quốc chiếm khoảng 60% sản lượng khai thác và khoảng 91% công đoạn tách, tinh chế trong cùng năm. Hai cơ quan có phạm vi đối tượng và công đoạn tính toán khác nhau, nên không thể so sánh trực tiếp các số liệu này.

BIS cho rằng sự phụ thuộc kéo dài vào các khâu khó xây dựng năng lực chế biến thay thế, như đất hiếm, đòi hỏi phải phát triển năng lực sản xuất và công nghệ thay thế. Với cú sốc tạm thời như trận lũ ở Thái Lan, hàng tồn kho, nhiều nhà cung cấp và khả năng linh hoạt về địa điểm sản xuất có thể giúp giảm thiểu tác động.

Một nghiên cứu kinh tế công bố năm 2023 phân tích rằng sau trận lũ năm 2011, lượng HDD sẵn có trong kho tại thị trường Mỹ giảm hơn 40%, còn chỉ số giá tăng tối đa 38%. Các số liệu này chỉ áp dụng cho thị trường Mỹ, là phạm vi nghiên cứu.

Đất hiếm cũng có liên hệ với chuỗi cung ứng vật liệu bán dẫn. Các phân tích riêng của Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn và McKinsey cho biết các khâu phía dưới trong chuỗi cung ứng sản xuất bán dẫn phụ thuộc vào những khoáng sản quan trọng, trong đó có đất hiếm. Tuy nhiên, tài liệu của BIS không phân tích tình trạng gián đoạn sản xuất tại các doanh nghiệp bán dẫn trong nước hay tác động đến thị trường tài sản số. Trước đó, TokenPost đã đưa tin về lý do công đoạn chế biến được xem là nút thắt trong chuỗi cung ứng đất hiếm.