80 nghìn tỷ USD nghĩa vụ ngoài sổ sách, BIS cảnh báo rủi ro thị trường ngoại hối

Nghĩa vụ thanh toán bằng USD trên toàn cầu trong các hợp đồng hoán đổi ngoại hối, kỳ hạn và hoán đổi tiền tệ đã vượt 80 nghìn tỷ USD (khoảng 108,8 triệu tỷ won) vào giữa năm 2022, theo phân tích của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS). BIS cảnh báo các nghĩa vụ này chưa được phản ánh đầy đủ trong thống kê nợ tiêu chuẩn, qua đó có thể làm gia tăng mức độ dễ tổn thương của thị trường tài chính.

BIS công bố phân tích trên trong báo cáo ‘BIS Quarterly Review’ phát hành ngày 5 tháng 12 năm 2022, dựa trên khảo sát năm 2022 về ngoại hối và phái sinh giao dịch ngoài sàn của các ngân hàng trung ương. Báo cáo tập trung vào rủi ro huy động vốn bằng USD và khả năng thất bại trong thanh toán, thay vì chỉ quy mô giao dịch ngoại hối.

Hoán đổi ngoại hối là hợp đồng trong đó một bên vay một loại tiền tệ, cung cấp một loại tiền khác rồi trao đổi ngược lại vào thời điểm đã định. Nghĩa vụ thanh toán USD phát sinh trong tương lai có thể không được thể hiện đầy đủ trên bảng cân đối kế toán, khiến cơ quan quản lý khó nắm bắt quy mô và phân bổ theo khu vực của các khoản nợ USD.

Tính đến cuối tháng 6 năm 2022, nghĩa vụ USD ngoài sổ sách của khu vực phi ngân hàng bên ngoài Mỹ được ước tính ở mức 26 nghìn tỷ USD (khoảng 35,36 triệu tỷ won), gần gấp đôi nợ USD trên sổ sách. Nghĩa vụ USD ngoài sổ sách của các ngân hàng bên ngoài Mỹ là 39 nghìn tỷ USD (khoảng 53,04 triệu tỷ won), trong khi nợ USD trên sổ sách là 15 nghìn tỷ USD (khoảng 20,4 triệu tỷ won).

BIS cho biết phần lớn các nghĩa vụ này là hợp đồng ngắn hạn. Khi nguồn cung USD bị gián đoạn, áp lực tài chính có thể gia tăng trong quá trình gia hạn hoặc tái cấp vốn hợp đồng. BIS cũng nhận định hoán đổi ngoại hối từng là điểm rủi ro làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nguồn USD trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 và cú sốc COVID-19 năm 2020.

Quy mô giao dịch của toàn thị trường ngoại hối cũng rất lớn. Khối lượng giao dịch ngoại hối toàn cầu trong tháng 4 năm 2022 đạt trung bình 7,5 nghìn tỷ USD mỗi ngày (khoảng 10,2 triệu tỷ won), tăng 14% so với khảo sát năm 2019. Trong đó, 2,2 nghìn tỷ USD mỗi ngày (khoảng 2,992 triệu tỷ won) là các giao dịch có rủi ro thanh toán, tương đương khoảng một phần ba tổng số giao dịch ngoại hối có thể giao nhận, tăng từ 1,9 nghìn tỷ USD (khoảng 2,584 triệu tỷ won) ba năm trước.

Rủi ro thanh toán là khả năng một bên giao dịch đã thanh toán đồng tiền của mình nhưng không nhận được đồng tiền mà đối tác phải chuyển. 2,2 nghìn tỷ USD là quy mô giao dịch chịu rủi ro, không phải khoản lỗ thực tế.

Phương thức giao dịch cũng thay đổi. Hoạt động ngoại hối chuyển từ các nền tảng điện tử đa phương, nơi thông tin giá được công khai rộng rãi, sang nền tảng riêng của các nhà giao dịch và giao dịch điện tử song phương. BIS phân tích rằng mức độ minh bạch thấp hơn tại nơi giao dịch có thể khiến việc nắm bắt quá trình hình thành giá và rủi ro huy động vốn bằng USD trở nên khó khăn hơn.

Quá trình quốc tế hóa các đồng tiền của thị trường mới nổi cũng đạt tiến triển. Sự tham gia ngày càng tăng của các nhà đầu tư không cư trú đã đưa giao dịch các đồng tiền thị trường mới nổi lên mức độ quốc tế hóa tương đương thị trường tiền tệ của các nước phát triển. Nhân dân tệ trở thành đồng tiền được giao dịch nhiều thứ năm trên thế giới.

Trên thị trường phái sinh lãi suất, quá trình chuyển đổi từ Libor sang lãi suất phi rủi ro (RFR) đã thay đổi cấu trúc giao dịch. Tổng khối lượng giao dịch phái sinh lãi suất giảm khoảng 20% so với khảo sát năm 2019, trong khi giao dịch hợp đồng kỳ hạn lãi suất (FRA) giảm khoảng 75%.

Chủ đề trực tiếp của báo cáo là thị trường ngoại hối, phái sinh giao dịch ngoài sàn và lãi suất. Trang chính thức của BIS cho biết Claudio Borio và Hyun Song Shin đã đề cập đến tiền mã hóa trong phần hỏi đáp tại buổi họp báo về báo cáo, nhưng toàn văn phát biểu và số liệu cụ thể chưa được công bố. Nội dung báo cáo cũng không phân tích trực tiếp FTX, TerraUSD hay Luna, vì vậy chưa có cơ sở để đồng nhất rủi ro thị trường ngoại hối với rủi ro thị trường tiền mã hóa.