Lãi vàng tại Mỹ có thể chịu thuế tới 28%, không phải mức cố định

Tại Mỹ, lãi từ giao dịch vàng có thể bị đánh thuế theo cách khác với lãi cổ phiếu thông thường. Điểm mấu chốt là vàng nắm giữ trên một năm và một số quỹ hoán đổi danh mục (ETF) vàng vật chất có thể chịu mức thuế tối đa 28% đối với phần lãi dài hạn.

Sở Thuế vụ Mỹ (IRS) xếp vàng, bạc, bạch kim vào nhóm hàng sưu tầm (collectibles) trong tài liệu Publication 550. Lãi từ vàng miếng, tiền vàng nắm giữ trên một năm được xem là lãi dài hạn từ hàng sưu tầm và thuộc diện áp thuế tối đa 28%.

Tuy nhiên, 28% không phải là mức thuế cố định. Nếu thuế suất thu nhập thông thường của người nộp thuế thấp hơn 28%, mức thuế thấp hơn đó có thể được áp dụng. Cách hiểu rằng lãi vàng bị đánh thuế đồng loạt 28% chỉ là một cách diễn giải đơn giản hóa so với quy định thực tế.

Thời gian nắm giữ cũng là yếu tố quyết định mức thuế. Theo tài liệu của IRS, lãi từ giao dịch ngắn hạn với phần vàng nắm giữ dưới một năm sẽ chịu thuế theo thuế suất thu nhập thông thường. Cùng là khoản đầu tư vàng, nhưng cách tính thuế có thể khác nhau tùy vào việc đã nắm giữ quá một năm hay chưa, được giữ trong loại tài khoản nào và sản phẩm có cấu trúc ra sao.

ETF vàng cũng không phải ngoại lệ. Trong hồ sơ nộp lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) năm 2026, iShares Gold Trust mô tả sản phẩm này là một 'grantor trust' theo luật thuế thu nhập liên bang Mỹ. Với cấu trúc này, người sở hữu chứng chỉ quỹ có thể được xem như trực tiếp nắm giữ phần vàng tương ứng trong quỹ tín thác.

Cùng tài liệu này nêu rõ lợi nhuận mà nhà đầu tư cá nhân thu được từ phần nắm giữ trên một năm có thể được phân loại là lãi hàng sưu tầm từ vàng và chịu thuế tối đa 28%. Đây là lý do khó có thể mặc định rằng ETF nắm giữ vàng vật chất chịu chung một cơ chế thuế với ETF cổ phiếu thông thường.

Grantor trust là cấu trúc xem người nắm giữ, chứ không phải bản thân quỹ tín thác, là chủ sở hữu thực tế về mặt thuế. Dù không mua vàng trực tiếp mà chỉ nắm chứng chỉ quỹ ETF, nhà đầu tư vẫn có thể được xem là có phần sở hữu đối với lượng vàng mà quỹ tín thác đang giữ. Vì vậy, không phải cứ mang tên ETF thì đều áp dụng cùng một hệ thống thuế suất.

ETF đầu tư vào cổ phiếu khai thác vàng và ETF nắm giữ vàng vật chất khác nhau ngay từ tài sản cơ sở. Loại thứ nhất đầu tư vào cổ phiếu của các công ty khai khoáng, còn loại thứ hai có thể là quỹ tín thác hoặc quỹ trực tiếp nắm giữ vàng. Việc phân loại thuế cần được xác định qua bản cáo bạch sản phẩm và tài liệu công bố thông tin liên quan.

Vấn đề này cũng không đơn thuần chỉ là tin tức về luật thuế Mỹ đối với nhà đầu tư tại Việt Nam. Nhà đầu tư tiếp cận ETF vàng niêm yết tại Mỹ qua tài khoản chứng khoán quốc tế dễ mặc định xem sản phẩm này giống như một ETF cổ phiếu thông thường. Nhưng cách xử lý thuế có thể khác nhau tùy vào việc đó là ETF nắm giữ vàng vật chất, ETF đầu tư cổ phiếu khai thác vàng hay có cấu trúc quỹ tín thác.

Diễn biến giá vàng gần đây cũng là yếu tố khiến giới đầu tư quan tâm nhiều hơn đến vấn đề này. TokenPost từng đưa tin về dòng vốn chảy vào các quỹ ETF vàng toàn cầu. Khi đó, nhu cầu đối với ETF vàng cùng hoạt động mua vào của các ngân hàng trung ương được xem là yếu tố phản ánh xu hướng ưa chuộng tài sản an toàn.

Cách chứng minh giá vốn cũng là một biến số. Theo IRS Topic 703, cơ sở tính thuế (basis) của tài sản thường là giá mua cộng các chi phí liên quan đến việc mua. Điểm khởi đầu để tính thuế không phải là toàn bộ giá bán, mà là phần chênh lệch giữa giá bán và basis.

Thừa kế và quà tặng có thể khiến cách tính basis khác đi. Theo Publication 551, basis của tài sản thừa kế thường được xác định theo giá trị thị trường hợp lý tại thời điểm người để lại tài sản qua đời, còn tài sản được tặng cho về nguyên tắc kế thừa basis của người tặng. Vàng mua trực tiếp, vàng được tặng và vàng được thừa kế, dù cùng là một loại tài sản, vẫn có thể có điểm khởi đầu tính thuế khác nhau.

Thuế thu nhập đầu tư ròng cũng cần được xem xét riêng. IRS cho biết nếu tổng thu nhập điều chỉnh có sửa đổi (MAGI) của cá nhân vượt ngưỡng quy định, có thể phát sinh thêm thuế thu nhập đầu tư ròng 3,8%. Ngưỡng này là 250.000 USD đối với vợ chồng khai thuế chung (khoảng 353,75 triệu won), 200.000 USD đối với người độc thân hoặc chủ hộ (khoảng 283 triệu won), và 125.000 USD đối với vợ chồng khai thuế riêng (khoảng 176,88 triệu won).

Nghĩa vụ báo cáo cũng đã được quy định rõ hơn. Hướng dẫn về mẫu Form 1099-B năm 2026 của IRS nêu rằng trong số các giao dịch bán kim loại quý, những giao dịch không thuộc quy cách được Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) phê duyệt, hoặc không đạt khối lượng tối thiểu, có thể được miễn báo cáo. Tuy nhiên, các giao dịch của cùng một khách hàng trong vòng 24 giờ sẽ được cộng gộp lại để xét.

National Coin & Bullion Association cho biết việc điều chỉnh này đã giúp giảm bớt sự nhầm lẫn cho các đại lý và nhà đầu tư kim loại quý. Tiêu chí báo cáo khi bán kim loại quý là vấn đề tách biệt với việc có bị đánh thuế hay không, nhưng lại là chuẩn thực tế quyết định cách thông tin giao dịch được báo cáo cho cơ quan thuế.

Vấn đề lần này nằm ở cách phân loại thuế, chứ không phải ở xu hướng giá vàng. Theo luật thuế Mỹ, lãi từ vàng chịu tác động đồng thời của thời gian nắm giữ, cấu trúc sản phẩm, chứng từ giá vốn và ngưỡng thu nhập. Có thể khẳng định rằng không nên mặc định ETF vàng bị đánh thuế theo cùng cách với ETF cổ phiếu thông thường.

Tài liệu tham khảo: IRS Publication 550, IRS Schedule D Instructions, IRS Topic 703, IRS Publication 551, IRS Net Investment Income Tax, hồ sơ 10-K năm 2026 của iShares Gold Trust nộp cho SEC, National Coin & Bullion Association.