1.400 tỷ USD: Meta($META) hầu tòa, tâm điểm là trách nhiệm thiết kế nền tảng

Meta($META) chính thức bước vào phiên xét xử chính của vụ kiện an toàn trẻ vị thành niên tại tòa án liên bang Oakland, Mỹ. Con số 1.400 tỷ USD được nhắc đến nhiều, nhưng trọng tâm phiên tòa không nằm ở mức phạt cuối cùng mà ở việc tòa án sẽ công nhận trách nhiệm của Meta trong thiết kế Facebook và Instagram đến đâu.

Phiên tòa lần này do 4 bang California, Colorado, Kentucky và New Jersey dẫn đầu. Văn phòng Tổng chưởng lý bang California cho biết Tòa phúc thẩm Liên bang khu vực 9 đã bác đơn kháng cáo của Meta liên quan đến Điều 230 Luật Chuẩn mực truyền thông (Communications Decency Act); quá trình chọn bồi thẩm đoàn bắt đầu từ ngày 12/8 và phần trình bày mở đầu diễn ra từ ngày 18/8 tại Oakland.

Phía nguyên đơn cáo buộc Meta đã thiết kế các tính năng trên Instagram và Facebook nhằm khuyến khích trẻ em, thanh thiếu niên sử dụng quá mức, đồng thời giấu rủi ro này với công chúng. Nguyên đơn còn cho rằng Meta thu thập dữ liệu người dùng dưới 13 tuổi mà không có sự đồng ý của phụ huynh, vi phạm Đạo luật Bảo vệ quyền riêng tư trực tuyến của trẻ em (COPPA).

COPPA là luật liên bang Mỹ yêu cầu phải có sự đồng ý của phụ huynh khi thu thập thông tin cá nhân trực tuyến của trẻ em dưới 13 tuổi. Trên các nền tảng mạng xã hội, vấn đề mấu chốt là dữ liệu trẻ em được nhận diện và sử dụng ra sao trong quá trình đăng ký tài khoản, đề xuất nội dung cá nhân hóa và hiển thị quảng cáo.

1.400 tỷ USD không phải là mức phạt đã được tuyên. Đây là số tiền chính Meta nêu trong hồ sơ nộp tòa ngày 6/7, ước tính mức rủi ro chế tài có thể xảy ra nếu cách tính toán của 4 bang nói trên được tòa chấp nhận. Reuters đưa tin, trong cùng hồ sơ này Meta phản bác rằng con số trên gần bằng vốn hóa thị trường khoảng 1.500 tỷ USD của công ty và không có bằng chứng cụ thể nào chứng minh.

AP đưa tin tại phiên tòa này nguyên đơn yêu cầu bồi thường thiệt hại lên tới hàng tỷ USD và đòi Meta thay đổi căn bản cách vận hành nền tảng. Phiên tòa do thẩm phán liên bang Yvonne Gonzalez Rogers chủ trì, dự kiến kéo dài khoảng 6 tuần.

Mark Zuckerberg, CEO của Meta, cùng các lãnh đạo công ty và cựu nhân viên dự kiến sẽ ra làm chứng. Phán quyết của bồi thẩm đoàn chỉ mang tính tham vấn, trách nhiệm cuối cùng và phạm vi khắc phục sẽ do tòa án quyết định.

Những màn đối chất tại tòa đã bắt đầu. Arturo Béjar, cựu kỹ sư của Meta, khai trước tòa rằng công ty đã xử lý vấn đề an toàn trẻ em theo kiểu "không hỏi, không nói". Phía nguyên đơn cho rằng Meta đặt lợi nhuận và thời gian sử dụng lên trên sự an toàn của người dùng.

Meta phản bác rằng các nỗ lực đảm bảo an toàn của công ty đã bị nhìn nhận sai lệch. Hồi tháng 5, công ty giới thiệu trên blog chính thức công cụ xác minh độ tuổi bằng AI để loại bỏ tài khoản dưới 13 tuổi, mở rộng tính năng bảo vệ tài khoản thanh thiếu niên và bổ sung thông báo cho phụ huynh. Đến tháng 7, Meta công bố thêm biện pháp chặn quảng cáo liên quan đến bóc lột trẻ em.

Vụ kiện lần này là phần tiếp nối của loạt lời khai trước đó, trong đó cách Instagram xử lý người dùng dưới 13 tuổi và trách nhiệm thiết kế nền tảng trở thành tâm điểm tranh luận. Nguyên đơn dùng tài liệu nội bộ và lời khai để chứng minh Meta biết rõ nguy cơ gây hại cho thanh thiếu niên nhưng vẫn giữ nguyên thiết kế, trong khi Meta khẳng định các tài liệu nội bộ bị trích dẫn ngoài ngữ cảnh.

Trọng tâm tranh cãi không nằm ở nội dung người dùng đăng tải mà ở cách nền tảng hiển thị nội dung và dẫn dắt phản ứng người dùng. Nếu lập luận này được tòa chấp nhận, nó có thể tác động đến các nền tảng mạng xã hội khác đang đối mặt với những vụ kiện tương tự như YouTube, TikTok và Snap.

Vụ kiện tại bang New Mexico là ví dụ cho thấy rủi ro pháp lý đã trở thành con số cụ thể. Bộ Tư pháp bang New Mexico cho biết ngày 7/8 rằng tổng trách nhiệm tài chính của Meta trong vụ này đã tăng lên 942 triệu USD. Con số này gồm khoản phạt dân sự 375 triệu USD mà bồi thẩm đoàn tuyên trước đó, cộng thêm 567 triệu USD tòa án bổ sung sau đó.

Tại vụ New Mexico, tòa án còn áp lệnh chỉnh sửa cơ cấu vận hành kéo dài 5 năm. Tuy nhiên, phán quyết này không tự động áp dụng cho phiên tòa tại Oakland. Đây là một thủ tục riêng biệt, xoay quanh luật bảo vệ người tiêu dùng của các bang, COPPA và trách nhiệm thiết kế nền tảng.

Tại Mỹ, sau khi khả năng bị chế tài 1.400 tỷ USD trở thành tâm điểm tại phiên tòa chính vụ kiện thanh thiếu niên của Meta, các thảo luận về quản lý nền tảng vẫn tiếp diễn cả ở khía cạnh tố tụng lẫn lập pháp. Ở nhiều nơi khác, nghĩa vụ bảo vệ trẻ vị thành niên, trách nhiệm thiết kế thuật toán và yêu cầu về sự đồng ý khi thu thập dữ liệu cá nhân cũng là những vấn đề thường xuyên được nêu ra trong các thảo luận về chính sách nền tảng.

Phiên tòa tại Oakland dự kiến kéo dài khoảng 6 tuần. Trong các phiên tiếp theo, vấn đề được xem xét là liệu phía nguyên đơn có thể chứng minh mối liên hệ nhân quả giữa cách thiết kế nền tảng và thiệt hại xảy ra hay không, cũng như các tính năng bảo vệ thanh thiếu niên của Meta sẽ ảnh hưởng thế nào đến phán quyết trách nhiệm pháp lý.

Nguồn xác minh: AP, Văn phòng Tổng chưởng lý bang California, Reuters/Investing.com, Bộ Tư pháp bang New Mexico, Fortune