285.000 việc làm trẻ mất đi, 94% rơi vào ngành AI hóa mạnh

Trong 4 năm từ tháng 6/2022 đến tháng 6/2026, số việc làm của thanh niên 15-29 tuổi tại Hàn Quốc đã giảm 285.000, và 94% trong số đó, tương đương 268.000 việc làm, tập trung ở những ngành chịu tác động mạnh từ trí tuệ nhân tạo (AI).

Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (Bank of Korea, BOK) cho biết thông tin này trong báo cáo "BOK Issue Note: Suy giảm việc làm thanh niên, có phải do AI? Nấc thang sự nghiệp đang thay đổi và bài toán ứng phó" công bố ngày 18. Nhóm nghiên cứu việc làm thuộc Cục Điều tra của BOK, do trưởng nhóm Oh Sam-il và nghiên cứu viên Oh Young-sik thực hiện, đã phân tích dữ liệu người tham gia bảo hiểm hưu trí quốc dân cùng khảo sát dân số hoạt động kinh tế để theo dõi biến động việc làm của thanh niên kể từ khi AI phổ biến rộng rãi.

Theo báo cáo, đà giảm việc làm thanh niên từ nửa cuối năm 2022 chủ yếu diễn ra ở các ngành có mức độ tiếp xúc AI cao, bao gồm dịch vụ thông tin, xuất bản, lập trình máy tính - tích hợp và quản lý hệ thống, cùng dịch vụ chuyên môn. Đây là những lĩnh vực có tỷ trọng lớn công việc mang tính nhận thức như soạn thảo văn bản, phân tích, viết mã và kiểm chứng - những tác vụ mà AI tạo sinh có thể thay thế tương đối nhanh.

Sự khác biệt theo độ tuổi cũng khá rõ. Nhóm 30 tuổi ghi nhận việc làm ở các ngành tiếp xúc AI cao suy giảm nhẹ nhưng không rõ rệt bằng nhóm thanh niên. Ở nhóm 40 tuổi, không tìm thấy xu hướng việc làm nhất quán theo mức độ tiếp xúc AI, còn nhóm 50 tuổi thậm chí có việc làm tăng lên, tập trung ở chính những ngành tiếp xúc AI cao.

Khoảng cách theo trình độ học vấn cũng xuất hiện trong nội bộ nhóm thanh niên. Học vấn càng cao thì mức độ tiếp xúc AI càng lớn. Từ tháng 11/2022, tỷ lệ thất nghiệp trung bình của thanh niên tốt nghiệp đại học đạt 7,0%, cao hơn mức 5,4% của nhóm tốt nghiệp cao đẳng trở xuống. Diễn biến này gắn với thực trạng việc làm thanh niên vẫn ảm đạm dù tổng số người có việc làm tăng lên.

Báo cáo giải thích rằng khi AI được ứng dụng trước tiên vào các công việc mang tính nhận thức của lao động có trình độ cao, nếu doanh nghiệp cắt giảm công việc hành chính, phân tích ở cấp sơ cấp hoặc ưu tiên tuyển người có kinh nghiệm, thì nhóm thanh niên tốt nghiệp đại học mới bước vào thị trường lao động sẽ chịu ảnh hưởng lớn hơn. Với thanh niên, việc làm đầu tiên không chỉ mang ý nghĩa về thu nhập mà còn là điểm khởi đầu để tích lũy kỹ năng và kinh nghiệm nghề nghiệp, nên tác động này không hề nhỏ.

