Chi phí lưới điện AI: Sacks lại yêu cầu doanh nghiệp gánh vác

David Sacks, đồng chủ tịch Hội đồng cố vấn Khoa học và Công nghệ của Tổng thống (PCAST) kiêm phụ trách chính sách AI và tiền mã hóa tại Nhà Trắng, một lần nữa nêu quan điểm rằng các doanh nghiệp công nghệ phải gánh chi phí nâng cấp lưới điện phục vụ trung tâm dữ liệu AI. Ông cho rằng chi phí phát điện và truyền tải phát sinh từ việc mở rộng trung tâm dữ liệu không nên chuyển sang hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ.

Theo Ratepayer Protection Pledge (Cam kết Bảo vệ Người dùng Điện) mà Nhà Trắng công bố ngày 4 tháng 3, Amazon(AMZN), Google, Meta, Microsoft(MSFT), OpenAI, Oracle và xAI đã tham gia cam kết này. Các công ty đồng ý xây dựng hoặc đảm bảo nguồn phát điện mới cho trung tâm dữ liệu, đồng thời chi trả chi phí nâng cấp hạ tầng cung cấp điện.

Trọng tâm của cam kết là một cơ chế giá điện riêng biệt. Theo đó, các công ty AI và các hãng công nghệ quy mô lớn (hyperscaler) đàm phán cơ cấu giá điện riêng với công ty điện lực và chính quyền bang, trả chi phí điện và hạ tầng liên quan cho trung tâm dữ liệu bất kể mức sử dụng thực tế.

Nhà Trắng giải thích trên trang cam kết rằng cơ chế này có thể ngăn giá điện của hộ gia đình Mỹ tăng, đồng thời tăng khả năng phục hồi của lưới điện. Ý tưởng đưa ra là trung tâm dữ liệu tự thu xếp nguồn điện cần thiết và khi cần có thể bổ sung điện dư vào lưới điện xung quanh.

Đến tháng 7, phạm vi áp dụng được mở rộng. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) cho biết trong thông báo ngày 23 tháng 7 rằng cam kết đã mở rộng để bao gồm cả thống đốc bang, cơ quan lập pháp bang, các nhà phát triển và nhà cung cấp điện.

Trang cam kết của Nhà Trắng ghi nhận hơn 300 tổ chức tham gia, bao phủ 80% lượng điện cung cấp cho hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ, tương đương 263 triệu người dân Mỹ. Điều này cho thấy tranh cãi về chi phí lưới điện đã vượt ra khỏi cam kết của từng doanh nghiệp riêng lẻ, lan sang chính quyền bang và hệ thống quản lý giá điện.

Tranh cãi cuối cùng xoay quanh câu hỏi ai sẽ trả tiền. Trung tâm dữ liệu AI cần lượng điện rất lớn, và để lưới điện đáp ứng được nhu cầu này, cần đầu tư vào thiết bị phát điện, đường dây truyền tải và trạm biến áp.

Lập luận của Sacks nghiêng về việc doanh nghiệp tạo ra nhu cầu thì phải trả chi phí tương ứng. Quan điểm này được nhìn nhận là vấn đề phân bổ chi phí nhằm giảm phản ứng của người dân về giá điện tại địa phương, hơn là ngăn cản việc mở rộng hạ tầng AI.

Bản thân các doanh nghiệp cũng đưa ra thông điệp tương tự. Google cho biết trong thông báo ngày 4 tháng 3 rằng công ty sẽ chi trả 100% chi phí điện và hạ tầng phát sinh từ việc mở rộng trung tâm dữ liệu.

Microsoft(MSFT) cũng tuyên bố trong thông báo "Hạ tầng AI ưu tiên cộng đồng" (Community-First AI Infrastructure) ngày 13 tháng 1 rằng công ty sẽ chi trả các chi phí liên quan để trung tâm dữ liệu không làm tăng giá điện tại địa phương. Anthropic cho biết trong thông báo ngày 11 tháng 2 rằng công ty sẽ tự gánh phần giá điện tăng thêm do trung tâm dữ liệu gây ra.

Tuy nhiên, tính ràng buộc của cam kết vẫn còn bị nghi ngờ. Reuters đưa tin ngày 24 tháng 7 (giờ địa phương) rằng các nhóm bảo vệ người tiêu dùng và những người chỉ trích chính quyền đã gọi cam kết này là "lời hứa suông" (empty promise).

Jesse Lee (Jesse Lee), cố vấn cấp cao tại Climate Power, nói trong cùng bài báo rằng cam kết thiếu cơ chế cưỡng chế và gọi đây là "lời hứa ngoéo tay" (pinky promise) để ví von cho một lời hứa không có ràng buộc thực sự. Reuters cũng dẫn dự báo của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho biết giá điện sinh hoạt có thể tăng 5,1% vào năm 2026 và 2,4% vào năm 2027.

Viện Brookings cũng nhận định trong bài bình luận tháng 7 rằng để cam kết trở thành biện pháp bảo vệ thực chất, cơ quan lập pháp bang, ủy ban quản lý và thống đốc bang cần chuyển hóa nó thành cơ cấu giá điện cụ thể. Viện này cho rằng chỉ riêng cam kết tự nguyện chưa đủ đảm bảo chi phí trung tâm dữ liệu không bị chuyển sang người tiêu dùng thông thường.

Mối liên hệ trực tiếp với thị trường tiền mã hóa chưa được xác nhận. Tuy nhiên, do Sacks là quan chức Nhà Trắng phụ trách cả chính sách AI lẫn tiền mã hóa, cuộc tranh luận này phần nào phản ánh cấu trúc chi phí trong chính sách công nghệ của Mỹ. Trước đó, TokenPost từng đưa tin Sacks cũng xung đột với các doanh nghiệp AI lớn về định hướng chính sách trong tranh cãi về quy định AI mã nguồn mở.

Tranh cãi về chi phí lưới điện của trung tâm dữ liệu AI cũng đang lan sang các vấn đề quản lý ở cấp địa phương. TokenPost trước đó cũng đưa tin một số chính quyền bang tại Mỹ đang cắt giảm ưu đãi thuế cho trung tâm dữ liệu và siết chặt yêu cầu chia sẻ chi phí lưới điện. Việc trung tâm dữ liệu AI sẽ chỉ dừng ở vai trò người tiêu thụ điện hay trở thành chủ thể đầu tư vào phát điện và truyền tải sẽ phụ thuộc vào cơ cấu giá điện và điều kiện hợp đồng tại từng khu vực.