4 tỷ USD mua lại trái phiếu, tranh cãi cảnh báo tài khóa Mỹ nóng lên

Bộ Tài chính Mỹ (U.S. Department of the Treasury) nâng quy mô mua lại trái phiếu dài hạn lên tối thiểu 4 tỷ USD mỗi đợt, châm ngòi tranh cãi về việc liệu chính phủ có đang can thiệp vào tín hiệu cảnh báo tài khóa của thị trường trái phiếu hay không. Mức mua lại cao hơn trước khiến các nhà đầu tư theo dõi song song lãi suất dài hạn và giá tài sản rủi ro phải tính toán lại.

Stanley Druckenmiller, Chủ tịch Duquesne Family Office, chỉ trích động thái của Bộ Tài chính Mỹ trong bài viết đăng trên Wall Street Journal ngày 24 (giờ địa phương), cho rằng biện pháp này có thể làm suy yếu chức năng cảnh báo tài khóa của thị trường trái phiếu. Ông nhận định việc mở rộng mua lại trái phiếu dài hạn tuy trông giống quản lý thanh khoản nhưng thị trường có thể hiểu đây là hành động can thiệp giá nhằm hạ thấp tín hiệu lãi suất dài hạn.

Trước đó, Bộ Tài chính Mỹ thông báo ngày 19 sẽ nâng quy mô mua lại hỗ trợ thanh khoản đối với trái phiếu chính phủ danh nghĩa kỳ hạn 10-30 năm, từ 2 tỷ USD lên tối thiểu 4 tỷ USD mỗi đợt. Thời gian áp dụng từ ngày 9 tháng 9 đến ngày 4 tháng 11.

Bộ Tài chính Mỹ giải thích rằng các bên tham gia thị trường liên tục đưa ra đề nghị bán chất lượng tốt ở nhóm kỳ hạn dài, nên cơ quan này cần tăng cường hỗ trợ thanh khoản. Nội dung chi tiết về quy mô mua lại của quý tiếp theo sẽ được công bố trong thông báo tái cấp vốn hàng quý ngày 4 tháng 11.

Vấn đề nằm ở thời điểm. Lãi suất trái phiếu dài hạn gần đây duy trì quanh vùng đỉnh, và theo Wall Street Journal, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 30 năm có lúc tăng lên 5,31%, mức cao nhất kể từ tháng 6 năm 2007. Việc Bộ Tài chính mở rộng mua lại ở nhóm kỳ hạn này được xem là phản ứng trước chi phí vay dài hạn tăng cao.

Mua lại trái phiếu chính phủ là công cụ quản lý nợ, theo đó Bộ Tài chính mua lại trái phiếu đang lưu hành trên thị trường. Công cụ này thường được vận hành khi giao dịch ở một số kỳ hạn nhất định kém sôi động hoặc nhu cầu bán dồn lại, giúp chính phủ hấp thụ lượng trái phiếu dư thừa và bổ sung thanh khoản cho thị trường.

Giá trái phiếu và lợi suất luôn di chuyển ngược chiều nhau. Khi Bộ Tài chính mua vào trái phiếu dài hạn, giá loại trái phiếu đó có thể chịu áp lực tăng, trong khi lợi suất chịu áp lực giảm. Tuy vậy, so với quy mô toàn thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ, một số ý kiến cho rằng tác động trực tiếp của đợt mua lại 4 tỷ USD mỗi lần vẫn còn hạn chế.

Vấn đề mà Druckenmiller nêu ra tập trung vào tín hiệu hơn là hiệu ứng thực tế. Ông cho rằng tại thời điểm đó, thị trường không xuất hiện rõ dấu hiệu bất thường như đấu giá thất bại, giao dịch rối loạn hay buộc phải giảm đòn bẩy. Theo lập luận của ông, nếu việc lãi suất tăng phản ánh cách thị trường trái phiếu định giá tình trạng tài khóa của Mỹ, thì việc chính phủ phát tín hiệu muốn hạ mức lãi suất này gần như đồng nghĩa với việc chặn còi cảnh báo.

