Won chỉ chiếm 3,4% thanh toán xuất khẩu, quốc tế hóa cần nhu cầu thực chất

Bài toán quốc tế hóa đồng won (KRW) không chỉ dừng lại ở việc xây dựng hệ thống thanh toán, mà còn nằm ở việc tạo ra lý do để doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài thực sự sử dụng và nắm giữ đồng won. Trong năm ngoái, tỷ lệ thanh toán bằng won trong kim ngạch xuất khẩu của Hàn Quốc chỉ đạt 3,4%, còn kim ngạch nhập khẩu là 6,6%, cho thấy cấu trúc thanh toán vẫn xoay quanh đồng USD.

Theo dữ liệu xuất nhập khẩu phân theo đồng tiền thanh toán do Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (Bank of Korea) công bố, tỷ lệ thanh toán bằng won trong kim ngạch xuất khẩu năm ngoái đạt 3,4%, tăng 0,8 điểm phần trăm so với năm trước đó. Tỷ lệ thanh toán bằng won trong nhập khẩu là 6,6%. Dù tỷ trọng đồng won có tăng nhẹ, đồng USD vẫn chiếm 84,2% thanh toán xuất khẩu và 79,3% thanh toán nhập khẩu.

Quốc tế hóa một đồng tiền khác với việc sử dụng thanh toán điện tử ở nước ngoài. Để một đồng tiền thực sự được quốc tế hóa, doanh nghiệp phải định giá và thanh toán bằng đồng tiền đó, đồng thời có động lực tiếp tục nắm giữ hoặc sử dụng đồng tiền này sau giao dịch. Điều đó có nghĩa là để won trở thành đồng tiền thanh toán phổ biến ở nước ngoài, Hàn Quốc cần cả hạ tầng thanh toán lẫn nơi để dòng vốn won có thể được sử dụng.

Quá trình quốc tế hóa đồng nhân dân tệ (CNY) của Trung Quốc là một đối tượng so sánh đáng chú ý với công cuộc cải tổ thị trường ngoại hối của Hàn Quốc. Tại buổi họp báo của Văn phòng Thông tin Quốc vụ viện Trung Quốc ngày 17/7, Cục Quản lý Ngoại hối Nhà nước Trung Quốc (SAFE) cho biết tổng giá trị thu - chi xuyên biên giới giữa ngân hàng và khách hàng doanh nghiệp trong nửa đầu năm nay đạt 9,2 nghìn tỷ USD (khoảng 13.008,8 nghìn tỷ won), tăng 21% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, tỷ trọng thanh toán bằng nhân dân tệ đạt 52,9%, cao hơn 1,3 điểm phần trăm so với mức bình quân cả năm 2025.

Đằng sau đà mở rộng sử dụng nhân dân tệ là quy mô thương mại và mạng lưới thanh toán bù trừ. Năm ngoái, Trung Quốc đã nâng tỷ trọng thanh toán bằng nhân dân tệ trong thương mại hàng hóa lên khoảng 30%. Nước này cũng đang mở rộng các kênh cho phép tổ chức tài chính và doanh nghiệp nước ngoài thanh toán, bù trừ trực tiếp bằng nhân dân tệ.

Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) mới đây đã cấp tư cách ngân hàng thanh toán bù trừ nhân dân tệ tại Frankfurt cho Deutsche Bank. Đây là lần đầu tiên một ngân hàng không thuộc Trung Quốc được chỉ định làm ngân hàng thanh toán bù trừ nhân dân tệ tại châu Âu. Điều này đồng nghĩa với việc các tổ chức tài chính và doanh nghiệp châu Âu có thêm kênh để thanh toán, bù trừ trực tiếp bằng nhân dân tệ.

Từ ngày 14/9, Trung Quốc sẽ triển khai trên toàn quốc chế độ quản lý vốn tập trung xuyên biên giới cho các tập đoàn đa quốc gia, áp dụng cho cả nhân dân tệ lẫn ngoại tệ. Theo đó, vốn của các công ty thành viên trong cùng tập đoàn được gom vào một quỹ chung, các khoản phải thu và phải trả được bù trừ để chỉ thanh toán phần chênh lệch. Cơ chế này không bắt buộc sử dụng nhân dân tệ, nhưng cho phép quản lý cả nhân dân tệ và ngoại tệ trong cùng một tài khoản, qua đó giúp doanh nghiệp giảm chi phí quản lý dòng vốn xuyên biên giới.

