Meta(META) ra tòa tại 29 bang vì cách thiết kế giữ chân trẻ vị thành niên

Meta(META) đã bước vào phiên xét xử có bồi thẩm đoàn với chính quyền nhiều bang tại Mỹ, xoay quanh trách nhiệm bảo vệ người dùng vị thành niên trên Facebook và Instagram. Trọng tâm tranh cãi không phải là nội dung do người dùng đăng tải, mà là cách ứng dụng được thiết kế để giữ chân trẻ vị thành niên trong thời gian dài.

Phiên xét xử chính trong vụ kiện về an toàn trẻ vị thành niên nhằm vào Meta(META) đã khai mạc tại tòa án liên bang Oakland, bang California (Mỹ) vào ngày 19 (giờ Hàn Quốc). Giai đoạn này có 4 bang là California, Colorado, Kentucky và New Jersey ra mặt trước, trong khi toàn bộ vụ kiện bắt nguồn từ đơn kiện ngày 24 tháng 10 năm 2023, do California dẫn đầu cùng liên minh tổng chưởng lý của 33 bang.

Văn phòng Tổng chưởng lý California cho biết vào thời điểm đó Meta đã đưa vào Instagram và Facebook các tính năng nhằm thu hút trẻ vị thành niên, nhưng không cảnh báo đầy đủ về nguy cơ liên quan đến suy giảm sức khỏe tâm thần. Đơn kiện chỉ đích danh các cơ chế như cuộn vô hạn (infinite scroll), tự động phát, thông báo đẩy, thuật toán đề xuất và nội dung tự hết hạn là những công cụ kéo dài thời gian sử dụng của trẻ vị thành niên.

Phía nguyên đơn cho rằng Meta đã dùng bảng tin dựa trên mức độ tương tác và hệ thống đề xuất để khiến người dùng trẻ khó rời khỏi nền tảng. Trong khi công khai nhấn mạnh yếu tố an toàn, thiết kế dịch vụ thực tế lại hướng đến việc kéo dài thời gian sử dụng và tăng mức độ tiếp xúc quảng cáo.

California cũng đồng thời cáo buộc Meta vi phạm Đạo luật Bảo vệ quyền riêng tư trực tuyến của trẻ em (COPPA), quảng cáo sai sự thật và cạnh tranh không lành mạnh. COPPA là luật liên bang Mỹ quy định nghĩa vụ thông báo và xin sự đồng ý của phụ huynh khi thu thập thông tin cá nhân trực tuyến của trẻ dưới 13 tuổi; trên mạng xã hội, vấn đề tranh cãi thường nằm ở cách dữ liệu trẻ em được xử lý trong quá trình giới hạn đăng ký, đề xuất cá nhân hóa và hiển thị quảng cáo.

Meta phủ nhận các cáo buộc trên. Trả lời Reuters, Meta cho biết: "Chúng tôi đã lắng nghe ý kiến từ phụ huynh, chuyên gia và cơ quan thực thi pháp luật, đồng thời tiến hành nghiên cứu chuyên sâu để hiểu rõ những vấn đề quan trọng này." Công ty cũng khẳng định đã triển khai nhiều công cụ an toàn dành cho trẻ vị thành niên.

Arturo Béjar, cựu kỹ sư của Meta, làm chứng trước tòa rằng công ty trên thực tế đã xử lý vấn đề người dùng dưới 13 tuổi theo kiểu "không hỏi cũng không nói". Ông cho rằng Meta đã ưu tiên mức độ tương tác và doanh thu hơn là sự an toàn của người dùng.

Béjar cũng chỉ ra rằng các tính năng như "Take a Break" mà Meta giới thiệu có hiệu quả thấp vì người dùng phải tự bật lên. Lời khai này nối tiếp bài viết trước đó về lời khai của cựu lãnh đạo Meta tại tòa.

Vụ kiện được đánh giá là phép thử cho ranh giới trách nhiệm của các công ty mạng xã hội. Trước nay, các nền tảng thường tách bạch trách nhiệm với nội dung người dùng đăng tải và trách nhiệm với cách thiết kế dịch vụ để tự bào chữa, nhưng các bang cho rằng chính cơ chế tự động phát, thông báo và đề xuất đã tác động đến hành vi sử dụng của trẻ vị thành niên.

Ngày 30 tháng 6, tòa án đã bác yêu cầu xử nhanh (summary judgment) của Meta, mở đường cho phiên xét xử tháng 8. Phán quyết khi đó cũng mở lối để các cáo buộc liên quan COPPA được xem xét trong phiên xét xử chính, vấn đề từng được đề cập trong bài viết về phiên tòa Meta liên quan mức phạt tiềm năng 1.400 tỷ USD.

Thị trường cũng phản ánh rủi ro pháp lý này. Truyền thông thuộc hệ thống Dow Jones đưa tin cổ phiếu Meta giảm 4,3% ngay sau khi phiên xét xử bắt đầu, và tính theo mức trong phiên, cổ phiếu này đã giảm 17% từ đầu năm đến nay.

Mức phạt tối đa mà Meta đề cập trong hồ sơ nộp tòa là 1.400 tỷ USD (khoảng 1.947 nghìn tỷ won). Tuy nhiên đây không phải số tiền nguyên đơn công bố là mức yêu cầu bồi thường chính thức, mà gần với mức trần do chính Meta đưa ra liên quan đến cách tính toán.

Giới luật sư cho rằng khả năng mức bồi thường thực tế tiệm cận con số này là không cao. Ngược lại, phía nguyên đơn cho biết điều họ muốn bồi thẩm đoàn phán quyết không phải là con số cụ thể, mà là việc thiết kế nền tảng có cấu thành hành vi lừa dối hoặc gây thiệt hại theo luật bảo vệ người tiêu dùng hay không.

Các vụ kiện tương tự về an toàn trẻ vị thành niên vẫn đang tiếp diễn. Tại New Mexico và Los Angeles, tòa án đã đưa ra phán quyết bất lợi cho Meta, nhưng công ty đang kháng cáo.

Vụ việc cũng cho thấy xu hướng chung trong quản lý nền tảng: trọng tâm giám sát đang mở rộng từ việc gỡ nội dung hay xử lý tài khoản sang thuật toán đề xuất và cách thiết kế dịch vụ. Đây là diễn biến đáng chú ý với các thị trường khác đang thảo luận về quy định bảo vệ trẻ vị thành niên, đề xuất cá nhân hóa và sử dụng dữ liệu người dùng.

Hiện tại, những gì được xác nhận mới chỉ là việc phiên xét xử đã bắt đầu và các lời khai ban đầu. Phán quyết cuối cùng của bồi thẩm đoàn cũng như mức bồi thường thiệt hại vẫn chưa được đưa ra.