Gian lận thanh toán tại Ireland tăng 27%, ngân hàng trung ương nhấn mạnh 'niềm tin' là thước đo đổi mới

Ngân hàng Trung ương Ireland (Central Bank of Ireland) vừa lấy "niềm tin" làm thước đo cho đổi mới trong lĩnh vực thanh toán, đồng thời xác định bảo vệ tiền của người tiêu dùng, khả năng phục hồi vận hành và phòng chống gian lận là các ưu tiên giám sát.

Phó Thống đốc Mary-Elizabeth McMunn của Ngân hàng Trung ương Ireland đã phát biểu như trên trong bài diễn văn bế mạc hội nghị kỷ niệm 25 năm thành lập Hiệp hội Tiền điện tử (Electronic Money Association, EMA), tổ chức tại Dublin ngày 14. Bà McMunn cho rằng công nghệ sổ cái phân tán (DLT) và mã hóa tài sản (token hóa) mở ra các sản phẩm thanh toán mới cùng hiệu quả cao hơn, còn AI và các chức năng tác nhân (agent) có thể thay đổi cả chủ thể lẫn cách thức thanh toán. Tuy nhiên, bà nhấn mạnh tiến bộ công nghệ không tự động tạo ra một hệ thống thanh toán có lợi cho người tiêu dùng và nền kinh tế.

Con số được bài diễn văn dẫn làm cơ sở là giá trị thanh toán gian lận. Theo số liệu tổng hợp của Ngân hàng Trung ương Ireland, các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán (PSP) cư trú tại nước này ghi nhận 179 triệu euro thanh toán gian lận trong năm 2025, tăng 27% so với mức 140 triệu euro của năm 2024. Riêng thanh toán gian lận qua tiền điện tử tăng 57,7%, lên 40,42 triệu euro.

Bà McMunn chỉ ra hai rủi ro trong quá trình áp dụng công nghệ. Thứ nhất, tiền công (tiền do ngân hàng trung ương phát hành) có thể không theo kịp tốc độ thay đổi của thanh toán số, khiến vai trò "điểm neo" của hệ thống tiền tệ suy yếu. Thứ hai, nếu các doanh nghiệp mở rộng sản phẩm và dịch vụ mà không được xem xét kỹ, những 'hệ sinh thái khép kín' khó kết nối và khó mở rộng có thể xuất hiện, làm mạng lưới thanh toán bị phân mảnh.

Bà cho biết nghiên cứu gần đây của ngân hàng trung ương cho thấy các hộ gia đình đặt tính bảo mật, độ tin cậy và khả năng phòng chống gian lận lên trên hiệu quả thanh toán. Nghiên cứu được bài diễn văn nhắc đến có tên "The Economics of the Evolving Payments System". Lập luận ở đây khá rõ: dù token hóa và AI có thay đổi tốc độ hay mức độ tự động hóa của thanh toán, người tiêu dùng vẫn cần tiền được an toàn, giao dịch được xử lý ổn định và được bảo vệ khi bị lừa đảo.

Về nhiệm vụ giám sát, bảo vệ tiền của khách hàng và khả năng phục hồi vận hành được nêu là những ưu tiên lâu dài. Bà McMunn chỉ ra rằng việc kiểm soát lỏng lẻo khi thuê ngoài nghiệp vụ đã xuất hiện trong một số sự cố bảo vệ tiền khách hàng gần đây. Bà cũng nhấn mạnh quản trị công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) của các tổ chức tài chính là trách nhiệm cốt lõi của hội đồng quản trị.

Về thanh toán bằng AI, bà cho rằng khi thương mại dựa trên tác nhân lan rộng, con người có thể gần như vắng mặt trong quá trình thanh toán. Về hiện đại hóa tiền ngân hàng trung ương tại châu Âu, bà nhắc đến Dự án Pontes và đồng euro kỹ thuật số. Pontes là dự án thanh toán giao dịch bán buôn trên chuỗi bằng tiền ngân hàng trung ương, được giới thiệu với cấu trúc kết nối dịch vụ TARGET hiện có với dịch vụ DLT.

Bài phát biểu cũng điểm qua các hoạt động hỗ trợ đổi mới. Trung tâm đổi mới của Ngân hàng Trung ương Ireland đã có 78 cuộc gặp với doanh nghiệp trong năm ngoái, tăng 10% so với năm trước đó. Môi trường thử nghiệm (sandbox) trong lĩnh vực thanh toán có 8 dự án tham gia. Sandbox là cơ chế cho phép thử nghiệm dịch vụ mới dưới sự giám sát của cơ quan quản lý.

Ngân hàng Trung ương Ireland dự kiến công bố báo cáo kết quả chương trình vào tháng 11, sau đó khởi động sandbox lần thứ ba.