Bối cảnh mà ông đề cập gồm lạm phát cao, tỷ lệ thất nghiệp thấp, thâm hụt ngân sách tương đương khoảng 6% GDP, và nợ liên bang đã vượt 40 nghìn tỷ USD. Trong điều kiện đó, việc nhà đầu tư đòi hỏi mức bù đắp cao hơn khi nắm giữ trái phiếu chính phủ dài hạn được xem là một điều chỉnh giá tự nhiên.

Tranh cãi về tài khóa lan sang cả tranh luận về chính sách tiền tệ. Nếu Bộ Tài chính mua trái phiếu dài hạn nhưng huy động vốn bằng cách phát hành trái phiếu ngắn hạn, rủi ro kỳ hạn (duration risk) còn lại trên thị trường có thể giảm bớt. TokenPost trước đó đã đưa tin về tranh cãi nới lỏng định lượng xoay quanh việc Bộ Tài chính Mỹ mở rộng mua lại trái phiếu dài hạn.

Nới lỏng định lượng (QE) truyền thống là biện pháp Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) mua vào tài sản quy mô lớn nhằm mục đích chính sách tiền tệ, qua đó tác động đến điều kiện tài chính. Hoạt động mua lại của Bộ Tài chính có bản chất pháp lý và mục đích vận hành khác với QE, nhưng nếu thị trường xem đây là tín hiệu kìm hãm lãi suất dài hạn, cách diễn giải về hiệu ứng chính sách có thể thay đổi.

Lợi ích của các bên liên quan cũng không đồng nhất. Nếu lãi suất dài hạn giảm, gánh nặng chi phí vay của chính phủ và áp lực chiết khấu đối với cổ phiếu tăng trưởng có thể được giảm bớt. Ngược lại, có ý kiến cho rằng nếu kênh phản ánh rủi ro tài khóa vào giá của thị trường trái phiếu bị suy yếu, áp lực buộc chính phủ phải cắt giảm thâm hụt và quản lý nợ cũng sẽ giảm theo.

Đây cũng là lý do thị trường tiền mã hóa quan tâm đến tranh cãi này. Các tài sản rủi ro như Bitcoin(BTC) và Ethereum(ETH) phản ứng khá nhạy với thanh khoản đồng USD, lãi suất thực và biến động lãi suất trái phiếu dài hạn. Tác động của lãi suất dài hạn đến việc định giá tài sản rủi ro gần đây được xem là biến số cốt lõi giải thích diễn biến đồng thời của chứng khoán Mỹ và thị trường tiền mã hóa.

Với nhà đầu tư Việt Nam, tranh cãi về lãi suất dài hạn của Mỹ cũng là một biến số gián tiếp. Lãi suất dài hạn Mỹ tăng có thể kéo theo đồng USD mạnh lên, cổ phiếu tăng trưởng toàn cầu điều chỉnh, và tâm lý đầu tư cổ phiếu công nghệ cũng như tài sản số trong nước thay đổi theo. Ngược lại, nếu thị trường nghiêng về cách hiểu rằng lãi suất đang bị công cụ chính sách kìm giữ, kỳ vọng thanh khoản có thể kích thích trở lại giao dịch tài sản rủi ro.

Druckenmiller giữ quan điểm rằng lãi suất trái phiếu dài hạn nên được để thị trường tự quyết định như một kênh phản ánh chi phí vay của chính phủ. Ông cũng đồng thời kêu gọi cắt giảm thâm hụt ngân sách, điều chỉnh chi tiêu phúc lợi và quản lý lộ trình nợ công. Kế hoạch mở rộng mua lại trái phiếu dài hạn của Bộ Tài chính Mỹ vẫn dự kiến được triển khai từ ngày 9 tháng 9 theo đúng lịch đã công bố.