Tạo lập thị trường: Báo giá hai chiều khác với thao túng khối lượng giao dịch

Tạo lập thị trường là hoạt động cung cấp thanh khoản bằng cách đặt các lệnh có thể giao dịch ở cả hai chiều mua và bán. Hoạt động này cần được phân biệt với việc giao dịch nhằm thổi phồng khối lượng một cách nhân tạo, dựa trên lệnh và cách thức giao dịch thực tế.

Luật bảo vệ người sử dụng tài sản mã hóa của Hàn Quốc cấm giao dịch giả tạo hoặc thông đồng, hành vi khiến người khác lầm tưởng rằng giao dịch đang diễn ra sôi động, cũng như giao dịch nhằm làm biến động hoặc cố định giá. Chỉ mang danh nghĩa tạo lập thị trường không đồng nghĩa với việc được miễn trừ các quy định cấm. Tính hợp pháp của từng giao dịch cần được đánh giá dựa trên các tình tiết cụ thể, như mục đích đặt lệnh và cách thức thực hiện.

Khối lượng giao dịch chỉ là điểm khởi đầu để xem xét thanh khoản. Nếu cùng một chủ thể liên tục giao dịch giữa các tài khoản của mình mà không chuyển giao quyền sở hữu thực chất, số lượng giao dịch khớp có thể tăng nhưng không tạo ra đối tác mới. Cần xem xét thêm lượng lệnh mua và bán còn trên sổ lệnh, thời gian duy trì báo giá hai chiều và mức biến động giá theo quy mô lệnh. Các chỉ số này không tự động quyết định giao dịch có vi phạm pháp luật hay không.

Vụ Gotbit tại Mỹ cho thấy sự khác biệt giữa tạo lập thị trường và thao túng khối lượng giao dịch. Bộ Tư pháp Mỹ cho biết Gotbit đã cung cấp dịch vụ tạo khối lượng giao dịch nhân tạo cho các công ty tài sản mã hóa từ năm 2018 đến năm 2024. Gotbit đã nhận tội âm mưu thao túng thị trường và gian lận, đồng thời bị tuyên án 5 năm quản chế vào tháng 6 năm 2025. Trong vụ kiện dân sự liên quan, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) giải thích rằng giao dịch giữa các tài khoản của cùng một chủ thể mà không làm thay đổi quyền sở hữu thực chất có thể tạo ra ấn tượng giả về mức độ quan tâm của thị trường.

Việc sửa đổi hoặc hủy lệnh cũng không đủ để kết luận hành vi vi phạm pháp luật. Tháng 7 năm 2022, Ủy ban Chứng khoán và Hợp đồng tương lai Hàn Quốc quyết định rằng không thể xem việc sửa hoặc hủy báo giá của 9 công ty chứng khoán tạo lập thị trường trên thị trường cổ phiếu là hành vi trái pháp luật. Cơ quan này cân nhắc rằng các tiêu chí trước đó về hành vi gây rối trật tự thị trường trong khuôn khổ được cơ quan quản lý phê duyệt chưa rõ ràng. Quyết định này liên quan đến thị trường cổ phiếu, không phải tiêu chuẩn áp dụng trực tiếp cho giao dịch tài sản mã hóa.

Các quy định ở nước ngoài phân biệt vai trò của nhà tạo lập thị trường với đơn vị vận hành sàn giao dịch. Cơ quan Chứng khoán và Thị trường châu Âu (ESMA) cho biết giấy phép nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa không áp dụng khi một chủ thể tạo lập thị trường trên nền tảng giao dịch bằng vốn tự có mà không có quan hệ khách hàng. Trong khi đó, Đạo luật Thị trường tài sản mã hóa của Liên minh châu Âu (MiCA) cấm đơn vị vận hành sàn giao dịch giao dịch bằng tài khoản tự doanh trên nền tảng do chính mình vận hành.

Tháng 2 năm 2026, Ủy ban Chứng khoán và Hợp đồng tương lai Hong Kong (SFC) cho phép các nhà tạo lập thị trường liên kết tham gia vào những nền tảng giao dịch tài sản mã hóa được cấp phép. Điều kiện gồm tính độc lập về chức năng giữa sàn giao dịch và công ty liên kết, ngăn cách thông tin và ưu tiên xử lý lệnh của khách hàng. Tại Hàn Quốc, hoạt động tạo lập thị trường cũng cần được xem xét dựa trên lệnh thực tế, quan hệ hợp đồng và nguy cơ xung đột lợi ích, thay vì chỉ dựa vào tên gọi.

Lệnh mua và bán hai chiều cùng lượng lệnh có thể khớp do nhà tạo lập thị trường đưa ra là cơ sở để xem xét thanh khoản thị trường. Khối lượng giao dịch cao tự nó không chứng minh sổ lệnh có đủ độ sâu hoặc từng giao dịch là hợp pháp.