550 tỷ USD, thuế 15%: Mỹ - Nhật tái khẳng định thỏa thuận thương mại

Mỹ và Nhật Bản vừa tái khẳng định thỏa thuận thương mại gắn khoản đầu tư chiến lược 550 tỷ USD vào Mỹ với mức trần thuế 15% áp cho ô tô Nhật Bản. Điểm đáng chú ý là AI và sản xuất chất bán dẫn đang nổi lên thành trọng tâm mới của gói đầu tư này, kéo theo tác động tới đàm phán Hàn Quốc - Mỹ, nơi các doanh nghiệp bán dẫn Hàn Quốc cũng đang có liên quan.

Theo Kyodo News, Bộ trưởng Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản Ryosei Akazawa cho biết sau các cuộc gặp riêng với Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick và Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) Jamieson Greer tại Washington ngày 5 (giờ Hàn Quốc) rằng "thỏa thuận đạt được năm ngoái vẫn không thay đổi". Ông Akazawa nói thêm rằng Mỹ sẽ không áp thuế vượt mức hai bên đã thống nhất hồi tháng 7/2025 lên hàng hóa Nhật Bản.

Hai bên cũng nhất trí tăng cường chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu. Trong cuộc gặp với ông Greer, Nhật Bản và Mỹ cùng chung nhận định rằng các biện pháp "kiểm soát xuất khẩu tùy tiện" từ Trung Quốc có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho chuỗi cung ứng của cả hai nước.

Khung thỏa thuận xoay quanh hai trụ cột: đầu tư chiến lược của Nhật Bản vào Mỹ và điều chỉnh thuế quan từ phía Mỹ. Nhật Bản cam kết rót tổng cộng 550 tỷ USD dưới hình thức đầu tư, cho vay và bảo lãnh vào các dự án chiến lược tại Mỹ trong lĩnh vực dầu khí, khoáng sản thiết yếu và năng lượng hạt nhân, kéo dài đến cuối nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump.

Đổi lại, Mỹ áp thuế 15% lên ô tô và một số mặt hàng khác của Nhật Bản, đồng thời duy trì cơ chế "no-stacking" - miễn áp thêm thuế cho những mặt hàng đã chịu mức thuế từ 15% trở lên. Đây là cách tránh tình trạng chồng thuế khi nhiều biện pháp thuế quan cùng áp dụng lên một sản phẩm.

Các dự án đầu tư vào Mỹ cũng được công bố theo từng giai đoạn. Hồi tháng 2, hai nước đã công bố dự án giai đoạn một trị giá 36 tỷ USD. Đến tháng 3, nhân chuyến thăm Mỹ của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi, hai bên tiếp tục công bố dự án giai đoạn hai trị giá tổng cộng 73 tỷ USD, trong đó có khoản đầu tư lên tới 40 tỷ USD cho dự án xây dựng lò phản ứng module nhỏ (SMR) của GE Vernova và Hitachi.

Ông Akazawa nhấn mạnh: "Tôi muốn chỉ ra rằng các cuộc thảo luận về AI và sản xuất chất bán dẫn đang ngày càng trở thành yếu tố quan trọng khi xem xét khoản đầu tư 550 tỷ USD của Nhật Bản vào Mỹ". Phát biểu này cho thấy thỏa thuận thuế quan không chỉ dừng ở ô tô và năng lượng, mà đang mở rộng thành một cuộc đàm phán an ninh kinh tế bao trùm hạ tầng AI, sản xuất chất bán dẫn và chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu.

Khoáng sản thiết yếu là nguyên liệu chiến lược được dùng trong chất bán dẫn, pin và công nghiệp quốc phòng. Trong khi Mỹ muốn tái cấu trúc chuỗi cung ứng xoay quanh các nước đồng minh, Nhật Bản chọn cách giới hạn gánh nặng thuế quan bằng việc đổi lại nguồn vốn và hợp tác công nghiệp cho các dự án chiến lược tại Mỹ.

Điểm liên quan trực tiếp đến Hàn Quốc nằm ở lĩnh vực bán dẫn. Reuters đưa tin Hàn Quốc và Mỹ đang thảo luận về đầu tư bán dẫn tại Mỹ như một phần của đàm phán song phương rộng hơn. Trả lời câu hỏi liệu định hướng thuế bán dẫn mà ông Lutnick từng đề cập có ảnh hưởng đến đàm phán đầu tư hay không, một quan chức Phủ Tổng thống Hàn Quốc cho biết "nhiều vấn đề đang tác động qua lại lẫn nhau" và xác nhận bán dẫn đang nằm trong nội dung đàm phán đầu tư.

Năm ngoái, Hàn Quốc đã ký thỏa thuận bao gồm khoản đầu tư 350 tỷ USD vào ngành sản xuất tại Mỹ. Thỏa thuận này quy định các doanh nghiệp bán dẫn Hàn Quốc sẽ được áp mức thuế Mỹ không bất lợi hơn so với các đối thủ cạnh tranh có quy mô thương mại bán dẫn tương đương hoặc lớn hơn.

Samsung Electronics và SK Hynix là hai doanh nghiệp bán dẫn bộ nhớ hàng đầu thế giới, nên cách Mỹ và Nhật Bản thực thi thỏa thuận của mình có thể trở thành thước đo tham chiếu cho đàm phán Hàn - Mỹ. Trước đó, TokenPost từng đưa tin rằng mức trần thuế 15% cho hàng hóa Hàn Quốc không phải là ưu đãi tự động, mà đòi hỏi phải chứng minh được xuất xứ và tỷ lệ linh kiện cốt lõi.

Cuộc gặp lần này được xem là dịp để cố định lại cấu trúc: Nhật Bản giới hạn gánh nặng thuế quan, đổi lại tiếp tục hợp tác đầu tư vào các ngành chiến lược tại Mỹ. Tuy nhiên, điều kiện thuế quan hay quy mô đầu tư của doanh nghiệp bán dẫn Hàn Quốc tại Mỹ chưa thay đổi trực tiếp từ cuộc gặp Mỹ - Nhật này.

Khi thỏa thuận Mỹ - Nhật mở rộng trọng tâm sang AI, chất bán dẫn và khoáng sản thiết yếu, tác động cụ thể đến Hàn Quốc sẽ còn phải chờ xác nhận qua tiến trình đàm phán Hàn - Mỹ. Đối với doanh nghiệp Hàn Quốc, không chỉ quy mô đầu tư vào Mỹ mà cả điều kiện áp dụng trần thuế quan và cách chứng minh chuỗi cung ứng cũng đang trở thành yếu tố quan trọng không kém.