Giao dịch on-chain Trung Đông - Bắc Phi vọt lên 350 tỷ USD

Khối lượng giao dịch tiền mã hóa on-chain hàng năm tại khu vực Trung Đông và Bắc Phi (MENA) đã tăng từ khoảng 100 tỷ USD vào năm 2022 lên khoảng 350 tỷ USD trong giai đoạn 2025-2026.

Viện Chính sách Bitcoin (Bitcoin Policy Institute) cho biết trong báo cáo mới công bố rằng đây là một trong những thị trường tiền mã hóa tăng trưởng nhanh nhất thế giới hiện nay. Theo phân tích của viện này, xung đột liên quan đến Iran, tình trạng mất giá đồng nội tệ tại nhiều nước và việc các quốc gia vùng Vịnh hoàn thiện khung pháp lý là những yếu tố khác nhau cùng thúc đẩy người dân sử dụng tài sản số nhiều hơn.

Thổ Nhĩ Kỳ là thị trường lớn nhất khu vực, với quy mô giao dịch hàng năm gần 200 tỷ USD. Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) được ghi nhận đã xử lý khoảng 150 tỷ USD giao dịch tiền mã hóa trong năm 2025.

Tốc độ tăng trưởng lại nổi bật ở nhóm nước vùng Vịnh. Ả Rập Xê Út dẫn đầu với mức tăng 154% so với cùng kỳ năm trước, trong khi Qatar tăng 120%. Quy mô giao dịch và tốc độ tăng trưởng không hẳn đi cùng chiều, nhưng có thể thấy việc hoàn thiện thể chế của các nước vùng Vịnh là một trong những động lực giúp thị trường mở rộng.

Báo cáo cũng chỉ ra mục đích sử dụng tiền mã hóa khác nhau rõ rệt ngay trong nội bộ khu vực MENA. Tại những thị trường chịu ảnh hưởng nặng từ mất giá tiền tệ như Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Liban và Iran, Bitcoin(BTC) và các stablecoin gắn với đồng USD được dùng như công cụ bảo toàn sức mua và chuyển giá trị. Ngược lại, UAE và Bahrain được nêu như ví dụ điển hình cho việc xây dựng thị trường tài sản số chính thống, thông qua việc siết chặt quy định với các đơn vị kinh doanh tài sản ảo và ban hành quy tắc token hóa.

Khối lượng giao dịch on-chain là số liệu được xác nhận trực tiếp trên blockchain, không bao gồm toàn bộ giao dịch nội bộ trên sàn hay giao dịch phi tập trung ngoài sổ lệnh (OTC). Vì vậy con số có thể chênh lệch tùy vào đơn vị thống kê và phương pháp tính, và cũng khó xem đây là chỉ báo phản ánh trực tiếp xu hướng giá của một tài sản cụ thể.

Trong báo cáo về mức độ chấp nhận tiền mã hóa tại MENA năm 2025, Chainalysis từng công bố giao dịch hàng năm của Thổ Nhĩ Kỳ đạt khoảng 200 tỷ USD, tương đồng với số liệu của Viện Chính sách Bitcoin. Cùng báo cáo đó, UAE được xếp ở vị trí thứ hai với khoảng 53 tỷ USD, thấp hơn nhiều so với con số 150 tỷ USD năm 2025 mà Viện Chính sách Bitcoin đưa ra. Sự chênh lệch này nhiều khả năng đến từ phạm vi thống kê và phương pháp tính khác nhau giữa hai đơn vị, nên khó so sánh trực tiếp.

Xung đột trong khu vực cũng được cho là đã tác động đến diễn biến thị trường trong ngắn hạn. Viện Chính sách Bitcoin cho biết ngay sau khi Israel không kích Iran vào tháng 6/2025, tổng vốn hóa thị trường tài sản số toàn cầu giảm khoảng 3,7% chỉ trong vài giờ, xuống còn khoảng 3.260 tỷ USD. Cùng thời điểm, BTC giảm khoảng 2,3%, giao dịch quanh mốc 105.200 USD, còn Ethereum(ETH) điều chỉnh tới 7,5%.

Tuy nhiên báo cáo nhận định dòng tiền sau cú sốc không chỉ đơn thuần rút khỏi thị trường. Dòng vốn có xu hướng dịch chuyển từ các altcoin sang BTC, đẩy tỷ lệ thống trị của BTC lên tới 64,8%, và giá BTC ổn định trở lại trong vùng 104.000-106.000 USD. Đây là ghi nhận về phản ứng thị trường tại thời điểm đó, không phải là dự báo giá.

Cách tiếp cận của các nước vùng Vịnh có sự khác biệt rõ so với những thị trường đang chịu bất ổn tiền tệ. Dòng vốn tổ chức thường ưu tiên những thị trường đã có quy định rõ ràng về lưu ký tài sản, phòng chống rửa tiền và quy tắc phát hành, lưu thông. Việc UAE và Bahrain đi trước trong xây dựng quy định và quy tắc token hóa có thể xem là nỗ lực đưa nhu cầu giao dịch vào hạ tầng chính thống.

Diễn biến này cũng mang lại một gợi ý đáng chú ý cho các thị trường khác: thay vì nhìn MENA như một khu vực rủi ro đồng nhất, cần tách bạch các yếu tố bất ổn tiền tệ, cấm vận, hoàn thiện quy định và mức độ tham gia của tổ chức. Khi biến động thanh khoản gắn với đồng USD xuất hiện cùng lúc, như trong xu hướng rút ròng khỏi thị trường stablecoin gần đây, giới quan sát cần phân biệt rõ giữa nhu cầu mang tính khu vực và dòng vốn toàn cầu.

Viện Chính sách Bitcoin trước đó cũng là một trong những tổ chức tham gia kêu gọi mở rộng quyền tiếp cận các mô hình AI hiệu năng cao cho giới nghiên cứu bảo mật Bitcoin. Còn báo cáo lần này không đề cập đến vấn đề bảo mật, mà tập trung vào cấu trúc sử dụng tiền mã hóa tại MENA. Bình luận đáng chú ý là ngay trong cùng khu vực, một bên bất ổn tiền tệ và cấm vận tạo ra nhu cầu, còn bên kia quy định và sự tham gia của tổ chức lại đang mở rộng nền tảng giao dịch.