AI tạo hơn 1 triệu việc làm tại Mỹ, cắt giảm khoảng 200.000 vị trí

Trí tuệ nhân tạo (AI) được ước tính đã tạo ra khoảng 1 triệu việc làm mới tại Mỹ kể từ giữa năm 2023, nhiều hơn hẳn số việc làm bị cắt giảm vì công nghệ này. Việc làm tăng chủ yếu ở nhóm kỹ sư, nhà khoa học dữ liệu và kỹ thuật viên trung tâm dữ liệu, trong khi các vị trí chăm sóc khách hàng và hỗ trợ hành chính lại sụt giảm.

Tạp chí The Economist phân tích dữ liệu thị trường lao động và xu hướng tuyển dụng của doanh nghiệp Mỹ, ước tính AI đã tạo ra khoảng 1 triệu việc làm tính đến nay. Cùng giai đoạn, số việc làm bị cắt giảm vì lý do liên quan đến AI vào khoảng 200.000. Theo phân tích này, AI không cắt giảm việc làm một cách đồng loạt mà đang tạo ra các vị trí mới, đồng thời thay đổi cơ cấu công việc hiện có.

Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) cho biết trong báo cáo việc làm tháng 8 công bố ngày 4, số việc làm phi nông nghiệp tăng thêm 162.000, tỷ lệ thất nghiệp giữ ở mức 4,1%. Ngành thông tin mất 23.000 việc làm, trong khi các lĩnh vực sản xuất, xây dựng, dịch vụ ăn uống và giáo dục thuộc chính quyền địa phương lại tăng tuyển dụng.

Sự gia tăng việc làm liên quan đến AI chia thành hai nhóm chính. Nhóm thứ nhất là các vị trí tay nghề cao như kỹ sư, lập trình viên phần mềm, nhà toán học và nhà khoa học dữ liệu — những người trực tiếp phát triển và vận hành hệ thống AI — tăng khoảng 730.000 việc làm, vượt xu hướng tăng trưởng thông thường kể từ năm 2022. Nhóm thứ hai là các công việc xây dựng và bảo trì trung tâm dữ liệu phục vụ hạ tầng tính toán AI, cũng góp phần mở rộng thị trường lao động.

Chi tiêu cho xây dựng trung tâm dữ liệu đã tăng 60% chỉ trong một năm. Điều này kéo theo nhu cầu lớn hơn đối với thợ điện và kỹ thuật viên hệ thống sưởi, thông gió, điều hòa không khí. Dữ liệu từ nền tảng tuyển dụng Indeed cho thấy mức lương của các vị trí lắp đặt và bảo trì trung tâm dữ liệu cao hơn khoảng 40% so với các công việc tương tự. Điều này cho thấy không chỉ phần mềm AI mà cả hạ tầng vật lý — điện, làm mát, máy chủ — cũng đang thúc đẩy tuyển dụng.

Dù vậy, tỷ trọng việc làm liên quan đến AI trong tổng số việc làm chuyên môn tại Mỹ vẫn còn khiêm tốn. Gad Levanon (Gad Levanon), kinh tế trưởng tại Viện Burning Glass, ước tính tỷ lệ việc làm có thể xếp vào nhóm AI trong khối chuyên môn chỉ khoảng 1%. Riêng trong lĩnh vực máy tính và khoa học sự sống, tỷ lệ này cao hơn, đạt khoảng 4-5%.

Ở chiều ngược lại, một số nhóm việc làm đang thu hẹp. Các vị trí chăm sóc khách hàng giảm khoảng 10% kể từ tháng 1/2023, trong khi việc làm hỗ trợ hành chính giảm khoảng 15%. Microsoft (MSFT) và Meta (META) đã cắt giảm nhân sự trong quá trình tái cơ cấu hoạt động theo hướng tập trung vào AI, còn Block (SQ) và Intuit (INTU) dùng công cụ tự động hóa để thay thế một phần công việc. Thống kê cho thấy các doanh nghiệp Mỹ công bố trung bình khoảng 16.000 vụ cắt giảm liên quan đến AI mỗi tháng.

Cơ hội việc làm cho lao động trẻ cũng là yếu tố cần theo dõi. Khoảng cách giữa tỷ lệ thất nghiệp của nhóm 20-24 tuổi và tỷ lệ thất nghiệp chung đã thu hẹp gần mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ. Trong bối cảnh tổng việc làm nhìn chung ổn định, giới phân tích cho rằng các vị trí văn phòng cấp thấp và công việc lặp lại có thể là nhóm bị cắt giảm tuyển dụng trước tiên. Nhận định này cũng tương đồng với phân tích trước đó về việc AI có thể ảnh hưởng đến công việc cấp thấp và cơ hội tuyển dụng của lao động trẻ.

Nhà kinh tế học Noah Smith (Noah Smith) chỉ ra rằng rất khó xác định rõ ràng những công việc đã biến mất vì AI trong các số liệu thống kê thị trường lao động hiện có. Theo ông, các con số hiện tại cho thấy quá trình dịch chuyển lao động sang các vị trí phát triển và hạ tầng AI, cùng với sự thu hẹp của một số công việc lặp lại, hơn là bằng chứng cho thấy AI đã xóa sổ việc làm trên diện rộng.

Tuy nhiên, con số khoảng 1 triệu việc làm nói trên chỉ là ước tính của The Economist. Thống kê việc làm chính thức của Mỹ không tách riêng số việc làm mới sinh ra nhờ AI với số việc làm tăng thêm vì các yếu tố khác, vì vậy cần thận trọng khi so sánh trực tiếp giữa mức tăng việc làm mới và mức giảm việc làm hiện có trên cùng một thước đo.