Eurozone được dự báo tăng trưởng dưới 1% trong năm nay, Olli Rehn: “Chính sách tiền tệ không thể tạo ra dầu mỏ”

“Chính sách tiền tệ không thể giúp sản xuất thêm dầu mỏ, mở lại các tuyến hàng hải hay giải quyết xung đột địa chính trị”, Olli Rehn, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Phần Lan, nhận định. Phát biểu nêu bật giới hạn của các ngân hàng trung ương trước cú sốc năng lượng.

Ông Rehn đưa ra nhận định này trong bài phát biểu khai mạc Diễn đàn Kinh tế Vĩ mô Citi (Citi Macro Forum) tại Bangkok, Thái Lan, ngày 14. Bài phát biểu được đăng trên trang web của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) ngày 19. Ông đánh giá châu Âu đang đồng thời chịu sức ép từ bất ổn địa chính trị và những thay đổi công nghệ nhanh chóng.

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã nâng dự báo tăng trưởng khu vực đồng euro hồi tháng 9. Theo ông Rehn, kinh tế khu vực này được dự báo tăng trưởng thấp hơn một chút so với 1% trong năm nay, sau đó tăng khoảng 1,5% mỗi năm trong hai năm tiếp theo. Chi tiêu quốc phòng và đầu tư cơ sở hạ tầng đang hỗ trợ nhu cầu, trong khi niềm tin người tiêu dùng dần cải thiện. Hoạt động liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) cũng bắt đầu thể hiện rõ trong đầu tư, dịch vụ số và kết quả xuất khẩu.

Bất ổn vẫn hiện hữu. Ông Rehn cho rằng xung đột ở Trung Đông và giá năng lượng biến động khiến châu Âu không thể mặc nhiên xem sức chống chịu của nền kinh tế là điều chắc chắn. Tuy vậy, ông nhận định doanh nghiệp và hộ gia đình đã cho thấy khả năng thích ứng.

Triển vọng tăng trưởng của Phần Lan cải thiện đáng kể so với dự báo trước đó. Xuất khẩu dẫn dắt tăng trưởng trong năm nay, còn làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu thu hút đầu tư mới và thúc đẩy nhu cầu về điện sạch cùng hạ tầng số. Hiện 96% sản lượng điện của Phần Lan không sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Về AI, ông Rehn đề cập cả cơ hội lẫn rủi ro. Đầu tư quy mô lớn vào trung tâm dữ liệu, năng lực tính toán, phần mềm, hạ tầng số và đào tạo nhân lực đang tạo động lực tăng trưởng mới. Ông nhấn mạnh câu hỏi then chốt với châu Âu không phải là ai phát minh ra công nghệ, mà là doanh nghiệp và các ngành công nghiệp ứng dụng công nghệ đó rộng rãi, hiệu quả đến đâu. Châu Âu có nền tảng khoa học và năng lực công nghệ vững chắc, nhưng tương đối yếu trong việc phổ biến đổi mới. Ông cũng cảnh báo đổi mới nhanh có thể làm méo mó phân bổ vốn, dẫn đến điều chỉnh định giá và biến động trên thị trường tài chính. Vì vậy, cần quản lý thận trọng, dù những thay đổi công nghệ căn bản sẽ tiếp tục diễn ra.

Lạm phát khu vực đồng euro đang cao hơn mục tiêu, chủ yếu do giá năng lượng tăng, ông Rehn cho biết. Tuy nhiên, tiền lương tăng ở mức vừa phải và hiệu ứng lan tỏa thứ cấp đến nay còn hạn chế, nên áp lực giá chưa lan rộng. Dù vậy, rủi ro lạm phát tăng theo chiều hướng đi lên, đòi hỏi phải kiên định với mục tiêu ổn định giá cả và duy trì cảnh giác.

Ông Rehn cho rằng chính sách tiền tệ không thể giải quyết xung đột địa chính trị, nhưng có thể ngăn cú sốc tạm thời ăn sâu vào kỳ vọng lạm phát và cách thức xác định tiền lương. Ông nói niềm tin mà các ngân hàng trung ương gây dựng trong nhiều thập niên là một trong những tài sản công quý giá nhất.

Tầm quan trọng của việc quản lý kỳ vọng cũng được đề cập tại Mỹ. Trong bài phát biểu hồi tháng 7, Christopher J. Waller, thành viên Hội đồng Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), cho biết chỉ nhìn vào mức lãi suất là chưa đủ để đánh giá hiệu quả chính sách tiền tệ; kỳ vọng của thị trường có thể làm thay đổi kênh truyền dẫn.

Chuyển từ triển vọng kinh tế sang các thách thức mang tính cơ cấu, ông Rehn nêu ba phép thử đối với châu Âu: △an ninh △khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng △tăng trưởng năng suất. Về an ninh, châu Âu cần tự gánh vác nhiều trách nhiệm hơn trong lĩnh vực quốc phòng, đồng thời tăng cường đầu tư an ninh và hợp tác mua sắm. Về năng lượng, khu vực cần một hệ thống có tính cạnh tranh, bền vững và ít dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài. Để cải thiện năng suất, ông cho rằng cần thúc đẩy đổi mới, phát triển sâu hơn thị trường vốn, đầu tư vào nguồn nhân lực và gỡ bỏ những rào cản không cần thiết đối với khởi nghiệp và phổ biến công nghệ.

Ông nói chính sách tiền tệ không thể tự giải quyết những thách thức này, nhưng có thể tạo nền tảng ổn định để các giải pháp được triển khai. Theo ông, giữa bất ổn, vai trò của ECB là trở thành một “bàn tay vững vàng”.

Khép lại bài phát biểu, ông Rehn nói: “Chính trị quyền lực địa chính trị đang thử thách sức chống chịu của châu Âu, còn trí tuệ nhân tạo đang thử thách năng lực đổi mới và thích ứng của khu vực. Nếu ứng phó bằng hội nhập, đầu tư và chính sách lành mạnh, châu Âu có thể biến giai đoạn thử thách này thành một thập niên tái khởi sắc và thịnh vượng.”