“Trung Quốc vượt Mỹ về AI là rủi ro lớn nhất”: Bessent cảnh báo chiến tranh công nghệ

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent (Scott Bessent) chỉ ra rằng việc Trung Quốc vượt Mỹ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) là rủi ro lớn nhất mà nước Mỹ đang phải đối mặt. Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc đã vượt ra khỏi phạm vi tranh giành vị thế giữa các công ty công nghệ, trở thành vấn đề an ninh quốc gia và an ninh kinh tế.

Phát biểu tại buổi tọa đàm của Câu lạc bộ Kinh tế New York (Economic Club of New York) ngày 24 tháng 6, ông Bessent nói: "Rủi ro lớn nhất của AI là việc Trung Quốc vượt qua chúng ta." Ông tự nhận mình là "người phụ trách chính" (point person), đảm nhiệm cả chính sách AI lẫn quan hệ kinh tế Mỹ-Trung.

Ông Bessent xác định cuộc đua AI không phải một chính sách công nghiệp riêng lẻ, mà là vấn đề gắn chặt với chính sách kinh tế của Mỹ đối với Trung Quốc. Điều này được hiểu là xuất phát từ nhận định rằng cuộc cạnh tranh về phát triển, triển khai công nghệ AI và chuỗi cung ứng liên quan trực tiếp đến an ninh kinh tế của Mỹ.

Cùng ngày, Bộ Tài chính Mỹ khép lại chuỗi sự kiện về đổi mới AI, khẳng định AI là biến số quan trọng đối với hệ thống tài chính và tăng trưởng kinh tế. Ông Bessent nói thêm: "Những quốc gia triển khai công nghệ này hiệu quả nhất sẽ định hình kỷ nguyên tăng trưởng tiếp theo," đồng thời cam kết Mỹ sẽ tiếp tục giữ vị thế dẫn đầu về công nghệ.

Các chủ đề được Bộ Tài chính Mỹ đề cập bao gồm chiến lược và quản trị AI, an ninh mạng, ổn định tài chính và an ninh kinh tế. Điều này cho thấy AI đang được nhìn nhận không chỉ là cuộc đua về hiệu năng mô hình, mà còn là công nghệ ảnh hưởng đến khả năng phục hồi của hệ thống tài chính và sự ổn định của nền kinh tế quốc gia.

Khả năng đối thoại AI giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn còn để ngỏ, nhưng lịch trình cụ thể chưa được ấn định. Reuters đưa tin hai nước đang chuẩn bị cho một cuộc đối thoại về an toàn AI vào giữa tháng 9, trong đó ông Bessent được nhắc đến như đại diện phía Mỹ.

Các nội dung được cho là sẽ được thảo luận gồm giám sát các cuộc tấn công mạng sử dụng AI, cơ chế tự kiểm soát của các viện nghiên cứu AI ở hai nước, và vấn đề "chưng cất mô hình" (model distillation) liên quan đến các mô hình AI của Mỹ. Chưng cất mô hình là phương pháp dùng kết quả đầu ra của các mô hình AI lớn để huấn luyện những mô hình nhỏ hơn, chi phí thấp hơn.

Tuy nhiên, một quan chức Nhà Trắng cho biết hiện chưa có cuộc họp nào về AI được ấn định vào giữa tháng 9. Cũng có ý kiến cho rằng phía Trung Quốc có thể cân nhắc cử Phó Thủ tướng Hà Lập Phong (He Lifeng) hoặc Ủy viên Thường vụ Đinh Tiết Tường (Ding Xuexiang) làm đại diện, nhưng thành phần tham dự và chương trình nghị sự vẫn chưa được chốt.

Tại cuộc họp báo thường kỳ ngày 7 tháng 9, Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố: "Trung Quốc và Mỹ vẫn duy trì trao đổi về AI." Phát ngôn này được hiểu là kênh đối thoại chính thức giữa hai bên vẫn đang được duy trì.

Trước đó, ngày 19 tháng 5, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng gọi Mỹ và Trung Quốc là "hai quốc gia dẫn đầu về AI" và nhấn mạnh cần hợp tác về quản trị AI. Trong khi Mỹ xem việc Trung Quốc vượt lên về công nghệ là rủi ro, Trung Quốc lại nhấn mạnh cách tiếp cận quản trị công nghệ cởi mở và bao trùm.

Mâu thuẫn Mỹ-Trung không chỉ dừng lại ở vấn đề an toàn AI. Kiểm soát xuất khẩu, chuỗi cung ứng chất bán dẫn, nghi vấn sao chép mô hình và khả năng trừng phạt trong tương lai đều đan xen với nhau.

Ngày 22 tháng 7, giới chức công nghệ Mỹ nêu nghi vấn Moonshot AI (Trung Quốc) chưng cất mô hình từ AI của Mỹ, và ông Bessent đề cập khả năng áp dụng trừng phạt cũng như đưa vào danh sách đen thương mại. Đại sứ quán Trung Quốc phản bác rằng cáo buộc này "hoàn toàn không có cơ sở."

Ngày 27 tháng 7, Bộ Thương mại Trung Quốc chỉ trích chính sách AI của Mỹ là "chủ nghĩa bá quyền AI" và cảnh báo sẽ có biện pháp đáp trả. Điều này cho thấy dù cùng bàn về an toàn và tính cởi mở của công nghệ AI, cả hai nước vẫn kiên trì đặt ưu tiên vào ngành công nghiệp và an ninh của riêng mình.

Ông Paul Triolo (Paul Triolo), đối tác tại DGA-Albright Stonebridge Group, được Reuters dẫn lời nói về đối thoại AI Mỹ-Trung rằng: "Nếu không phải bây giờ thì sẽ không còn cơ hội nào khác." Tuy nhiên, do phía Nhà Trắng đã phủ nhận việc có cuộc họp vào giữa tháng 9, nên việc đối thoại này có thực sự diễn ra hay không vẫn cần được xác nhận thêm.

Cấu trúc lan tỏa mô hình mở của các công ty AI Trung Quốc và việc tích lũy dữ liệu ngành cho thấy cuộc đua AI không chỉ dừng ở hiệu năng mô hình, mà còn liên quan đến việc tích lũy dữ liệu và triển khai thực tế trong ngành công nghiệp. Vấn đề lần này là một trường hợp cụ thể, trong đó có thêm các yếu tố về quy tắc an ninh mạng, chuỗi cung ứng chất bán dẫn và đàm phán giữa các quốc gia.

Vấn đề lần này gắn trực tiếp với cuộc cạnh tranh vị thế công nghệ Mỹ-Trung và chuỗi cung ứng chất bán dẫn, hơn là với giá hay các chỉ số mạng lưới của một loại tiền mã hóa cụ thể nào. Việc cuộc đối thoại AI giữa hai nước vào giữa tháng 9 có diễn ra hay không, chương trình nghị sự cuối cùng và việc phía Trung Quốc có chốt đại diện hay chưa sẽ là những điểm cần tiếp tục theo dõi.