Tuy vậy, báo cáo không khẳng định AI là nguyên nhân trực tiếp duy nhất khiến việc làm thanh niên suy giảm. Nhóm nghiên cứu cho rằng nhiều khả năng các yếu tố khác cũng cùng tác động, như điều chỉnh việc làm theo ngành sau đại dịch, xu hướng tuyển dụng ưu tiên người có kinh nghiệm, và sự lan rộng của hình thức làm việc từ xa. Oh Sam-il, trưởng nhóm nghiên cứu việc làm thuộc Cục Điều tra Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc, nói "chúng tôi diễn giải đây là hiện tượng AI đang đẩy nhanh xu hướng nấc thang sự nghiệp vốn đã dần biến mất trước đó". Nhận định này cho thấy AI được xem là yếu tố khuếch đại hơn là nguyên nhân khởi phát.

Nấc thang sự nghiệp là khái niệm chỉ lộ trình phát triển trong thị trường lao động, đi từ công việc sơ cấp lên công việc đòi hỏi kỹ năng cao hơn. Thông thường, doanh nghiệp bố trí nhân sự mới vào các công việc đơn giản, lặp lại, rồi dần đào tạo qua kinh nghiệm tổ chức và hiểu biết công việc để trở thành lao động có kỹ năng trung bình. Vấn đề mà báo cáo đặt ra là khi AI thay thế nhanh các công việc sơ cấp, con đường gia nhập này có thể bị thu hẹp lại.

Cách thức sử dụng AI cũng được nêu ra như một biến số quan trọng. Báo cáo phân tích rằng mức giảm việc làm thanh niên tương đối hạn chế ở phương thức "bổ trợ", trong đó con người trực tiếp thực hiện công việc và chỉ dùng AI để học hỏi, cải thiện bản thảo hoặc kiểm chứng, so với phương thức "tự động hóa" khi người dùng giao hẳn việc thực hiện tác vụ cho AI. Điều này cho thấy cùng là ứng dụng AI, nhưng tác động đến việc làm sẽ khác nhau tùy vào việc AI thay thế hoàn toàn công việc hay chỉ hỗ trợ nâng cao năng lực làm việc.

Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc nhận định việc doanh nghiệp dùng AI để tự động hóa công việc sơ cấp và cắt giảm tuyển dụng mới có thể là lựa chọn hợp lý đối với từng doanh nghiệp riêng lẻ. Tuy nhiên, cơ quan này cảnh báo nếu nhiều doanh nghiệp cùng đưa ra lựa chọn tương tự, về lâu dài có thể phát sinh tác động ngoại lai tiêu cực khi làm suy yếu nguồn cung nhân tài kế cận.

Nhận định này cũng liên quan đến thảo luận về chính sách việc làm thanh niên của chính phủ. TokenPost trước đó đưa tin chính phủ Hàn Quốc chỉ ra quá trình chuyển đổi AI và xu hướng ưu tiên tuyển người có kinh nghiệm là nguyên nhân gây khó khăn việc làm cho thanh niên, đồng thời thúc đẩy kế hoạch tạo 300.000 việc làm mới. Báo cáo của Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc nghiêng về hướng cho rằng cần khôi phục lộ trình để thanh niên thực sự tích lũy kinh nghiệm làm việc, thay vì chỉ đơn thuần mở rộng quy mô tuyển dụng.

Báo cáo đề xuất hướng ứng phó là thiết kế lại hệ thống đào tạo nghề, theo đó thanh niên nên được huấn luyện để sử dụng AI thành thạo trong công việc thay vì cạnh tranh trực tiếp với AI. Báo cáo cũng nhấn mạnh chính sách hỗ trợ việc làm thanh niên cần chuyển từ trợ cấp theo số lượng tuyển dụng sang hỗ trợ đào tạo và tích lũy kinh nghiệm nghề nghiệp.

Ông Oh nói "vẫn có không ít lĩnh vực mà AI thúc đẩy sự sáng tạo và năng suất của con người nhiều hơn" và cho rằng "ở những lĩnh vực đó, việc tạo động lực đầu tư vào nguồn nhân lực cũng cần thiết không kém đầu tư công nghệ". Báo cáo cũng lưu ý cần rà soát lại sự cân bằng giữa đầu tư công nghệ và đào tạo nhân tài.