Trung Quốc chiếm 94% sản lượng nam châm đất hiếm, 91% khâu tinh luyện

Trung Quốc chiếm 60% sản lượng khai thác đất hiếm dùng cho nam châm, 91% sản lượng tinh luyện và 94% sản lượng nam châm vĩnh cửu thiêu kết toàn cầu trong năm 2024. Mở thêm mỏ vẫn chưa đủ để đa dạng hóa chuỗi cung ứng nếu thiếu cơ sở tinh luyện quặng và chế biến thành kim loại, nam châm.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhận định các dự án khai thác đất hiếm bên ngoài Trung Quốc đang tăng lên, nhưng năng lực tinh luyện, phân tách, sản xuất kim loại và chế tạo nam châm chưa theo kịp. Chuỗi cung ứng không dừng ở khâu khai thác quặng: các nguyên tố phải được phân tách để tạo oxit, rồi chuyển thành kim loại và hợp kim trước khi chế tạo thành nam châm vĩnh cửu.

IEA xác định khâu sản xuất kim loại và chế tạo nam châm là những điểm nghẽn trong nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung. Bên cạnh thiết kế động cơ thay thế và phát triển vật liệu nam châm mới, ngành này cũng cần năng lực sản xuất các loại nam châm đất hiếm đang được sử dụng. Tỷ trọng của Trung Quốc cao hơn ở khâu tinh luyện và chế tạo nam châm so với khai thác.

Tháng 4/2025, Bộ Thương mại Trung Quốc và Tổng cục Hải quan Trung Quốc áp dụng chế độ cấp phép xuất khẩu đối với bảy nguyên tố và các mặt hàng liên quan, trong đó có samari, gadolini, terbi và dysprosi. Đây không phải lệnh cấm xuất khẩu hoàn toàn. IEA cho biết xuất khẩu đất hiếm liên quan và nam châm giảm mạnh trong tháng 4 và tháng 5, ngay sau khi biện pháp kiểm soát được áp dụng, khiến các hãng ô tô Mỹ và châu Âu gặp khó khăn trong khâu thu mua. Lượng xuất khẩu sau đó phục hồi khi giấy phép được cấp.

Nam châm vĩnh cửu đất hiếm được sử dụng trong cả ngành quốc phòng, ngoài lĩnh vực ô tô. Cơ quan Kiểm toán Chính phủ Mỹ (GAO) cho biết nam châm neodymi, sắt và bo có lực từ mạnh và khả năng chịu nhiệt độ cao, nên được dùng trong radar, hệ thống dẫn đường và vũ khí dẫn đường chính xác.

IEA ước tính Trung Quốc chiếm lần lượt 91% năng lực tinh luyện đất hiếm và 94% sản lượng nam châm vĩnh cửu. Bên ngoài Trung Quốc, năng lực ở các khâu chế biến còn thiếu hụt nhiều hơn so với khai thác, khiến việc chỉ mở thêm mỏ khó giảm mức độ phụ thuộc trong chuỗi cung ứng.

Dự án REalloys ($ALOY) tại Bắc Mỹ cho thấy quá trình xây dựng năng lực sản xuất hiện đang ở giai đoạn nào. Tháng 7/2026, doanh nghiệp nam châm vĩnh cửu trong nước JS Link (제이에스링크, 127120) và REalloys ký thư bày tỏ ý định xem xét khả năng hợp tác trong lĩnh vực chế biến đất hiếm và sản xuất nam châm vĩnh cửu tại Bắc Mỹ. Văn bản này không có tính ràng buộc và chưa xác định liệu hai bên có ký hợp đồng chính thức hay không.

Một dự án sử dụng khu đất của Lục quân Mỹ cũng đang ở giai đoạn đàm phán thuê. Ngày 25/6/2026, Lục quân Mỹ thông báo đang tiến hành thủ tục có điều kiện để hướng tới hợp đồng thuê dài hạn với REalloys tại Kho tiếp tế Lục quân Tooele, bang Utah. Hợp đồng thuê chính thức chưa được ký; việc xây dựng không thể bắt đầu trước khi hoàn tất đánh giá môi trường và thủ tục cấp phép.

Lịch trình sản xuất cần được phân biệt theo từng công đoạn. Trong tài liệu kết quả kinh doanh quý II công bố tháng 8/2026, REalloys cho biết đặt mục tiêu chạy thử cơ sở sản xuất kim loại đất hiếm nặng vào quý I/2028 và bắt đầu vận hành ban đầu trong nửa đầu cùng năm. Hợp tác nguyên liệu, thư bày tỏ ý định sản xuất nam châm, đàm phán thuê địa điểm và vận hành cơ sở sản xuất kim loại là những giai đoạn riêng biệt.