Lương thấp tăng 5,5%, kinh tế Mỹ tranh cãi mô hình chữ C hay chữ K

Lương của nhóm lao động thu nhập thấp tại Mỹ tăng nhanh hơn mức trung bình, nhưng chi tiêu và tài sản vẫn nghiêng về nhóm thu nhập cao. Đây là lý do giới quan sát tranh cãi liệu nền kinh tế Mỹ đã chuyển từ mô hình chữ K sang mô hình chữ C hay chưa, tùy vào việc nhìn vào thu nhập, chi tiêu hay tài sản.

Chuyên mục Planet Money của NPR đưa tin ngày 8 (giờ địa phương) rằng hình dạng của nền kinh tế Mỹ thay đổi tùy theo việc chọn chỉ số thu nhập, tài sản, chi tiêu hay giá cả. Theo Planet Money, kinh tế hình K là hiện tượng nhóm thu nhập cao đi lên trong khi nhóm thu nhập thấp bị bỏ lại phía sau, còn kinh tế hình C là khi nhóm lương thấp bắt kịp nhóm phía trên.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent trả lời phỏng vấn CNBC ngày 4 tháng 8 rằng "kinh tế hình K đã kết thúc, giờ đây gần với hình C hơn". Ông dẫn số liệu lương của nhóm 25% lao động có thu nhập thấp nhất tăng 2% để làm căn cứ cho việc khoảng cách thu nhập đang thu hẹp.

Bộ Tài chính Mỹ công bố lương danh nghĩa theo tuần ở mốc phân vị 25% trong quý II tăng 5,5% so với cùng kỳ năm trước. Cùng giai đoạn, lương trung vị theo tuần chỉ tăng 4,4%, tức mức tăng của nhóm lương thấp cao hơn.

Nếu chỉ nhìn vào lương, số liệu này ủng hộ cách diễn giải kinh tế hình C. Tuy nhiên mức tăng 2% mà ông Bessent nêu và mức tăng 5,5% mà Bộ Tài chính công bố dùng đối tượng đo lường và mốc tính khác nhau, nên không thể so sánh trực tiếp hai con số này.

Thị trường lao động cũng có vẻ vững trên bề mặt. Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) công bố ngày 4 tháng 9 rằng việc làm phi nông nghiệp tháng 8 tăng thêm 162.000 việc làm, tỷ lệ thất nghiệp giữ ở mức 4,1%.

Chỉ dựa vào số việc làm tăng và tỷ lệ thất nghiệp thấp, khó có thể đánh giá cảm nhận thực tế của từng nhóm thu nhập. Cần xem xét thêm tỷ lệ tham gia lực lượng lao động và biến động nguồn cung lao động mới xác định được sự cải thiện của thị trường việc làm tập trung vào nhóm nào.

Chỉ số tiêu dùng lại cho tín hiệu khác. Cục Dự trữ Liên bang khu vực Atlanta (Atlanta Fed) phân tích dữ liệu thanh toán giai đoạn 2021-2025 cho thấy tốc độ tăng chi tiêu của các hộ gia đình thu nhập cao nhanh hơn nhóm thu nhập thấp.

Có ý kiến cho rằng khoảng cách chi tiêu khó có thể thu hẹp chỉ nhờ lương tăng. Dù thu nhập tăng, nếu nhóm sở hữu cổ phiếu và bất động sản có khả năng chi tiêu mở rộng nhanh hơn, sự phân hóa giữa các tầng lớp trong toàn bộ nền kinh tế vẫn có thể tồn tại.

Cục Dự trữ Liên bang khu vực Richmond (Richmond Fed) trong báo cáo tháng 7 phân tích rằng nền kinh tế Mỹ không phải lúc nào cũng mang hình K suốt 30 năm qua. Theo báo cáo, thu nhập có xu hướng hình K trong giai đoạn phục hồi sau suy thoái năm 2001 và 2007-2009, còn tiêu dùng thể hiện dạng hình K trong giai đoạn 2021-2023.

Ngược lại, trong giai đoạn phục hồi hậu Covid-19, thu nhập của nhiều nhóm cùng tăng nhờ tác động của các khoản chi chuyển nhượng từ chính phủ. Điều này cho thấy hình K và hình C không phải là hình dạng cố định của toàn bộ nền kinh tế, mà gần như là cách mô tả rút gọn cho diễn biến của một chỉ số trong một giai đoạn nhất định.

Chỉ số nghèo cũng khiến việc mô tả cảm nhận của từng tầng lớp bằng một kết luận duy nhất trở nên khó khăn. Cục Điều tra Dân số Mỹ (Census Bureau) công bố tỷ lệ nghèo theo Chỉ số nghèo bổ sung (SPM) năm 2022 là 12,4%, tăng so với mức 7,8% của năm 2021, và việc các gói hỗ trợ đại dịch kết thúc được xem là nguyên nhân chính.

Như vậy, kết luận sẽ khác nhau tùy vào việc chọn tiêu chí nào giữa lương danh nghĩa và sức mua thực tế, giữa thu nhập và chi tiêu, giữa có tài sản hay không. Chỉ riêng việc lương nhóm thấp tăng chưa đủ để khẳng định khoảng cách kinh tế giữa các tầng lớp đã thu hẹp trên diện rộng.

Diễn biến khi cách hiểu nền kinh tế Mỹ đang phục hồi theo hình K bắt đầu lung lay và mở rộng sang tranh luận hình C, hình E cũng xuất phát từ cùng vấn đề này. Khi đó, chẩn đoán về nền kinh tế cũng đã khác nhau tùy vào lương, tâm lý tiêu dùng và tài sản của từng tầng lớp.

Phân tích của Fed và các ngân hàng dự trữ liên bang khu vực cho thấy việc lương cải thiện và khoảng cách chi tiêu, tài sản có thể tồn tại song song. Bối cảnh xuất hiện quan điểm thận trọng về việc tuyên bố kết thúc kinh tế hình K dù lương nhóm thu nhập thấp đã cải thiện cũng nằm ở việc phạm vi và cách đo lường của từng chỉ số khác nhau.

Tựu trung, cách gọi chuyển sang hình C có ý nghĩa khi mô tả mức tăng lương của nhóm thu nhập thấp, nhưng phạm vi vẫn còn hẹp nếu dùng để kết luận cho toàn bộ nền kinh tế Mỹ. Việc so sánh lương, việc làm, tiêu dùng, tài sản và giá cả trên cùng một chuẩn mực cần được tiếp tục thực hiện để xác định cách diễn giải nào - hình K hay hình C - phù hợp hơn.