Năng suất Mỹ tăng 1,4%, Goolsbee cảnh báo rủi ro lãi suất từ AI

Chỉ số năng suất lao động của Mỹ vừa trở thành biến số có thể tác động đến cả kỳ vọng tăng trưởng nhờ trí tuệ nhân tạo (AI) lẫn lộ trình lãi suất. Austan Goolsbee, Chủ tịch Ngân hàng Dự trữ Liên bang Chicago (Federal Reserve Bank of Chicago), cảnh báo rằng nếu kỳ vọng về năng suất từ AI vượt xa số liệu thực tế, áp lực lên giá cả và lãi suất có thể quay trở lại.

Trong bài phát biểu chuẩn bị cho hội nghị do Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (Bank of Japan) và Viện Nghiên cứu Kinh tế - Tiền tệ tổ chức tại Tokyo ngày 27/5, ông Goolsbee cho biết kỳ vọng về việc năng suất cải thiện trong tương lai có thể khiến chi tiêu và đầu tư hiện tại tăng sớm hơn. Theo ông, nếu chi tiêu tăng trước khi năng suất thực sự được cải thiện, nền kinh tế có nguy cơ tăng trưởng nóng.

Ông so sánh giai đoạn cải thiện năng suất của Mỹ trong thập niên 1990 với câu chuyện AI hiện nay. Theo giải thích của ông, mức tăng năng suất ngoài dự kiến trước đây từng giúp giảm áp lực giá cả, phù hợp với logic hạ lãi suất. Nhưng nếu thị trường phản ánh trước kỳ vọng tăng năng suất trong tương lai vào giá tài sản, áp lực lãi suất theo chiều ngược lại có thể xuất hiện.

Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ (Bureau of Labor Statistics, BLS), năng suất lao động khu vực phi nông nghiệp của Mỹ trong quý 2/2026 tăng 1,4% theo năm so với quý trước. Cùng kỳ, sản lượng tăng 1,7%, số giờ làm việc tăng 0,3%, còn mức tăng năng suất quý 1 được điều chỉnh tăng từ 0,3% lên 0,8%.

Chi phí lao động đơn vị cũng biến động tương ứng. Chi phí lao động đơn vị khu vực phi nông nghiệp trong quý 2 tăng 1,3%, trong khi thù lao theo giờ tăng 2,7%. Việc mức tăng năng suất có đủ mạnh để hấp thụ toàn bộ áp lực chi phí hay không đang trở thành một trong những yếu tố quyết định định hướng lãi suất.

Năng suất lao động được hiểu là sản lượng tạo ra trên mỗi giờ làm việc. Khi cùng một khoảng thời gian có thể tạo ra nhiều hàng hóa và dịch vụ hơn, áp lực giá cả có thể giảm. Nhưng nếu kỳ vọng đi trước và kích thích nhu cầu, khiến đầu tư tăng sớm, hiệu ứng ngắn hạn có thể diễn ra theo chiều ngược lại.

Chỉ với con số này, chưa thể khẳng định AI đã tạo ra bước nhảy vọt năng suất trên diện rộng. Trong báo cáo FEDS Notes công bố ngày 17/7, Fed nhận định thị trường tài chính đang rất nhạy cảm với những thay đổi trong câu chuyện AI, nhưng những thay đổi cấu trúc trên diện rộng trong sản lượng và thị trường lao động vẫn còn hạn chế.

Ngân hàng Dự trữ Liên bang Boston (Federal Reserve Bank of Boston) trong thông cáo ngày 25/2 cũng cho biết AI chưa phải là động lực trực tiếp cho đà tăng năng suất gần đây của Mỹ. Tuy nhiên, cơ quan này để ngỏ khả năng năng suất sẽ cải thiện trong thời gian tới. Vấn đề then chốt không nằm ở giá trị dài hạn của AI, mà ở độ lệch tốc độ giữa kỳ vọng và số liệu thực tế.

Điều này khiến các quyết định chính sách của ngân hàng trung ương trở nên khó khăn hơn. Nếu đầu tư vào AI vừa làm tăng kỳ vọng tăng trưởng, vừa đẩy nhu cầu ngắn hạn và chi tiêu vốn tăng lên, áp lực giá cả có thể vẫn còn tồn tại cho đến khi hiệu quả năng suất thực sự xuất hiện. TokenPost trước đó cũng đưa tin về phân tích cho rằng cuộc đua vốn đầu tư cho AI có thể gây áp lực tăng lên lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn dài.

Đây cũng là lý do thị trường tiền mã hóa chú ý đến phát biểu này. Bitcoin (BTC) và Ethereum (ETH) thường biến động nhạy hơn theo kỳ vọng lãi suất và thanh khoản đồng USD so với các yếu tố công nghệ riêng lẻ. Ngay cả khi kỳ vọng AI đẩy khẩu vị rủi ro lên cao, nếu số liệu năng suất không đủ sức hỗ trợ, tranh luận về lộ trình lãi suất có thể lại nóng lên.

Trong các phát biểu trước đó, ông Goolsbee cũng từng chỉ ra giá cả là vấn đề cốt lõi của kinh tế Mỹ. TokenPost từng đưa tin nếu lạm phát duy trì ở mức cao hơn mục tiêu, kỳ vọng nới lỏng chính sách tiền tệ có thể suy yếu, gây áp lực lên môi trường thanh khoản của tài sản rủi ro.

Thị trường vẫn còn những góc nhìn khác. Có ý kiến cho rằng AI chỉ đơn giản là chưa được phản ánh đầy đủ vào các chỉ số năng suất vĩ mô, trong khi xu hướng thay đổi hiệu quả vận hành và cơ cấu chi phí doanh nghiệp vẫn đang tiếp diễn. Ngược lại, giới ngân hàng trung ương nhiều khả năng sẽ đòi hỏi số liệu thực tế xác nhận, thay vì vội tin vào cải thiện năng suất trước khi nó thực sự xảy ra.

Phát biểu lần này không phải là quan điểm phủ nhận giá trị của AI. Đây gần như là lời cảnh báo rằng trong quá trình thị trường phản ánh trước kỳ vọng tăng năng suất trước khi nó thực sự đến, kỳ vọng về giá cả và lãi suất có thể bị xáo trộn.

BLS dự kiến công bố số liệu điều chỉnh về năng suất và chi phí quý 2/2026 vào lúc 21h30 ngày 3/9 (giờ Hàn Quốc).

Nguồn tham khảo: Fed Chicago (chicagofed.org), BLS (bls.gov), Fed FEDS Notes (federalreserve.gov), Fed Boston (bostonfed.org).