AI bùng nổ việc làm hay sa thải ồ ạt? Tranh cãi gay gắt giữa dữ liệu tuyển dụng và làn sóng cắt giảm nhân sự crypto

Nhà đầu tư mạo hiểm nổi tiếng ở Thung lũng Silicon, Marc Andreessen, vừa khẳng định *“AI sẽ tạo ra bùng nổ việc làm quy mô lớn”* và cho rằng mọi lo ngại về sa thải hàng loạt do trí tuệ nhân tạo đều **“hoàn toàn bịa đặt”**. Tuy vậy, nếu nhìn vào dữ liệu việc làm mới nhất tại Mỹ cùng làn sóng cắt giảm nhân sự ở các *big tech* và doanh nghiệp *tiền mã hóa*, câu hỏi *AI* sẽ tạo thêm việc làm hay chỉ đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu thị trường lao động vẫn đang gây tranh cãi.

Theo Business Insider dẫn lại bài viết Andreessen đăng trên X (trước đây là Twitter) ngày 24 (giờ địa phương), ông nhấn mạnh: câu chuyện mất việc do *AI* là “*tất cả đều giả*”, rồi đưa ra công thức: *“AI = năng suất tăng mạnh = nhu cầu tăng mạnh = bùng nổ việc làm quy mô lớn”*. Ông dẫn số liệu tuyển dụng trong ngành công nghệ dự báo đến năm 2026 cho thấy nhu cầu nhân sự kỹ thuật có xu hướng tăng, số tin tuyển dụng kỹ sư phần mềm đã vượt 67.000, gấp khoảng 2 lần so với năm 2023. *bình luận: Andreessen cố gắng dựng lại một “narrative” tích cực quanh AI trong bối cảnh thị trường lao động Mỹ ngày càng nhạy cảm với tự động hóa.*

Theo báo cáo việc làm của Mỹ công bố ngày 24 (giờ địa phương), tỷ lệ thất nghiệp tháng 3 vẫn ở mức 4,3%, song số người thất nghiệp dài hạn (từ 27 tuần trở lên) đã tăng thêm khoảng 322.000 trong vòng một năm. Bề mặt số liệu cho thấy thị trường việc làm vẫn “trụ vững”, nhưng bên trong lại xuất hiện dấu hiệu phục hồi thiếu đồng đều, nhất là với nhóm lao động trung niên, lao động thu nhập trung bình trở xuống.

Andreessen cho rằng sau giai đoạn doanh nghiệp siết tuyển dụng hậu đại dịch và chịu cú sốc tăng lãi suất mạnh, hoạt động tuyển người đang dần trở lại. Theo logic của ông, khi *AI* giúp nâng cao **năng suất**, doanh nghiệp sẽ mở rộng sản xuất, kéo theo **tăng nhu cầu** và cuối cùng là **tăng việc làm**. Marc Andreessen là đồng sáng lập Netscape và quỹ đầu tư mạo hiểm Andreessen Horowitz – một trong các quỹ có ảnh hưởng lớn tại Thung lũng Silicon, đồng thời là nhà đầu tư sớm vào nhiều công ty *tiền mã hóa* và *AI* tại Mỹ. *bình luận: Lập trường “AI thân thiện với việc làm” của Andreessen cũng phản ánh lợi ích trực tiếp của giới đầu tư mạo hiểm, vốn đặt cược lớn vào các dự án hạ tầng AI và crypto.*

Trái với bức tranh lạc quan đó, thực tế từ các doanh nghiệp công nghệ và *tiền mã hóa* lại đang xuất hiện nhiều đợt cắt giảm nhân sự gắn với *AI*. Công ty thanh toán Block(SQ) do Jack Dorsey lãnh đạo đã giảm tới 40% nhân sự hồi tháng 2, đồng thời thử nghiệm dùng *AI agent* thay thế một phần tầng lớp quản lý trung gian. Sàn giao dịch *tiền mã hóa* Crypto.com hồi tháng 3 cũng sa thải khoảng 12% tổng nhân viên với lý do **tích hợp AI sâu hơn vào hoạt động**, lãnh đạo công ty cảnh báo: *“Nếu không chuyển đổi ngay bây giờ, chúng ta sẽ thất bại.”*