Khi thanh toán xuyên biên giới không phải qua trung gian là đồng tiền của nước thứ ba, doanh nghiệp có thể giảm bớt thủ tục và chi phí đổi ngoại tệ hai lần. Việc có thể dùng lại số nhân dân tệ thu được tại Trung Quốc để mua nguyên vật liệu, linh kiện ngay tại thị trường này cũng là một động lực đối với doanh nghiệp. Lựa chọn đồng tiền thanh toán, vì vậy, gắn liền với cấu trúc chuỗi cung ứng và vận hành dòng vốn hơn là đơn thuần là sự tiện lợi khi chuyển tiền.

Xu hướng này cũng gắn với thanh toán số. TokenPost từng đưa tin nền tảng thanh toán xuyên biên giới dựa trên tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC) mang tên mBridge của Ngân hàng Trung Quốc (Bank of China) đã ghi nhận tổng giá trị giao dịch lũy kế vượt 600 tỷ nhân dân tệ. Giới quan sát nhận định mBridge không phải là công cụ thay thế tức thời cho đồng USD, mà là hạ tầng dài hạn nhằm mở rộng kênh thanh toán thương mại dựa trên nhân dân tệ.

Hàn Quốc cũng đã bắt đầu cải tổ thể chế. Từ ngày 6/7, thị trường ngoại hối trong nước chuyển sang chế độ giao dịch 24 giờ, 5 ngày mỗi tuần. Nhờ đó, các thành viên thị trường ngoại hối trong nước có thể giao dịch giao ngay USD/won ngay cả vào ban đêm, để bù trừ ngay các vị thế phát sinh từ hợp đồng kỳ hạn không chuyển giao (NDF).

Tuy nhiên, giao dịch NDF không chuyển giao won thực tế mà chỉ thanh toán phần chênh lệch tỷ giá bằng USD. Việc thị trường ngoại hối mở cửa 24 giờ không đồng nghĩa với việc won ngay lập tức trở thành đồng tiền thanh toán và nắm giữ phổ biến ở nước ngoài. Để làm được điều đó, cần có mạng lưới thanh toán để chuyển giao won thực tế ở nước ngoài, cùng với thanh khoản đủ để hỗ trợ mạng lưới này.

Chính phủ Hàn Quốc đang xúc tiến phương án cho phép các tổ chức tài chính nước ngoài đáp ứng một số điều kiện nhất định đăng ký làm tổ chức thanh toán won hải ngoại, qua đó cung cấp dịch vụ tiền gửi, cho vay và chuyển tiền bằng won cho khách hàng nước ngoài. Các tổ chức này sẽ mở tài khoản won tổng hợp tại ngân hàng đại lý trong nước và thực hiện thanh toán cuối cùng qua mạng lưới thanh toán của Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc. Đây là cơ chế giúp người nước ngoài có thể nắm giữ, huy động và thanh toán bằng won thông qua tổ chức tài chính tại địa phương mà không cần trực tiếp mở tài khoản tại Hàn Quốc.

Mạng lưới thanh toán quốc tế bằng won của Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc dự kiến vận hành thử nghiệm từ tháng 9 tới, hướng tới vận hành chính thức vào năm sau. Trước mắt, các tổ chức tài chính tư nhân sẽ cung cấp won cần thiết cho thanh toán; trường hợp thiếu hụt, phương án huy động từ Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc hoặc Quỹ bình ổn hối đoái cũng đang được xem xét. Các quy định liên quan cũng đang được rà soát để cho phép người nước ngoài đầu tư số won nắm giữ tạm thời vào các sản phẩm tài chính ngắn hạn, hoặc sử dụng cho giao dịch cho vay trái phiếu với mục đích thế chấp.

Trường hợp của Trung Quốc đặt ra một câu hỏi rõ ràng: quốc tế hóa đồng won không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật giúp chuyển won ra nước ngoài, mà là bài toán tạo ra lý do kinh tế để đối tác giao dịch chọn won thay vì USD. Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc cho biết mạng lưới thanh toán quốc tế bằng won sẽ được vận hành thử nghiệm từ tháng 9 để kiểm tra trước khả năng hoạt động của hạ tầng thanh toán.