TVL DeFi còn 75,15 tỷ USD, tranh cãi tên gọi DeFi nóng lên

Cuộc tranh luận quanh DeFi (tài chính phi tập trung) đang chuyển hướng sang chính cái tên “phi tập trung” của lĩnh vực này. Nhiều giao thức lớn vẫn khoác lớp vỏ tài chính dựa trên hợp đồng thông minh, nhưng cách vận hành thực tế lại ngày càng giống tài chính onchain có công ty và ủy ban can thiệp phía sau.

Theo Cointelegraph đưa tin ngày 13 (giờ địa phương), Andre Cronje – nhà sáng lập Flying Tulip – đã nêu quan điểm này trong một buổi X Space của Chain Reaction. Cronje là người đứng sau Fantom Network, Yearn Finance (Yearn.finance) và Keep3r Network, được xem là một trong những lập trình viên có tiếng nói trọng lượng nhất ngành DeFi.

Cronje nói thẳng: “Ngoại trừ một vài ngách rất nhỏ, tôi không nghĩ DeFi còn tồn tại.” Theo ông, để xứng đáng gọi là DeFi thực sự, một giao thức cần có ba yếu tố: phi tập trung, bất biến và không qua trung gian.

Ông nói tiếp: “Gần như mọi giao thức khác đang vận hành hôm nay đều không đáp ứng được điều này.” Câu nói cho thấy khoảng cách ngày càng lớn giữa tôn chỉ “code is law” của DeFi thuở sơ khai và cách các giao thức lớn đang vận hành hiện nay.

DeFi lớn lên từ ý tưởng dùng hợp đồng thông minh để xử lý các nghiệp vụ tài chính như gửi tiền, cho vay, hoán đổi tài sản. Người dùng chỉ cần kết nối ví với giao thức, không cần qua sàn tập trung hay tài khoản ngân hàng – đó chính là giá trị cốt lõi mà cộng đồng từng đặt niềm tin.

Nhưng khi thị trường phình to, các vụ hack, khai thác lỗ hổng, tình trạng quyền quản trị tập trung vào tay số ít và tranh cãi về cơ chế tạm dừng khẩn cấp cũng tăng theo. Nghịch lý lặp đi lặp lại: càng thêm cơ chế bảo vệ người dùng thì tính phi tập trung càng suy yếu, còn nếu giao toàn bộ quyền cho code thì lại khó xử lý khi có sự cố.

Cronje cho rằng DeFi đã rời xa bản chất phi tập trung ban đầu để chuyển sang một phạm trù mới – tài chính onchain hoặc tài chính mở. Ông nói: “Bên trung gian giờ đây là công ty, người ra quyết định, curator, hội đồng quản lý rủi ro – đúng những thành phần truyền thống ta từng thấy ở ngân hàng.”

Phát biểu này không chỉ dừng ở chuyện đặt tên. Nó đặt ra vấn đề lớn hơn: dù một giao thức tự xưng là DeFi, vẫn cần xem xét riêng quyền quản lý rủi ro, quyền quản trị và quyền xử lý khẩn cấp thực sự đang nằm ở đâu.

Theo dữ liệu từ DefiLlama, tổng giá trị tài sản khóa (TVL) trong DeFi tính đến ngày 13 đạt khoảng 75,15 tỷ USD. Cointelegraph cho biết con số này đã giảm hơn một nửa so với mức 167 tỷ USD ghi nhận đầu tháng 10/2025, tức chỉ trong khoảng 10 tháng.

TVL là chỉ số phổ biến nhất để đo quy mô tài sản gửi vào các giao thức. Vì chịu tác động cùng lúc từ biến động giá, dòng tiền gửi mới và dòng rút ra, giới trong ngành thường dùng TVL như thước đo tổng quan cho sức khỏe thị trường DeFi.

Các cơ quan quản lý cũng đang soi vào cùng một điểm. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) trong báo cáo nghiên cứu công bố tháng 3 mang tên “Who to regulate? Identifying actors within DeFi's governance” đã phân tích cơ chế quản trị của Aave (AAVE), Maker (MKR)/Sky (SKY), Ampleforth và Uniswap (UNI).

Báo cáo dựa trên dữ liệu chụp nhanh lượng nắm giữ vào tháng 11/2022 và tháng 5/2023, cho thấy 100 ví nắm giữ token quản trị lớn nhất tại mỗi giao thức kiểm soát hơn 80% tổng cung. Nhóm nghiên cứu của ECB nhận định kết quả này đặt dấu hỏi về tính phi tập trung thực chất của các tổ chức tự trị phi tập trung (DAO).

Báo cáo của ECB cũng chỉ ra phần lớn các bên bỏ phiếu nhiều nhất thực chất là người được ủy quyền, và một số trường hợp rất khó xác định danh tính hoặc liên kết với chủ sở hữu token thật sự. Điều này khiến việc chọn ai – lập trình viên, sàn giao dịch hay người nắm token quản trị – làm điểm mốc để quản lý trở nên phức tạp hơn.

Dù vậy, Cronje không khẳng định DeFi đúng nghĩa đã biến mất hoàn toàn. Ông cho biết một số giao thức vẫn đang tạo ra những đổi mới thực chất.

Nội dung này cùng mạch với thảo luận về quyền riêng tư của Ethereum và tài chính onchain mà TokenPost từng đề cập trước đó. Tài chính onchain có điểm giao với DeFi ở chỗ cùng đưa nghiệp vụ tài chính lên blockchain, nhưng khi có bên vận hành và cơ chế quản lý rủi ro can thiệp, nó rời xa định nghĩa gốc “tài chính không trung gian”.

Với nhà đầu tư, sự phân biệt này có ý nghĩa thực tế. Chỉ nhìn vào cái tên “DeFi” không đủ để đánh giá cấu trúc rủi ro của một giao thức. Tài sản gửi vào, quyền quản trị, cơ chế tạm dừng khẩn cấp và vai trò của bên vận hành là những yếu tố cần được kiểm tra riêng biệt.

Nguồn xác minh: Cointelegraph, DefiLlama, ECB Working Paper Series No. 3208