Tập đoàn cơ sở dữ liệu Oracle(ORCL) gần đây bị rò rỉ kế hoạch có thể cắt giảm tới 30.000 việc làm. Giới phân tích cho rằng đây là một phần trong “tái cấu trúc quy mô lớn hơn” gắn với chiến lược mở rộng trung tâm dữ liệu *AI*. Ngay cả Marathon Digital Holdings(MARA) – một trong những công ty khai thác **Bitcoin(BTC)** lớn tại Mỹ – cũng được cho là đã giảm khoảng 15% nhân sự trong quá trình chuyển đổi một phần hạ tầng phục vụ nhu cầu tính toán cho *AI*. *bình luận: Ở thời điểm hiện tại, dòng vốn dồn vào hạ tầng AI đang khiến doanh nghiệp ưu tiên đầu tư máy chủ, GPU, trung tâm dữ liệu… hơn là giữ lại các vị trí “trung gian” dễ tự động hóa.*

Chính sự đối lập giữa lập luận của Andreessen và thực tế sa thải khiến phát ngôn của ông bị chỉ trích. Theo Cointelegraph và nhiều kênh tin *tiền mã hóa* tổng hợp ngày 24 (giờ địa phương), *influencer* crypto WendyO phản pháo rằng hãy thử nói luận điểm “AI không làm mất việc” đó với những người Mỹ thuộc tầng lớp trung lưu trở xuống đang chật vật tìm việc, hoặc với khách hàng bực bội vì chỉ được phục vụ bởi chatbot và tổng đài tự động. Tori Green, đồng sáng lập nền tảng hạ tầng tính toán phân tán io.net, thừa nhận *AI* có thể giúp **tăng số việc làm ròng** nhưng nhấn mạnh điều quan trọng là **ai** sẽ là người hưởng lợi. Theo ông, nếu lợi ích chủ yếu chảy về một nhóm nhỏ nền tảng lớn, còn tầng lớp lao động phổ thông tiếp tục bị thay thế và lương không cải thiện, thì “bùng nổ việc làm” mà Andreessen nói tới sẽ khó được xã hội chấp nhận.

Tính đến nay, câu hỏi *AI* là động lực **phá hủy việc làm** hay **mở rộng cơ hội việc làm** vẫn chưa có câu trả lời dứt khoát. Một mặt, dữ liệu tuyển dụng trong nhóm kỹ năng cao – như kỹ sư phần mềm, kỹ sư *machine learning*, chuyên gia *AI* – cho thấy nhu cầu tăng. Mặt khác, làn sóng cắt giảm đội ngũ hỗ trợ, nhân sự trung gian và các vị trí dễ tự động hóa vẫn nối tiếp nhau, từ các hãng *big tech* cho đến doanh nghiệp *tiền mã hóa* như Block(SQ), Crypto.com hay Marathon Digital(MARA). *bình luận: Thị trường đang ở giai đoạn “chuyển đổi đau đớn”, nơi doanh nghiệp đẩy mạnh cắt giảm chi phí cũ để có ngân sách đầu tư vào AI và hạ tầng liên quan, trước khi (nếu điều đó xảy ra) tạo ra lớp việc làm mới đủ lớn để bù đắp.*

Trong bối cảnh đó, giới đầu tư, nhà phát triển *AI* và cộng đồng *tiền mã hóa* đều đang theo dõi sát sao xem liệu mức tăng **năng suất** do *AI* mang lại có thực sự phản ánh thành **tăng trưởng việc làm thực tế** hay không. Câu trả lời sẽ không chỉ quyết định tương lai của thị trường lao động Mỹ, mà còn định hình hướng đi của nhiều dự án *tiền mã hóa* và hạ tầng *AI* đang được xây dựng với kỳ vọng trở thành “xương sống” cho nền kinh tế số trong thập kỷ tới.