1,4 nghìn tỷ USD thanh toán ngoại hối mỗi ngày vẫn không có cơ chế giảm rủi ro

Trong hơn 14 nghìn tỷ USD nghĩa vụ tài chính liên quan đến ngoại hối phát sinh trung bình mỗi ngày, 1,4 nghìn tỷ USD được xử lý mà không có cơ chế giảm rủi ro. Dù rủi ro thanh toán ngoại hối đã giảm so với trước, giá trị rủi ro vẫn ở mức lớn do quy mô thị trường ngoại hối toàn cầu ngày càng mở rộng.

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cho biết trong báo cáo ‘BIS Quarterly Review, June 2026’ công bố ngày 15 rằng tổ chức này đã phân tích khảo sát thị trường ngoại hối tháng 4/2025 và dữ liệu về cơ chế vận hành của các ngân hàng trung ương tính đến cuối năm 2025. Báo cáo đồng thời đề cập đến tác động của cơ chế cung cấp thanh khoản từ ngân hàng trung ương và rủi ro thanh toán ngoại hối đối với thanh khoản, ổn định của thị trường tài chính.

Theo khảo sát của BIS, các nghĩa vụ tài chính liên quan đến ngoại hối trong tháng 4/2025 đạt hơn 14 nghìn tỷ USD mỗi ngày. Trong đó, 36%, tương đương 5,2 nghìn tỷ USD, được xử lý theo phương thức thanh toán đối ứng (PvP). PvP là cơ chế chỉ hoàn tất thanh toán một đồng tiền khi khoản thanh toán bằng đồng tiền còn lại cũng được thực hiện, qua đó loại bỏ rủi ro thanh toán ngoại hối.

Khoảng 54% tổng giá trị thanh toán, tương đương 7,6 nghìn tỷ USD, được xử lý thông qua các phương thức giảm rủi ro như thanh toán nội bộ trong cùng tập đoàn và bù trừ trước khi thanh toán. 10% còn lại, tương đương 1,4 nghìn tỷ USD (khoảng 1.904 nghìn tỷ won), được xử lý theo hình thức thanh toán song phương tổng giá trị mà không có cơ chế giảm rủi ro, khiến toàn bộ giá trị giao dịch chịu rủi ro thanh toán. BIS đã công bố cả các phương thức giảm rủi ro thanh toán ngoại hối và quy mô giá trị rủi ro.

Tỷ trọng rủi ro thanh toán đã giảm so với trước. Tỷ trọng thanh toán song phương tổng giá trị giảm từ 32% năm 2006 xuống 15% năm 2025. Trong cùng giai đoạn, tỷ trọng PvP tăng nhẹ từ 54% lên 56%, còn tỷ trọng bù trừ trước khi thanh toán tăng từ 12% lên 23%.

Khảo sát năm 2025 cũng lần đầu ghi nhận các trường hợp thanh toán thất bại. Đây là những giao dịch dự kiến thanh toán trong tháng 4/2025 nhưng vẫn chưa được xử lý đến cuối tháng. Thanh toán thất bại chiếm 0,01% tổng nghĩa vụ tài chính, trong đó giá trị thanh toán thất bại của các đại lý báo cáo là 121 triệu USD (khoảng 164,56 tỷ won), còn giá trị thanh toán thất bại với các tổ chức tài chính không báo cáo là 1,4 tỷ USD (khoảng 1,904 nghìn tỷ won).

BIS cho biết các dịch vụ dựa trên hợp đồng thông minh sử dụng công nghệ sổ cái phân tán (DLT) có thể bổ trợ cho hệ thống PvP hiện nay. Theo mô hình này, thanh toán chỉ được thực hiện khi cả hai bên đều đã hoàn tất khoản thanh toán. Trung tâm Đổi mới BIS đang nghiên cứu các giải pháp liên quan thông qua các dự án Jura, Mariana, Rialto và Agorá.

Cơ chế cung cấp thanh khoản của các ngân hàng trung ương cũng đang thay đổi. Khi bảng cân đối kế toán của các ngân hàng trung ương lớn, vốn mở rộng sau đại dịch COVID-19, bắt đầu thu hẹp và vai trò của các tổ chức tài chính phi ngân hàng (NBFI) trên thị trường tài chính gia tăng, các ngân hàng trung ương đang xem xét lại đối tác giao dịch, phạm vi tài sản thế chấp, cơ chế định giá và phương thức công bố thông tin trong các cơ chế cho vay và hoạt động thị trường mở (OMO). BIS phân loại hoạt động cho vay của ngân hàng trung ương thành ba chức năng: thực thi và truyền dẫn chính sách tiền tệ, ổn định tài chính, và hỗ trợ hệ thống thanh toán.

Các ngân hàng được công nhận là đối tác giao dịch trong hoạt động cho vay của ngân hàng trung ương tại gần như mọi khu vực pháp lý. Ngược lại, phạm vi tiếp cận của NBFI bị giới hạn tùy theo khu vực pháp lý và loại hình tổ chức. Trái phiếu chính phủ trong nước phần lớn được chấp nhận làm tài sản thế chấp, trong khi việc chấp nhận tài sản khu vực tư nhân và tài sản do nước ngoài phát hành phụ thuộc vào mục đích vận hành.

BIS cho biết việc mở rộng cung cấp thanh khoản có thể giảm tình trạng thiếu vốn trong hệ thống tài chính, nhưng cũng có thể làm tăng rủi ro tín dụng đối với NBFI và chi phí quản lý tài sản thế chấp. Việc hạ lãi suất cho vay có thể khuyến khích sử dụng thanh khoản, song cần tính đến khả năng các khoản vay từ ngân hàng trung ương thay thế nguồn huy động vốn trên thị trường tư nhân.